«حانتاعى» حيكاياسىن بٸلەسٸز بە?
اۋىل بەلگٸلٸ تەاتر سىنشىسى ەشٸربەك سىعايمەن, ەنشٸ, مەدەنيەت قايراتكەرٸ ابىلايحان وسپانوۆپەن, اقىن, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ قاسىمحان بەگمانوۆپەن, وسىنداعى پۋشكين اتىنداعى مەكتەپتٸ مەسكەۋگە دەيٸن تانىتىپ, اتاۋلى بٸلٸم وشاعى دەرەجەسٸنە دەيٸن كٶتەرگەن جاڭاشىل پەداگوگ ٶمٸربەك جٷسٸپوۆپەن ماقتانا الادى.
ەلدٸمەكەن اتاۋىن فولكلورلىق اڭىزعا بايلانىستىرا قويىلعان دەپ بولجام جاسايتىندار دا بار. بۇل تۋرالى ەل ٸشٸندە بٸرنەشە اڭىز كەزٸگەدٸ. «تٷركٸستان وبلىسىنداعى جەر-سۋ, ەلدٸ مەكەن اتاۋلارىنىڭ قىسقاشا تاريحىنا» ٷڭٸلسەك, بىلاي دەيدٸ.
ەلدٸ بيلەگەن حانعا ٶلٸمٸ قاراقۇرتتان بولادى دەپ بالگەر جۇلدىزعا قاراپ بال اشىپ, بولاشاعىن بولجاعان كٶرٸنەدٸ. دەل وسى جىلدارى ەلدە مال دا قاراقۇرتتىڭ ۋلى تٸسٸنەن ٶلٸم قۇشا باستايدى. ٶلٸمنەن قاتتى قورىققان حان جاساعىن سايلاپ كەرۋەن تٷزەپ تاۋ جاعاسىن سايالاپ, قاراقۇرتتان قاشىپ قاراتاۋ ەتەگٸن جايلاي قونىس تەبەدٸ. قاراۋىل جاساقتارى كٷندٸز-تٷنٸ كٶز ٸلمەستەن حاندى اسا ساقتىقپەن «قاراقۇرت» اتتى تاجالدان قورعاي باستايدى.
وسىلاي جاز ٶتەدٸ, كٷزدٸڭ كٷنٸ سۋىرا سوققان جەل ٷش كٷن, ٷش تٷن دامىلسىز سوعىپ, ساقشىلاردىڭ دا ەسٸن شىعارادى. سارايدان ٷش كٷن بويى شىقپاي قويعان حان جەلدٸڭ باسىلعانىن بايقاپ, حالىقپەن جٷزدەسٸپ, جيىن ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا سىرتقا شىعىپ ٶز تاعىنا كەلەدٸ.
حان تاعىنا وتىرا بەرگەن ۋاقىتتا جەل ايداپ ەكەلگەن قاراقۇرتتىڭ بالاسى حاندى شاعىپ, ۋىن تاراتا باستايدى. تالاي شاڭىراقتى جوقتاتىپ, حاننىڭ وتباسىنىڭ بەرٸن جالماپ بٸتٸپ, جەر جاھاندى قانعا بٶكتٸرگەن قاراقۇرت تۇزاعىنىڭ ٶزٸنە دە كەلگەنٸن بٸلگەن حاننىڭ سوڭعى سٶزٸ «قان تاعى…», ياعني تاعى دا قان دەگەن ەكٸ-اق اۋىز بولسا كەرەك.
سودان بەرٸ بۇل تاۋ قانتاعى, بەرتٸن كەلە حانتاعى اتالىپ كەتسە كەرەك.
كەيبٸر دەرەكتەردە سول حاننىڭ تاعى ٸسپەتتٸ بٸتكەن تاستىڭ بولۋىنا بايلانىستى حاننىڭ تاعى دەگەن اتاۋ قويىلعان دەپ بولجايدى.
باسقا بٸر اڭىزدا: «ەرتەرەكتە قول استىنداعى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىمەن ساناسپاعان قاتىگەز, مەيٸرٸمسٸز حان ٶمٸر سٷرٸپتٸ. ەلدٸڭ جاعدايىن ويلاپ, ولاردىن تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸنە كٶڭٸل بٶلەتٸن ەشكٸم بولماعان سوڭ, جۇرت اشتىققا ۇشىراپ, ادامداردىڭ اراسىندا جۇقپالى اۋرۋ تاراپتى. وسى كەزدە ەمٸرشٸنٸڭ قۇلاعىنا «ويباي, حان اۋىلىنا قاراقۇرت قاپتاپ كەلەدٸ!» دەگەن حابار جەتەدٸ. بۇل تاجالدان قۇتىلۋ ٷشٸن قاھارلى حان بيٸك جوتادان ٶزٸنە ارناپ تەزدەتٸپ تاق سالۋعا بۇيرىق بەرەدٸ.
تاق ەزٸر بولعان كەزدە حان اۋىسىپ الادى دا, تٶمەنگە كٷزەت قويادى. حانعا ەڭ سەنٸمدٸ جالعىز داياشىدان باسقا ەشكٸم قاتىنامايتىن بولادى. سٶيتٸپ, كەلە جاتقان پەلەدەن قۇتىلۋدىڭ امالىن تاپتىم دەپ ويلاعان حان ەمٸن-ەركٸن ٶمٸر سٷرۋگە كٸرٸسەدٸ. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, كٶپ ۇزاماي ەلگٸ تاماق ەزٸرلەۋشٸ داياشىنىڭ بٶركٸنە جابىسىپ كەلگەن قاراقۇرت حاندى شاعىپ ٶلتٸرٸپتٸ. بۇقارادان بٶلٸنٸپ, ٶزٸنشە جان ساۋعالاماق بولعان حاننىڭ اجالى وسىلاي جەتكەن دەسەدٸ. ال ەمٸرشٸنٸڭ تاعى تۇرعان جەرٸ كەيٸن «حانتاعى» اتالىپ كەتسە كەرەك».
