سايلاۋدان كەيٸنگٸ سٶز حالىققا بەرٸلدٸ. توقاەۆتى قۇتتىقتاۋ. الىستاعى ەبليازوۆقا شٷيلٸگۋ. سايلاۋداعى سەتسٸزدٸكتٸ بويكوتشىلاردان كٶرۋ...
قوسانوۆتىڭ وسى كٷنگە دەيٸن ەل ٷشٸن جاساعان تيتتەي جاقسىلىعى بولسا, سايلاۋدان كەيٸن سونىڭ بەرٸ ۇمىتىلدى. بٸر-اق كٷندە. جۋىلىپ-شايىلىپ كەتتٸ.
سايلاۋعا دەيٸنگٸ ھەم سايلاۋدان كەيٸنگٸ قوسانوۆ ەكٸ بٶلەك ادام.
«ول 20 جىل جيناعان ابىرويىنان ايىرىلدى», – دەيدٸ مارعۇلان سەيسەمباي.
ەمٸرجاندى قارعاپ-سٸلەگەن جۇرتتىڭ اپتىعى ەلٸ باسىلعان جوق.
كٷنٸ كەشە «ازاتتىققا» سۇحبات بەرگەن ەكس-پرەمەر ەكەجان قاجىگەلدين: «قوسانوۆ? ساياساتتاعى قاتەلٸك قىلمىسپەن تەڭ...» دەپ وتقا ماي تامىزىپ قويدى.
يە, حالىق وعان قاتتى نازالى, قاتتى. بٸراق ٶكپە دە ٶلشەۋلٸ ەمەس پە?
ودان تەرٸس اينالعان ەلدٸڭ ەرتەڭگٸ كٷنٸ كەڭشٸلٸك تانىتىپ, كەمشٸلٸگٸن كەشٸرۋٸ مٷمكٸن بە? ول ٷشٸن قوسانوۆ قاي ٸسٸمەن جاعۋى تيٸس بۇل جۇرتقا? قازٸر شە? قوسانوۆ قازٸر قانداي كٷيدە? سايلاۋدان كەيٸنگٸ سارىندى ٶزگەرتەر ويى بار ما ونىڭ?
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جۇرتتىڭ جون ارقانى تٸلٸپ تٷسەر سويىل-قانجار سٶزٸن قاشانعا دەيٸن, قاي ۋاقىتقا دەيٸن سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ وتىرماق? حالىقتان كەشٸرٸم سۇراماسا دا, كەشٸرٸمگە لايىقتى قاي ٸسٸمەن ۇنامدى بولادى ول? ٸرٸلٸك قىلار قاۋقار تابىلا ما ونىڭ بويىنان?
يە, بٸر تەۋەكەلگە بارۋدان قايمىقتى. ونىڭ سەبەبٸن تٷسٸندٸردٸ دە تالاي رەت.
«ەلدٸ الاڭعا باستاپ شىققانىمدا نە بولار ەدٸ? قىناداي قىرار ەدٸ. بۇل بيلٸك سٸزدٸ دە, بٸزدٸ دە ايامايدى. جاڭاٶزەندەگٸ جاعدايدىڭ كٶزٸ تٸرٸ كۋەسٸمٸن. حالىقتىڭ قانى تٶگٸلگەنٸن قالامايمىن. قان تٶگٸلمەسٸن. جاستار, جاستار ارانداپ قالماسىن...».
بۇل قوسانوۆتىڭ سايلاۋدان كەيٸنگٸ سۇحبات-ماقالالارىندا سان رەت قايتالاعان ۋەجٸ.
ەيتسە دە جۇرتتىڭ جٷرەگٸنە جەتكەن جوق. اعىنان جارىلماعانىن, بٸر ساۋساعىن بٷگٸپ وتىرعانىن سەزٸمتال جۇرت الىستان بولجادى.
«توقاەۆتى قۇتتىقتاعانى, ەبليازوۆتى ايىپتاعانى...» حالىقتىڭ ساناسىندا ساقتالىپ قالعان.
حالىق ٷشٸن بۇل – ساتقىندىق! ساتقىندىق جاساعاندارعا كەشٸرٸم جاسالۋشى ما ەدٸ?
توقاەۆتى قۇتتىقتاعانى قاتەلٸك, ەبليازوۆتى ايىپتاعانى اعاتتىق ەكەنٸن ايتقان حالىققا قوسانوۆتىڭ بەرەر جاۋابى ەزٸر:
«مەن حالىقتى ساتقان جوقپىن. ال ەبليازوۆ? ونىڭ ازعىرۋىنا الدانعاندار ماعان قارسى كٶتەرٸلدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن كٶپ داۋىستان قاعىلدىم», – دەيدٸ ول. سايلاۋ ٶتكەننەن بەرگٸ قوسانوۆ سۇحباتتارىنىڭ دەرلٸگٸ وسى سارىندا.
قوسانوۆ حالىقتىڭ سٶزٸمەن كەلٸسكٸسٸ جوق. حالىق مۇندايدى كەشٸرۋشٸ مە ەدٸ?
انىعىندا, ول وسىعان دەيٸنگٸ سان الۋان ماقالالارى مەن سۇحباتىنداعى ٷيٸپ-تٶگٸپ بەرگەن ۋەدەلەرٸ مەن ساياسي مەلٸمدەمەلەرٸنٸڭ تۇتقىنى.
تٷنەۋگٷنٸ «ازاتتىققا» سۇحبات بەرگەن قۋعىنداعى ەكس-پرەمەر ەكەجان قاجىگەلدين قوسانوۆقا ارنايى توقتالىپ بىلاي دەدٸ:
«ەمٸرجان پرەزيدەنت سايلاۋىنا تٷسەردە مەنٸمەن اقىلداسقان جوق. بۇل ونىڭ ٶز شەشٸمٸ-تٸن.
سايلاۋ اياقتالىپ, داۋىس ساناۋ باستالاردىڭ الدىندا ۇيالى تەلەفونىنا «سايلاۋ نەتيجەسٸ سوڭىنا دەيٸن بەلگٸلٸ بولماي توقاەۆتى قۇتتىقتاۋدان ساق بول» دەپ ەسكەرتۋ حات جولدادىم.
بٸراق ول مەنٸڭ سٶزٸمە قۇلاق اسقان جوق. ونىڭ ٸس-ەرەكەتٸنە بەرەر باعام: ساياساتتاعى قاتەلٸك قىلمىسپەن پارا-پار. ونىڭ زاردابى, سالدارى جالعىز قوسانوۆقا ەمەس, تۇتاس حالىققا ەسەر ەتەدٸ.
قوسانوۆتىڭ قاتەلٸگٸ ەرتەڭ ەلگە كەسٸرٸن تيگٸزەدٸ. ساياساتپەن اينالىسقان ادام قولعا العان ٸسٸن اقىرىنا دەيٸن جەتكٸزۋٸ كەرەك. ونىڭ ورتا جولدان تايقىپ كەتكەنٸن مەن عانا ەمەس, كٷللٸ حالىق قۇپتاعان جوق...».
قوسانوۆتىڭ ەر جىلدارى بەرگەن سۇحباتتارىن سٷزٸپ شىعىپ, مىناداي تەندەنتسييانى بايقادىق.
ساياساتكەر تازالىقتى باستى ورىنعا قويادى, حالىقتىڭ الدىنداعى ار-ابىرويى كٸرلەگەنٸن قالامايدى. ساياسي ساتقىندىقتى سۋقانى سٷيمەيدٸ, بيلٸكپەن اۋىز جالاسقانداردان اۋلاق جٷرەدٸ.
ٸلگەرٸدە ايتتىق. ول وسىعان دەيٸنگٸ سان الۋان ماقالالارى مەن سۇحباتىنداعى ٷيٸپ-تٶگٸپ بەرگەن ۋەدەلەرٸ مەن ساياسي مەلٸمدەمەلەرٸنٸڭ تۇتقىنى. سايلاۋدان كەيٸنگٸ قوسانوۆ «ەۋ» دەسە بولعانى, جۇرت كٸرپٸدەي جيىرىلا قالاتىن مٸنەز تاپتى.
ساياساتكەر سايلاۋعا دەيٸن نە دەپ ەدٸ?
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
قوسانوۆ. بيلٸك ھەم حالىق
تابيعاتتا سۋدىڭ ساقتالۋىنىڭ ەكٸ تٷرٸ بولادى. بٸرٸ – جىل سايىن تاۋدان اققان ٶزەن جاڭارىپ تۇراتىن كٶل, تەڭٸز نە مۇحيت. ول سۋدىڭ جٶنٸ بٶلەك, وندا باعالى بالىق جٷزٸپ جٷرەدٸ.
ەكٸنشٸسٸ – ەشبٸر ٶزەن قۇيمايتىن, جاڭارماي, بٸر ورنىندا تۇرىپ قالعان سۋ. ونىڭ اتى بەلگٸلٸ. ونداعى سۋ ۋاقىت ٶتە كٶگەرە باستايدى. سوسىن يسٸ بۇزىلىپ, قولقانى الارداي ساسىپ كەتەدٸ. تەكتٸ بالىق ەمەس, باقىلداعان باقا تولى وندا...
بٸزدٸڭ بيلٸك بٸرتە-بٸرتە وسى باتپاققا اينالىپ بارا جاتقان سەكٸلدٸ مەن ٷشٸن. مەن دە مۇنداي باتپاققا بىلعانعىم كەلمەيدٸ. ال مەن سيياقتىلار قانشاما دەسەڭٸزشٸ!...
....
تەك قانا جايلى ورىن كەرەك بولسا, باياعىدا-اق استانا جاقتا جٷرەر ەدٸك قوي. شىنىن ايتقاندا, ونداي شاقىرۋلار اراگٸدٸك بولىپ تا تۇرادى. ول دا ساياسي ويىنداعى استىرتىن جٷرٸستەردٸڭ بٸرٸ. ەسٸرەسە, سايلاۋلار مەن سوتتاۋلار الدىندا جيٸلەپ كەتەدٸ ونداي بايلانىستار.
...
جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ شولاق بەلسەندٸلٸگٸ بٸرٸنەن بٸرٸ ٶتەدٸ. بٸراق حالىقتىڭ كٶزٸ اشىق: ول بيلٸكتٸڭ دە, بٸزدٸڭ دە ٶتٸرٸگٸمٸز بولسا, سٶزٸمٸز بەن ٸسٸمٸز جاناسپاي جاتسا, لەزدە سەزە قويادى.
...
سايلاۋ ەدٸل دە اشىق ٶتسە; بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەر سايلانىپ, جوعارعى جاقتاعى باستىقتارىنىڭ الدىندا دٸردەكتەمەي, سايلاۋشىلارىمەن ساناسىپ, قىزمەت اتقارسا; سوتتاردى دا حالىق ٶزٸ تٸكەلەي سايلاپ السا; باعا مەن تاريفتەردٸڭ رەتسٸز ٶسۋٸ توقتاتىلسا; جەراستى بايلىعىنان تٷسكەن تابىس ات تٶبەلٸندەي وليگارحتار مەن شەنەۋنٸكتەردەن حالىققا قايتارىلسا, سٶيتٸپ, جىلدان-جىلعا ۋشىعىپ بارا جاتقان ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر تەزٸرەك شەشٸلسە, سٶز بوستاندىعىنا شەكتەۋ قويىلماسا دەگەن ۇسىنىستاردى تالاي جىلدان بەرٸ ايتىپ كەلە جاتىرمىز.
وسى يدەيالارىمىزعا كٸم قارسى?
...
«فوربس» جۋرنالدارىنىڭ تٶرٸندە ورنىن ويىپ العان دوللارلىق ميللياردەرلەر بار ەكەن ەلدە!
ال ٷلكەن اقشا ٷلكەن تەبەتتٸ اشادى. ەسٸرەسە, ساياساتتا, بيلٸككە ۇمتىلىستا. قاناعات ۇمىتىلادى. سوندىقتان دا ول قالتالىلار قولدا بار بايلىعىن مٸسە تۇتپاي, ٶز باسپاسٶز قۇرالدارىن جابدىقتاپ, ٶز پارتييالارىن قۇرا باستايدى. كەيبٸرٸ تٸپتٸ «دەموكراتتار» قاتارىنا ەنٸپ الىپ, «اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدا» پرينتسيپٸن ۇستانۋى دا مٷمكٸن.
مٸنە, مەن وسىناۋ «توپتىق وپپوزيتسييادان» قورقامىن! ٶيتكەنٸ قولىندا ميللياردتارى بار بايلار قارا باسىنىڭ قامى ٷشٸن, اقشاسى ٷشٸن, مەنشٸگٸ ٷشٸن جالپىحالىقتىق مٷددەلەردٸ تەرك ەتە سالۋى مٷمكٸن! قۋىرداقتىڭ كٶكەسٸن سوندا كٶرەتٸن بولامىز!
سوندىقتان دا بٸزگە توپتىق, جەكەباستىق وپپوزيتسييا ەمەس, جٷيەلٸ تٷردەگٸ يدەيالىق وپپوزيتسييا قاجەت. جەكە قارجىلىق توپتىڭ ەمەس, بارشاعا بٸردەي دەموكراتييالىق مۇراتتار تٶڭٸرەگٸندە بٸرٸككەن كٷش كەرەك.
...
وسى اپتادا شەتەلدە باس ساۋعالاپ جٷرگەن مۇحتار ەبليازوۆ قاراپتان-قاراپ ماعان تيٸسپەسٸ بار ەمەس پە? فەيسبۋكتە: «ەندٸ بيلٸك ەمٸرجان قوسانوۆتى كٶشباسشى ەتٸپ جاڭا قوزعالىستى ٸسكە قوسپاقشى…» سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا, «بۇل – ارنايى قىزمەت كوميتەتٸ جاساعان قوزعالىس».
جاۋابىمدى بەردٸم. ونىڭ تٷيٸنٸ مىنادا: «مەن بيلٸكتٸڭ ەشبٸر ساياسي جوباسىنا قاتىسقان ەمەسپٸن».
ٶزٸنٸڭ وراسان زور قارجىلىق ەلەۋەتٸن كەشەگٸ ەرٸپتەستەرٸنە قارسى ەمەس, بيلٸكتٸڭ شىنايى بەتپەردەسٸن اشۋعا جۇمساسىن. تالاي جىل بويىنا بيلٸكتٸ سىناپ جٷرگەن بٸزدٸ ۇرىپ-سوعار, ارانداتار باسقا كٷشتەر دە جەتٸپ جاتىر.
بٸراق «وپپوزيتسييا تەك قانا ەبليازوۆشىل بولۋى كەرەك» دەگەنگە مەن قوسىلا المايمىن. اقورداسىز دا, وليگارحتارسىز دا پايدا بولىپ, ٶزٸن كٶرسەتە الاتىن قوعامدىق كٷشتەر تاريحتا بولدى, ەلٸ دە بولادى.
...
بيلٸك ارمەنيياداعى جاعدايدان ساباق الۋى تيٸس. پاشيانيان باستاعان حالىق الاڭعا شىققاندا بيلەۋشٸ پارتييا قايدا بولدى? بيلٸكتٸڭ ساياسي يدەولوگتارى شە? ولار نە ٸستەدٸ? نە ٸستەپ جٷر? ارميان بيلٸگٸ اشۋعا بۋلىققان حالىقپەن قانداي دا بٸر ديالوگ قۇردى ما? ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ بيلٸك مۇنى بولجاي بٸلۋ تيٸس ەدٸ. بۇل بيلٸك يدەولوگتارىنىڭ جۇمىسى-تۇعىن.
ال بٸزدٸڭ بيلٸك قانداي? مىلقاۋ. مەڭٸرەۋ. جالتارىپ جٷرەدٸ. جاعدايمەن, قوعام پٸكٸرٸمەن ساناسپايدى.
حالىق قاراپ جاتپايدى عوي. ٶزگە ەلدەردەگٸ بيلٸك پەن ٷكٸمەتتٸڭ اۋىسىپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىر ولار. ٶزگە ەلدەردەگٸ ٶزگەرٸستەرگە دە كۋە.
حالىق بٸزدە زاڭدى تٷردەگٸ وپپوزيتسييانىڭ جوق ەكەنٸن كٶرٸپ وتىر. بيلٸكتٸڭ سىڭارجاق ساياسات جٷرگٸزٸپ وتىرعانىن سٸز بەن بٸزدەن جاقسى بٸلەدٸ.
...
نازارباەۆ? بۇل جولى حالىق ٶزٸنە جانى اشيتىن, ٶزٸنٸڭ سويىلىن سوعاتىن پرەزيدەنتتٸ كٶرگەن جوق.
حالىق ٶزٸنٸڭ ٷكٸمەتٸنە كەزەكتٸ بٸر تاپسىرمالاردى بەرٸپ جاتقان باسشىنى كٶردٸ.
ەگەر دە پرەزيدەنت ستولدى قويىپ قالىپ: «ەي, اينالايىن ٷكٸمەت, مىناۋ نە بولىپ جاتىر ٶزٸ? حالقىمنىڭ جاعدايى تٶمەندەپ كەتتٸ عوي! سەندەر ماعان جالعان اقپارات بەرٸپ جاتىر ەكەنسٸڭدەر عوي! ەلٸم ازىپ-توزىپ كەتٸپتٸ! ٷكٸمەت, كەت! پارلامەنتكە جاڭا, ٷكٸمەتكە تيٸمدٸ باقىلاۋ جاساي الاتىن پارتييالار كەلسٸن!» دەپ ايتقان كەزدە پرەزيدەنتتٸڭ رەيتينگٸ 200 پايىزعا ٶسٸپ كەتەر ەدٸ!
ٶكٸنٸشكە وراي, پرەزيدەنت ماڭايىنداعى ات تٶبەلٸندەي عانا توپتىڭ ايتقانىنان شىعا الماي قالدى.
مۇنىڭ ٶزٸ ەلدەگٸ جاعدايعا وبەكتيۆتٸ باعا بەرٸپ, تيٸستٸ شەشٸم قابىلداۋىنا ٶز كەسٸرٸن تيگٸزٸپ وتىر.
