سوڭعى 1–2 جىلدا قازاقستان ۆاليۋتالىق نارىعىندا كٷردەلٸ جەنە ەرەكشە جاعداي قالىپتاستى. قازاقستان ۇلتتىق بانكٸ تەڭگەنٸڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا بەلسەندٸ ينتەرۆەنتسييالار جٷرگٸزۋٸن دوعارار ەمەس. سونىمەن بٸرگە نارىقتا رەسەي رۋبلٸ قولما-قول تٷرٸندە كٶپتەپ اينالىمعا تٷسٸپ, ۆاليۋتا اعىمىندا ديسبالانس قالىپتاستى دەيدٸ, ماماندار.
قارجى ساراپشىسى جالعاسبەك اقبولات Dalanews.kz اقپارات اگەنتتٸگٸنە ۆاليۋتا نارىعىنداعى كٷردەلٸ جاعدايعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ۆاليۋتا ديناميكاسى — تەك ايىرباس باعامىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار سىرتقى ساۋدا ٷلگٸسٸنە, يمپورت-ەكسپورت بالانسىنا, ٸشكٸ ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا دا ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان “رۋبل ارتادى, دوللار قۇبىلادى, تەڭگە قورعالۋى كەرەك” دەگەن كوبيناتسييا قارجىگەرلەر نازارىنان تىس قالعان ەمەس. بۇل سالا جٷيەلٸ ساياسات پەن سىرتقى تەۋەلدٸلٸكتٸ قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدٸ, دەيدٸ جالعاسبەك اقبولات.
“ٸشكٸ نارىقتا رۋبلدٸڭ تىم ارتىق بولۋىنا بايلانىستى ايتسام, 2024-2025 جىلدارى قولما-قول رۋبلگە سۇرانىس كٶپ بولدى. بۇل بٸزگە قالاي ەسەر ەتٸپ وتىر? رەسەيدٸڭ رۋبلنە سۇرانىس ارتسا, بٸزدە يمپورتتىڭ باعاسى ارزاندايدى. ەكٸنشٸ جاعى كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانىڭ كٷشەيۋٸنە سوقتىرادى. تيٸسٸنشە رەسەيدەن كەلەتٸن يمپورتقا تەكەلدٸلٸك باسىم بولىپ وتىر. بۇل – قازاقستاندىق ٶندٸرٸس پەن ٸشكٸ ٶنٸمدەردٸڭ تاۋار اينالىمىنا كەرٸ ەسەرٸن بەرەدٸ. بانكتەردە رۋبل كٶبەيسە, ولار دا دوللاردى ساتپاۋعا تىرىسادى. ٶيتكەنٸ رۋبلدٸ ۇستاپ, دوللاردى كٶپتەپ ساتۋ - تەۋەكەلٸ باسىم قادام”,- دەيدٸ قارجىگەر.
نارىقتاعى جاعدايعا قاراساق 2025 جىلعى كٷزدە رۋبل تەڭگە ايىرباسى — 6.6 تەڭگە شاماسىندا تٸركەلدٸ. دەگەنمەن, ۆاليۋتا نارىعىنداعى ٷيلەسپەۋشٸلٸك تەك باعامدا عانا ەمەس, ناقتى, ياعني قولما-قول رۋبل (بانكنوتالار) نارىقتا كٶبەيدٸ, تيٸسٸنشە بەزنال (بانكتٸك اينالىمدا) رۋبل تاپشىلىعى بايقالعان.
“ەلبەتتە رۋبلدٸڭ سانكتسييادا ەكەنٸن قاپەردەن شىعارماۋ كەرەك.
ەكونوميكانىڭ ۇسىنىسى مەن سۇرانىسىنا سەيكەس كٶپ بانكتەر دوللارعا دەگەن ۇسىنىستى ازايتۋى كەرەك. جالپى رۋبلدٸ قابىلداۋدىڭ ليميتٸن قويۋ, بەلگٸلٸ بٸر كٶرسەتكٸشتەن اسىرماۋ سيياقتى قادام جاساۋ ماڭىزدى. بٸراق يمپورتتاۋشىلار, ەسٸرەسە رەسەيمەن قاتىناسى بار فيرمالار كونتراكتتەردٸ رۋبلمەن تٶلەۋگە مەجبٷر, سول ٷشٸن بەزنال رۋبلگە سۇرانىس بار. قولما قولسىز رۋبل تاپشىلىعى بولعانىمەن, ايىرباس باعامى جوعارى قالىپ وتىر”,- دەيدٸ ساراپشى جالعاسبەك اقبولات.
رەسەي رۋبلٸ فورمالدى تٷردە ارتىق بولسا دا, ول رەسمي, زاڭدى ەكونوميكالىق اينالىمدا تولىق پايدالانىلمايدى. كٶپ بٶلٸگٸ كٶلەڭكەلٸ اينالىم, شەتەلدەن كەلەتٸن قوناقتار, شەكارالىق ساۋدا نەمەسە بٸردەن باسقا ۆاليۋتاعا ايىرباستاۋ ٷشٸن قولدانىلادى. بۇل قازاقستان ٷشٸن ەكونوميكالىق اكتيۆ ەمەس, تەك ٶتپەلٸ قۇبىلىس. وسىنداي ديسبالانس رۋبلدٸڭ تۇراقسىز اكتيۆ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ, دەپ وتىر ماماندار.
جالعاسبەك اقبولات دوللار باعامىنا قاتىستى دا ٶز بولجامدارىن العا تارتادى. ۇلتتىق بانك ينتەرۆەنتسييالارى — “ٶرت سٶندٸرۋ قۇرالى ما, ەلدە ۋاقىتشا قورعانىش پا? ساراپشىعا وسى ساۋالدى قويدىق.
ۇلتتىق بانك 2024–2025 جىلدارى تەڭگە باعامىن ۇستاپ تۇرۋ ٷشٸن جيٸ ينتەرۆەنتسييالار جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. مىسالى, 2025 جىلعى شٸلدەدە نارىقتاعى تٶمەن ليكۆيدتٸلٸك پەن سپەكۋلياتيۆتٸ قىسىمعا قارسى — $125.6 ملن كٶلەمٸندە ينتەرۆەنتسييا جاسالعانى حابارلانعان ەدٸ. ونىڭ ماقساتى — دوللار - تەڭگە كۋرسىنىڭ كٷرت اۋىتقۋىنان, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق شوكتاردان ساقتانۋ جەنە نارىققا قاجەتتٸ ليكۆيدتٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. ينتەرۆەنتسييالار ۆاليۋتا نارىعىنداعى قۇبىلمالىلىقتى قىسقا مەرزٸمدە بەسەڭدەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. بۇل ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸسپەن, حالىقتىڭ سالىمى, نەسيە, باعامدى تۇراقتاندىرۋ, يمپورت باعالارىنا ىرىق بەرۋمەن كٷرەستە ماڭىزدى.
“الايدا, بۇل — ۋاقىتشا شەشٸم. ۇزاق مەرزٸمدە ينتەرۆەنتسييالارعا ارقا سٷيەۋ رەزەرۆتەردٸ سارقىپ, تەۋەكەلدەردٸ ارتتىرادى. رەزەرۆتەگٸ قورعا قول سالا بەرۋ - بٸزگە ٷلكەن تەۋەكەل. پاندەمييادان كەيٸنگٸ جىلدارى رەزەرۆتٸ ٶتە قارقىندا تٷردە پايدالانىپ جاتىرمىز. بولاشاق قوردى قازٸر جاعىپ جاتىرمىز. ينتەرۆەنتسييانىڭ تيٸمدٸ جاعى دا بار. ول بٸر حاۋسقا جول بەرمەيتٸن, ٶرت سٶندٸرۋگە ٶتە قولايلى. بٸراق ۇزاق مەرزٸمدە اقتاپ الاتىن ەرەكەت بوپ تابىلمايدى. 2015 جىلدان باستاپ قولعا الىندى, بٸراق 2020 جىلدان بەرٸ قارقىندى تٷردە جٷزەگە اسىپ جاتىر”,- دەيدٸ قارجىگەر مامان جالعاسبەك اقبولات.
ەكونوميستەر ينتەرۆەنتسييالار ۆاليۋتالىق شوكتار مەن سۇرانىستىڭ قۇرىلىمدىق مەسەلەسٸن, مىسالى, رۋبلگە, يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ شەشپەيدٸ. ەگەر سىرتقى شارتتار قيىنداسا, ايتالىق مۇناي باعاسىنىڭ تٷسۋٸ, ەلەمدٸك سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ, سانكتسييالاردان قاشۋعا ينتەرۆەنتسييا جەتكٸلٸكسٸز بولۋى مٷمكٸن.
“دوللاردىڭ وپتيميستٸك بولجامىن 480-510 تەڭگە كٶلەمٸندە قاراساق, مۇناي باعاسى جوعارى بولادى. ەكسپورت كٶلەمٸ ٶسەدٸ. ۇلتتىق بانك تۇراقتى تٷردە ٶز لەكۆيدتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. ەربٸر ۆاليۋتا ٶز نورماسىندا ٶز شەگٸنە سەيكەس تۇراقتايدى. بٸراق بۇل قيىن. قازٸر رۋبل كٶپ, دوللارعا ينتەرۆەنتسييا جاسالىپ وتىر. ەندٸ مەملەكەت 2026 جىلى سالىقتىق تٷسٸمدەر ارتادى دەپ بولجاپ وتىر. بٸراق بيىل سالىقتىق تٷسٸمدەر جوسپاردى ورىنداماعان. سەبەبٸ سالىق قانشا كٶتەرٸلسە, ونىڭ دا تٷسٸمٸ ازايادى. بۇل سونداي ەكونوميكالىق قۇبىلىس. جوسپار بويىنشا قازٸر 3 ترلن تەڭگە پروفيتسيت بولىپ تۇر. شىن مەنٸندە بٸز دەفيتسيت, قارجى تاپشىلىعىن كٶرەمٸز. سوندىقتان نارىقتىق بولجامدار دوللار جاڭا جىلعا دەيٸن 500-540 اراسىندا قۇبىلۋى مٷمكٸن. ەرينە مۇنى ۇستاپ تۇرۋ ٷشٸن ۇب تۇراقتى تٷردە ينتەرۆەنتسييا جاساپ وتىرادى”,- دەيدٸ جالعاسبەك اقبولات.
ەندٸ پەسسيميستٸك بولجامعا كەلسەك, اقش دوللارى 550-610 تەڭگە اراسىندا قۇبىلۋى كەدٸك. بۇل دەلٸزدٸڭ اراسىنا جاقىنداسا,
مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ, ەكسپورتتان كەلەتٸن كٸرٸستەردٸڭ ازايۋى, ۇلتتىق بانك ۆاليۋتا ساتۋدى قىسقارتسا, بٸزدە وسى جوعارىدا ايتىلعان پەسسيميستٸك ستسەناريي ورىندالادى. قورىتا ايتقاندا رۋبلگە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتىپ, ۆاليۋتالىق ساياساتتى قايتا قاراۋ ماڭىزدى دەيدٸ ماماندار.
ريشات اسقاربەكۇلى, جۋرناليست.
