تەراسسا ۆالياس: جيتسەليتەراتسكٸدەگٸ «حات ساندىقتى» ويلاپ تاپقان كٸم دەپ ويلايسىز?
ۆيسلاۆا شيمبورسكايا: ونى ويلاپ تاباتىنداي قاجەتتٸلٸك بولدى دەي المايمىن. دەگەنمەن, بۇل ەدەبي جۋرنالداردىڭ باياعىدان قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان دەستٷرٸ. ەندٸ قالام تەربەي باستاعان اۆتورلاردىڭ بارلىعىنا بٸردەي حات جازا المايتىنىمىز انىق. ەيتكەنمەن دە, ولارعا قالاي جاۋاپ قايتارۋ كەرەك? ەرينە, «جارييالاي المايمىز» نەمەسە «تاعى بٸر قاراپ شىعۋىڭىزدى سۇرايمىز» دەگەن سيياقتى سٶزدەرمەن شەكتەۋگە تۋرا كەلەدٸ ? كەيدە بٸزدٸڭ ٶز شەشٸمدەرٸمٸزدٸ دە دەلەلدەۋگە تۋرا كەلەتٸنٸن تٷسٸندٸك...
ت. ۆ.: كەز كەلگەن شىعارمانى, اۆتوردىڭ دەرمەنسٸزدٸگٸنە قاراماستان, لاقتىرىپ تاستاعاندا سٸز ٶزٸڭٸزدٸ تاس جٷرەك سەزٸنبەيسٸز بە?
ۆ. ش.: تاس جٷرەك دەيسٸز بە ? كەزٸندە مەن ٶزٸمدە ناشار ٶلەڭدەر مەن ەڭگٸمەلەردەن باستاعانمىن. سونداعى تٷسٸنگەنٸم, مۇزداي سۋدى تٶبەڭنەن قۇيىپ جٸبەرۋدٸڭ ٶزٸ ٶتە پايدالى ەكەندٸگٸندە. ال كەيبٸر ٶزدەرٸن ەرەكشە «ۇستاز» سانايتىنداردىڭ تەڭەسكٸسٸ كەلٸپ, بەلسٸنگەندەرٸنە اياۋسىزدىق تانىتاتىنىم راس.
ت. ۆ.: بۇل ەندٸ ٶنەرمەن ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن جاي ساۋاتسىزدىق قوي.
ۆ. ش.: «حات ساندىق» دەگەندە ٶنەردٸ سٶز ەتپەگەن بولاتىنبىز. مەن تەك قاراپايىم نەرسەلەردٸ ۇعىندىرۋعا تىرىستىم, جازارىڭدى جەتٸ رەت ٶلشەپ بٸر رەت كەسۋگە, ٶز-ٶزٸڭە كٸشكەنە دە بولسا سىني كٶزبەن قاراۋعا كەڭەس بەردٸم. ەرينە, كٸتاپ وقۋعا شاقىردىم. مٷمكٸن, مەن قاتەلەستٸن شىعارمىن, دەگەنمەن, ەلدەكٸمدە بۇل ەدەت ٶمٸر بويىنا ساقتالىپ قالارىنا سەنەمٸن.
ت. ۆ.: سەن ٶزٸڭنٸڭ بەرگەن باعالارىڭا ەردايىم سەنٸمدٸمٸسٸڭ?
ۆ. ش.: بارلىق ۋاقىتتا ەمەس. تەك گرافومانييانىڭ* شەكتەن شىققان كەزٸندە عانا.
ت. ۆ.: گرافومانييا - ٶتە اۋىر سٶز. باسقا سالادا بۇدان ٶتكەن جاعىمسىز باعالاۋ بار ما جوق پا ونى بٸلمەيمٸن. مىسالى, «حالتۋرشيكتە» جاعىمىسىز ەستٸلگەنٸمەن, ول «گرافوماننىڭ» شاڭىنا دا ٸلەسە المايدى. ناشار ۇستالار مەن ناشار قۇبىر جٶندەۋشٸلەر نەمەسە بٸلٸمٸ تاياز ساعات جٶندەۋشٸسٸ ەشكٸمنٸڭ الدىندا كٸشٸرەيمەي ٶز الدارىنا تىنىش ٶمٸر سٷرٸپ جٷرە بەرەدٸ. ال بۇدان تەك جولى بولماعان جازۋشىلار عانا زارداپ شەگەدٸ . جەنە, تەجٸربيەسٸز عاشىقتار مەن «دەرمەنسٸزدەر» دە «گرافوماننىڭ»بٸر تٷرٸ.
ۆ. ش.: ييا, بٸراق گرافوماننىڭ دا قولىنان بٸراز نەرسە كەلەدٸ! ول ٶتە كٶپ جازادى! ەگەر مەن قاتەلەسپەسەم, «حات ساندىقتا» مەن ەشكٸمدٸ گرافومان دەپ اتاماعان بولۋىم كەرەك. تەك شەكتەن تىس جازۋشىلىق بەلسەندٸلٸگٸن باسقا ارناعا بۇرۋعا تىرىستىم. مىسالى, حات نەمەسە كٷندەلٸك جازۋعا ۇسىنىس جاسادىم. سول سيياقتى جاقىندارىنا دا ارناپ ٶلەڭدەر جازۋعا بولادى, كٸم بٸلسٸن...
ت. ۆ.: «حات ساندىقتى» وقىپ وتىرىپ مىنانى تٷيدٸم: ەندٸ قالام ۇستاعان جازۋشىعا تالانتتىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتۋىڭ ەكٸنٸڭ بٸرٸ بارا بەرمەيتٸن ەرلٸك. ٸرگەلٸ سىنشىلاردىڭ ٶزٸ قازٸرگٸ تاڭدا بۇل سٶزدٸ قولدانا بەرمەيدٸ.
ۆ. ش.: مٷمكٸن, ولاردىڭ «تالانت عىلىمي انىقتاماعا سىيا بەرمەيتٸن ۇعىم» دەگەنٸ جٶن شىعار: دەگەنمەن, بۇل دەگەنٸمٸز, ناقتى انىقتاماسى بەرٸلمەگەن ۇعىمداردى جوققا شىعارمايدى. مەن سىنشى بولماعاننان كەيٸن كەيبٸر ويلارىمدى ەركٸن جەتكٸزۋگە مٸندەتتٸمٸن. تالانت...ول بٸرەۋدە بار بولعانىمەن, بٸرەۋدە جوق. دەيتۇرعانمەن, سوڭعىسىنىڭ جولى بولمايدى دەۋگە كەلمەيدٸ. مٷمكٸن, ول اتىشۋلى بيوحيميك اتانار نەمەسە سولتٷستٸك پوليۋستى اشاتىن شىعار.
ت. ۆ.: ەگەر مەن جاڭىلىسپاسام, سولتٷستٸك پوليۋس اشىلعالى بٸراز بولدى.
ۆ. ش.: دۇرىس ايتاسىز, مەن جاي ايتقانىم عوي. ايتپاعىم, تالانت دەگەنٸمٸز ەدەبيەتتە عانا ەمەس, باسقا سالالاردا دا كەزدەسەدٸ.
ت. ۆ.: «حات ساندىقتى» تاعى بٸر قايتا شولىپ شىققاندا قانداي كٷيدە بولدىڭ?
ۆ. ش.: ماعان ول ديداكتيقالىق تۇرعىداعى پايداسىنا قاراعىندا, ٶتە كٷلكٸلٸ سەكٸلدٸ.ەرينە, ونىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەنٸڭ موينىمدا.
اقىننىڭ وقىرمان حاتتارىنا جاۋابى
باقىلاۋشىعا. سٸز بٸزدٸ قايىرىمسىز جاس دارىندار دەپ ايىپتايسىز. «بۇل دەرمەنسٸز ٶسكٸندەردٸڭ ەلسٸزدٸكتەرٸن بەتٸنە باسىپ, جەمٸس بەرمەگەنٸنە كٸنەلاۋدان گٶرٸ قامقورلىققا الىپ باپتاۋ كەرەك». بٸز باپتاۋعا قارسىمىز. ەدەبي دارىن, تابيعي جاعدايدا ٶسٸپ, قالىپتاسۋى تيٸس. كەيبٸر ٶسكٸندەردٸڭ ٶزٸنەن بولاشاق ەمەندٸ كٶرەتٸنٸن بٸز كەزدەستٸرگەنبٸز. الايدا, ونىڭ قاراپايىم شٶپ ەكەنٸ,تٸپتٸ, قانداي جاعداي جاساسا دا ەمەن بولمايتىنى تايعا تاڭبا باسقانداي كٶرٸنٸپ تۇر عوي. بۇلاردىڭ قاۋلاپ ٶسۋٸنە بٸز كەدەرگٸ جاساپ, تٷپ تامىرىمەن قوسا جۇلىپ تاستاۋدان اۋلاقپىز. ٶسسٸن, كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸندە بٸزدٸڭ دۇرىس ەمەستٸگٸمٸزدٸ دەلەلدەسە, بٸز,ەرينە, قۋانا-قۋانا مويىنداۋعا ەزٸرمٸز. ەگەردە دەن قويىپ وقىعان بولساڭىز, بٸز لايىقتى دەپ تاپقان دٷنيەلەرٸمٸزدەن قوشەمەتتٸ ايامايمىز. جيٸ ماقتاماساق ول بٸزدٸڭ كٸنەمٸز ەمەس. ەدەبي تالانت - تٷسٸنٸكتٸ دٷنيە.
ە.كريستيناعا. قىمباتتى پاني ك.ە., بٸز يدەيا ساتىپ المايمىز, ساتپايمىز دا. توق ەتەرٸن ايتار بولسام, الىپ-ساتارلىقپەن اينالىسپايمىز. تەك بٸر-اق رەت تانىسىمىزعا, ادامگەرشٸلٸك نيەتپەن عانا, ٶزٸن ٶزٸ جارىپ جٸبەرگەن ساتۋشى تۋرالى روماننىڭ يدەياسىن ۇسىنعان بولاتىنبىز. تانىسىمىز بۇنى تىم ٶرەسكەل دەپ تانىپ, ٶز بولاشاعىنان ٷمٸت كٷتپەيتٸنٸن ايتقان. سول وقيعادان بەرٸ, بۇنداي ٸسكە بارمايتىن بولدىق.
ەرلٸ-زايىپتى ماگرولارعا. قۇرمەتتٸلەرٸم, سٸزدەر بٸزدەن كٶپ نەرسە تالاپ ەتٸپ وتىرسىزدار. ەكەۋٸڭٸز دە ٶلەڭ جازادى ەكەنسٸزدەر جەنە سوعان بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان كٸمنٸڭ قابٸلەتٸ باسىم ەكەندٸگٸنە ەدٸل باعا كٷتٸپ جٷرگەن بولارسىزدار. «كٶپ نەرسە وسى شەشٸمگە تيەسٸلٸ...» دەپ جازعان حاتتان شوشىنعانىمىز سونشا, سٸزدەردٸڭ ٶمٸرلەرٸڭٸزگە ارالاسپاۋعا بەل بايلادىق. جۇبايلىق ٶمٸردەگٸ باقتالاستىق تەك كومەدييا كينولارىندا عانا جاقسى تەمەمدالادى. ونىڭ ٷستٸنە ەكەۋٸڭٸزدٸڭ ٶلەڭدەرٸڭٸزدٸڭ بٸر-بٸرٸنەن ايتارلىقتاي ايىرماشلىعى دا جوق, سوندىقتان بٸردەڭە دەۋ قيىن. ايرانداي ۇيىعان وتباسىنىڭ جاقتاستارى رەتٸندە بٸز وسى شەشٸمگە توقتاۋدى جٶن كٶردٸك.
ول. ەگەر سٸزدٸڭ بٸزگە كەلٸپ ٶلەڭدەرٸڭٸز جٶنٸندە بەتپە-بەت سٶيلەسۋگە باتىلىڭىز جەتپەسە, باتىلىڭىز جەتپەگەن كٷيدە كەلە بەرسەڭٸز دە بولادى. بٸز جاسقانشاقتاردى جىلى قابىلدايمىز. ەدەتتە, ولار ٶزدەرٸنە تىم تالاپشىل بولىپ كەلەدٸ, تاباندىلىق تانىتىپ, باتىلدارعا قاراعاندا اقىلىمەن ەڭبەكتەنەدٸ. اتالعان دٷنيەلەرٸ ٶز الدارىنا ماعىناعا يە بولا الماعاندارىمەن, تۋما تالانتتىلىقتىڭ ارقاسىندا يەسٸن بٸراز شىڭعا الىپ شىعارى شٷبەسٸز. قابٸلەتتٸ تالانتقا اينالدىرۋ حاقىندا سٶيلەسەمٸز. رەداكتسييا كەلۋشٸلەردٸ كٷندٸز قابىلدايدى.
پ. ز. ۆ. «نە جارييالاناتىنىنا ٷمٸتتەنٸڭٸز, نە ٶزٸڭٸزدٸ جۇباتا بەرٸڭٸز...» سونىمەن, ٶزٸڭٸزدٸ جۇباتا وتىرىپ, نازار سالىڭىز. سٸزدٸڭ ٶلەڭدەرٸڭٸزبەن تانىسا وتىرىپ بٸز مىناعان توقتالدىق. سٸزدٸڭ جولىڭىز كەرەمەت. سٸز جوعارعى دەڭگەيدەگٸ وقىرمان بولاسىز. سٸز بەن ەدەبيەتتٸڭ اراسىندا ىقپالى مول ماحاببات وتى تۇتانۋى عاجاپ ەمەس: ول سٸزدٸ جاۋلاپ الادى. اسقان قىزىعۋشىلىقپەن ەرتٷرلٸ كٸتاپتاردى پاراقتايسىز. اۆتوردان ەشتەڭە كٷتپەستەن, بار دٷنيەنٸ دەل سول كٷيٸندە قابىلدايسىز. ٶزٸ جازۋعا قابىلەتتٸ وقىرمانعا قاراعاندا, سٸز وي قۇشاعىنا بەرٸلمەيسٸز, سٸزدە قىزعانىش سەزٸمٸ دەگەن بولمايدى, تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەن قايعىرۋعا دا سٸزدٸڭ ساناڭىزدا ورىن جوق. باسىلىم ورىندارىندا قولتاڭباسى بولعانىنا قاراماستان, دانتە سٸز ٷشٸن دانتە بولىپ قالادى. تٷنٸمەن سٸزدٸ, نەگە يكسانىڭ ۇيقاسسىز ٶلەڭدەرٸ جارييالانادى دا, مەنٸڭ ەربٸر ۇيقاسقا تەرەڭ مەن بەرٸپ, بۋىن-بۋىنىن تالماي ساناعان ٶلەڭ جولدارىما مەن بەرٸلمەيدٸ دەگەن سىندى سۇراقتار ەندٸگەرٸ مازالامايدى. سٸزدٸڭ (تٸپتٸ) رەداكتورلاردىڭ تىرجيعان تٷرلەرٸنە دە تٷكٸرگەنٸڭٸز بار. جازۋشىلاردى وپ-وڭاي «جولى بولماعان» دەپ ايدار تاعا سالارسىز. ەرينە, كٸتاپتارىمەن بٸر ارناعا توعىسپايتىن, بٸر قازاندا قاينامايتىن وقىرماندار جوق ەمەس. ال سٸز, ەلبەتتە, ول ساناتتان ەمەسسٸز. بۇل ولاردىڭ جايلى ٶمٸر سٷرۋٸنە كەسە كٶلدەنەڭ تۇرمايتىنى انىق. ال,ەگەر جازۋشى جولىنان ازداپ تايعان بولسا ونى بەتٸنە باسۋعا سٸزگە سەبەپ تابىلا كەتەتٸنٸ انىق. كەيدە,تٸپتٸ, ٶز جان جارىڭىزدان دا قولداۋ كٶرە الماۋىڭىز مٷمكٸن. قالاي? سەبەبٸ ٶزٸڭٸزدٸڭ بۇل ورايدا جولى بولعىش ادام ەكەنٸڭٸزدٸ سەزٸنٸپ كٶردٸڭٸز بە ? سولاي دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
ۆ.حاليناعا. سٸزگە جاعىمسىز نەرسە ايتۋعا مەجبٷرمٸز: سٸز جاقسى جازۋ ٷشٸن تىم قاراپايىم ەرٸ اق جٷرەكسٸز. تالانتتى ادامنىڭ جان-دٷنيەسٸ سۇرقييا جىن-شايتاندارعا تولى. جازۋشى قولىنا قاۋىرسىنىن العاندا نە نٷكتە قويعاندا بۇلار ۇيقىعا كەتسە دە جازۋ بارىسىندا ولار ەلەۋلٸ قىزمەت ەتەدٸ. ولاردىڭ كٶمەگٸنسٸز اۆتور كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ كٷردەلٸ جان-دٷنيەسٸن اشىپ بەرە الماعان بولار ەدٸ. «ادامعا تەننٸڭ بەرٸ جات بولماس» – و,بۇل ەندٸ كٷنەسٸزدەر تۋرالى ەمەس. قۇرمەتپەن...
ۋلاعا. بٸر اۋىز سٶزبەن پوەزيياعا انىقتاما بەرٸپسٸز... بٸز, كەم دەگەندە, بەس جٷزگە تارتا انىقتاما بٸلەمٸز. سوعان قاراماستان ولاردىڭ ەشبٸرٸ ناقتى ەرٸ اۋقىمدى ەمەس. وعان قوسا ەرقايسىسى ٶز دەۋٸرٸنٸڭ تٸلٸندە سٶيلەيدٸ. كٷمەنشٸل كٶزقاراسىمىز دا بٸزگە جاڭا انىقتاما ويلاپ تابۋعا كەدەرگٸ بولعان بولار ەدٸ. ەسەسٸنە بٸزدٸڭ ەسٸمٸزدە كارل سەندبەرگتىڭ افوريزمى قالىپتى: «پوەزييا – بۇل قۇرلىقتا ٶمٸر سٷرەتٸن تەڭٸز جانۋارىنىڭ ۇشۋ تۋرالى كٷندەلٸگٸ». وسى ەمەۋٸرٸن جاراپ قالار?
حەليودورعا. سٸز بىلاي دەپ جازىپسىز: «بٸلەمٸن, مەنٸڭ جىرلارىمنىڭ ولقىلىقتارى از ەمەس, قايتەيٸن, الايدا ەندٸ ەشتەڭەنٸ تٷزەتۋگە تىرىسپايمىن». نەلٸكتەن بۇلاي دەيسٸز قۇرمەتتٸ حەليودور مىرزا? پوەزييا كيەلٸ بولعاندىقتان ەمەس پە? مٷمكٸن, بەل شەشٸپ كٸرٸسپەگەندٸكتەن شىعار? ەكەۋٸ دە دۇرىس ەمەس: ەڭ جامانى پوەزيياعا ەندٸ قادام باسقان اقىنداردى ەڭبەك مٸندەتكەرلٸگٸنەن ايىرۋىندا تۇر عوي. تانىس ادامدار جۇما كٷنٸ ساعات 0.45-تە بەلگٸسٸز كٷشپەن قۇلاعىما ەلدەنەنٸ سىبىرلادى, ٷلگەرگەنٸمشە جازىپ الدىم دەپ ايتۋ, ەرينە, جاعىمدى بولار ەدٸ. تٸپتٸ تانىمال اقىندار دا ٶزدەرٸنٸڭ دوستارىن وسىنداي ەڭگٸمەلەرٸمەن قايران قالدىرعان. بٸراق ولار دا ٷيلەرٸندە وتىرىپ ٶزگە عالامشارلىقتار تۋرالى ديكتانتتارىن شيماي-شاتپاققا بىلعاۋمەن اينالىساتىنى جاسىرىن ەمەس. پوەزييانىڭ دا ٶزٸندٸك پروزاعا تەن قىرلارى جوق ەمەس.
ك. ك. ەرقاشان سٸزدٸڭ شىعارمالارىڭىزدىڭ جٷيەسٸز, قاراپايىم, استارسىز ەكەنٸن قايتالاپ ايتا بەرۋ بٸزگە دە جاعىمسىز ەكەنٸن تٷسٸنٸڭٸز. سونىمەن قاتار بٸزدٸڭ قۇزىرىمىزداعى شىعارمالاردىڭ بارلىعى نوبەل سىيلىعىنا ٷمٸتتەنٸپ جٷرگەندەرگە ارنالماعانىن ەسكەرتە وتىرىپ, تەك ۋاقىت ٶتە كەلە ستوكگولمعا جولداما جاساۋعا عانا ارنالعانى تۋرالى ايتقىمىز كەلەدٸ. سٸزدٸڭ ۇيقاسى جوق ٶلەڭدەرٸڭٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ قابىلدانا بەرەدٸ دەپ تٷسٸنەتٸنٸڭٸز بٸزدٸڭ كٶڭٸلٸمٸزدٸ قاتتى قالدىرادى. ٶلەڭ جولدارىن ەرسٸلٸ-قارسىلى شاشىپ تاستاپ, ونى قاراما-قارسى ورنالاستىرىپ, وڭدى-سولدى ەرمەك قىلىپسىز. پوەزييانى شىندىعىندا ٷلكەن ويىن دەپ تٷسٸنٸڭٸز جەنە سولاي بولىپ قالاتىنىنا سەنٸڭٸز. ەرەجەسٸز ويىنداردى سٸز قايدان كٶرٸپ ەدٸڭٸز? نەلٸكتەن, وسى ەرەسەكتەر بالالارعا دا ايان نەرسەنٸ جيٸ ۇمىت قالدىرادى ەكەن?
چ. ب. قىمباتتى چەسەك, بٸز ٷشٸن شىن مەنٸندە كٸمنٸڭ قىلمىسكەر ەكەنٸ سونشالىقتى قىزىق بولدى, – بٸز ەڭ سوڭعى سەتكە دەيٸن قوبالجىدىق. اياق استى ٶلگەن ادام تابىتتان تٷرەگەلٸپ قىلمىسكەردٸ كٶرسەتەدٸ. ال, ساعان كەرەك بولسا! مٸنە, توسىن سىي! الداعى ۋاقىتتا سەنٸڭ جٸبەرگەن شىعارمالارىڭدى اسقان قىزىعۋشىلىقپەن وقيتىن بولامىز. تەك باعا بەرۋدٸ ەلٸ بٸراز جىل كٷتۋٸڭە تۋرا كەلەدٸ. جان تەبٸرەنتەر تاريحتى تەك اگاتا عانا جازباعان, گومەر مىرزا دا, شەكسپير مىرزا دا, تٸپتٸ دوستوەۆسكيي مىرزادا سولاي جەنە سولار سەكٸلدٸ ەلدەبٸرەۋدٸڭ بارشىلىق ەكەنٸنە سٸزدٸڭ كٶزٸڭٸز جەتەدٸ دەپ سەنەمٸز. ەڭ ٸزگٸ تٸلەكپەن...
م. و. « زٷبەرجاتتان قۇيىلعان اپپاق پارسىلارداي, جىل, قوشتاسارىندا قالىقتاپ شىقتى...» كٶكەيدە كٶپ ساۋال قالدىرادى: نەگە پارسىلارداي? نەگە مٸندەتتٸ تٷردە اق? نەگە قالىقتاپ شىعادى? بۇدان ارعىسى دا بٸزدٸڭ كٷدٸگٸمٸزدٸ سەيٸلتە قويمادى. سوڭىندا جىلانداردىڭ ارباۋىنا ۇشىراعان ادام اتا پايدا بولادى... باتىل قادام. دەگەنمەن بۇل ويدىڭ ادامزات ساناسىنا ورنىعا قويۋى نەعايبىل. ٶيتكەنٸ, ادامدار حاۋا انانى ەلدەقاشان كٸنەلٸ رەتٸندە ساناعا بەرٸك تٷيٸپ قويعان.
ۆ.كاميللاعا. ادامداردى دٷنيەدە نە بٶلٸپ تۇر? كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن الىپ جار. الىپ شاھارلاردى نە نەرسەمەن سالىستىرۋ كەرەك? دجۋنگلي نەمەسە ومارتامەن. بوس كەڭٸستٸك تۋرالى نە ايتسا بولادى? ونىڭ جەمٸسسٸز ەكەنٸن. سوزىلعان عاسىرلار قانداي كٷيگە ۇشىرايدى? ەلبەتتە, ٷزٸلەدٸ. رەداكتوردى كٶڭٸلٸن قالدىرعان نە? مٸنە, وسى.
ەل. م. ت. بەس بەتتەن تۇراتىن «اقىن» اتتى پوەماڭىز ەدەبي باعاسىنا يە بولا الماعانىمەن, تانىمىلادىلىققا دەگەن ٷمٸتتٸڭ جولىنا تٶسەلگەن راۋشان گٷلدەرٸ بار بايلىققا يە بولۋداعى ەڭبەگٸڭٸز مۋزا تۋرالى اڭىزعا جاقسى مىسال بولىپتى. پاني ەليا, سٸز مۇندايدى قايدان كٶردٸڭٸز? بۇل جارتىقۇدايدىڭ تەگٸ مەن مەكەنجايىن ايتىڭىزشى. قاي باسپا وعان ەر جولىنا تازا التىننان قالاماقى تٶلەپ, تاعى دا ونى تالماستان گٷلگە وراپ قويىپ وتىرعانىن جەنە ونىڭ ٶمٸردە تەك تەتتٸ تٷستەر كٶرۋٸنٸڭ سىرى نەدە ەكەنٸن بٸلگٸمٸز كەلەدٸ. بٸزگە بەلگٸلٸ بارلىق اقىنداردىڭ تٷسٸنە كٸرمەيتٸن پەلە جوق, ونىڭ ٷستٸنە, ولار قاراجاتتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنٸڭ كەسٸرٸنەن تٸس اۋرۋىنان دا ازاپ شەگٸپ جٷرگەندەرٸ تاعى بار. سوندىقتان, ەردايىم تاعدىر ولارعا كٷلٸپ قاراي بەرمەيدٸ. بٸراق ەلدەكٸمدەرگە كەيدە باقىتتى سەتتەر ورنايتىنى بار, دەگەنمەن ول دا مەڭگٸلٸك ەمەس, بٸر كٷنٸ سارقىلادى.
روب. ي. جو-جوق, ەشكٸم ەشقاشان شىعارمانى «ٶزٸ ٷشٸن» جازبايدى, قاتەلەسەسٸز. بارلىعى دا قابىرعاعا بورمەن «يوسكوبالۆان» دەگەننەن باستاپ «يوسيف جەنە ونىڭ دوستارىمەن» اياقتاپ, ٶز ويىڭدى ەلدەكٸمگە ايتۋعا دەگەن تالپىنىستان تۋعان. «ٶزٸمٸز ٷشٸن» بٸز تەك كٷندەلٸك جازامىز.
ۆ. جەنە ك. اۆتورلىق كەشتەردٸ نەمەن جارىقتاندىرۋ تۋرالى ساۋالعا توسقاۋىل قويۋدى سۇراعان ٶتٸنٸشكە جاۋاپ رەتٸندە, بٸز لامپالاردى قولدايتىنىمىزدى ايتقىمىز كەلەدٸ. كٶڭٸل-كٷي-جاقسى نەرسە, دەگەنمەن ماي شامدار تىم جاساندى ەرٸ ەزٸرگە پولشادا بايقالا قويماعان تسيۆيليزاتسييانى ەسكە سالادى. ونىڭ ٷستٸنە, اۆتور تىڭدارماندارمەن ەڭگٸمەلەسٸپ قانا قويماي, شىعارمالارىن دا وقىپ بەرەدٸ, ال مۇنىڭ مۇنداي تىم ەلسٸز جارىقتا مٷمكٸن ەمەستٸگٸ انىق. اۆتوردىڭ بەتٸنە تٶمەننەن تٷسكەن جارىق, رۋمىن فيلمدەرٸندەگٸ دۇشپان بەينەسٸن ەسكە سالاتىنىن ايتپاي-اق قويسا دا بولادى. ەكەۋٸڭٸزگە دە بار جاقسىلىقتى تٸلەيمٸن.
م-ل. بٸزدٸڭ ەسپەرانتو ٷشٸن ارنايى ايدار بٶلۋگە دەگەن نيەتٸمٸز جوق. بۇل جاساندى قوعامنىڭ ەرٸنەن ايىرىلعان ەرٸ بەزبٸرەۋدٸ ويلاندىراتىن نەمەسە قولدانىسقا ەنگٸزەتٸن تٸل ەمەس. سوندىقتان بۇل تٸلدە جازىلعان شىعارمالاردىڭ ٶمٸرلٸك مەنٸنە كٷدٸكپەن قارايمىز. الايدا, سٸزدٸڭ بەرٸنە ورتاق تٸلگە دەگەن ارمانىڭىز قۇرمەتتەۋگە تۇرارلىق. ەر ۇلت تٸلدەرٸنٸڭ دامۋى تٷبٸ وسىعان الىپ كەلەدٸ دەپ سەنەمٸز. بٸلە جٷرٸڭٸز, سوعىستىڭ باساتالۋىنىڭ باستى سەبەبٸ ورتاق تٸلدٸڭ جوقتىعىندا ەمەس. وعان تاريح پەن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸز دەلەل ەكەنٸ انىق. مىسالى: دەل قازٸر ا. ەسٸمدٸ ازامات ب. ەسٸمدٸ ازاماتتى باسىنان پولياكشا سٶيلەگەنٸ ٷشٸن بٸر قويادى دەۋ اقىلعا سىيمايدى.
ل. ي. پ. اتاقتى ادامداردىڭ دٷنيەدەن وزعان ەكٸنشٸ كٷنٸ-اق ول تۋرالى ەستەلٸك ٶلەڭدەر تولاسسىز كەلە باستايدى. بٸر جاعىنان, بۇل اۆتوردىڭ جاقسى مٸنەزٸ تۋرالى حاباردار ەتسە, ەكٸنشٸ جاعىنان, ونىڭ ەدەبي قۇندىلىقتارىن شىن مەنٸندە ساقتاپ قالعانىنا كٷمەنمەن قاراتادى. اسىعىستىق, سيرەك جاعدايدا بولماسا, جارتىلاي شارۋلاردى ٶمٸرگە ەكەلەدٸ. بٸرٸنشٸ كەزەكتە قاعازعا سۇرانىپ تۇرعان نە دەپ ويلايسىز? ەرينە, ەدەتتەگٸ جاۋىر بولعان مەتافورالار مەن كەدٸمگٸ پافوس. شىندىعىندا ول تۋرالى ەستەلٸكتەر قۇلىپتاسپەن بٸرگە جوعالارى سٶزسٸز. قۇلىپتاس: «سەن كەتتٸڭ, ەندٸ بٸزبەن بٸرگە ەمەسسٸڭ, بٸراق, سەنٸڭ شىعارماشىلىعىڭ تٸرٸ». باقيلىق بولعان جانعا «سەن» دەپ جەنە ونىڭ ەسٸمٸن اتاۋ ٶتە تانىمال تەسٸل. بٸزگە كساۆەرييا دۋنيكوۆسكييدىڭ ٶلٸمٸنە قاتىستى كٶپتەگەن ٶلەڭدەر كەلٸپ تٷستٸ. بارلىعى دا ونى كساۆەريي دەپ اتاپ, ونىڭ ەسكەرتكٸش بولىپ قالاتىنىن العا تارتقان. شىندىعىندا وسى سٶزدٸ اۆتوردىڭ ٶزٸنە قاراتا ايتاتىن بولسا ٶزگەشە سىيپات الار ما ەدٸ?
ك. توماشقا. «اياق استى جيىرما شاقتى ٶلەڭ جازدىم. جەي عانا باسپا بەتٸن كٶرگەنٸن قالار ەدٸم...», – دەپسٸز. ٶكٸنٸشكە وراي, بۇل ەزٸرگە مٷمٸكٸن ەمەس ۇلى پاستەر.
ە. تس. «ٶمٸر سٷرۋ قولىمىزدان كەلمەسە دە, ٶمٸردٸ اڭسايمىز (اڭسايمىن),/ سىرا ٸشۋ قولىمىزدان كەلمەسە دە, سىرانى اڭسايمىز (اڭسايمىن)»... جاقشا ٸشٸندەگٸ نۇسقالاردى سەتسٸز دەپ تاپتىق.
ت. ك. ەڭگٸمەنٸڭ باسى ياكي اياعى بولماۋى ورىندى, بٸراق ورتاسى مٸندەتتٸ تٷردە بولۋى كەرەك.
ا. ك. ييا, ليۋدا. ەليۋار پولياكشا سٶيلەي الماعانىمەن, ٶلەڭدەرٸن اۋدارعاندا وسىنشالىقتى ونى ەسكە تٷسٸرۋدٸڭ قاجەتٸ قانشا?
ماركۋس. پوەمانىڭ بٸرٸنشٸ بٶلٸمٸندە ەيەل كەيٸپكەردٸڭ كەۋدەسٸنەن جٷرەگٸن جۇلىپ الىپ, ونى كٶرتىشقانداردىڭ تالاۋىنا تاستايدى. سوڭىندا وسى كەيٸپكەر دەل سول ەيەلگە ونىڭ جٷرەگٸنٸڭ سوعىسى ٶزٸنە ارنالاتىنىن ايتادى. قوسالقى جٷرەك, مٷلدەم سيرەك قۇبىلىس. عىلىمنىڭ نازارىن اۋداراتىن شىعار دەپ سەنەتٸن بولامىز.
پەگەس. ٶلەڭدەردٸڭ جٷيەسٸندە ٶمٸردٸڭ مەنٸ بار ما دەپسٸز. ال ورفوگرافييالىق سٶزدٸك مٷلدەم ولاي ويلامايدى.
ز. مالينا. «شىعارمانى قالاعانىڭىزشا ٶزگەرتٸڭٸز, تەك جارييالاماڭىزشى!» بٸز ەلەۋلٸ جاڭالىق ەنگٸزدٸك: «لوزاننىڭ ليريكالىق مينياتيۋرالارى», ٶكٸنٸشكە وراي, جارييالانىپ قويعان.
*گرافومانييا: جازۋشىلىققا قۇمارتۋ (بٸردەڭەنٸ ويىنان شىعارىپ جازامىن دەپ قۇر بوسقا ەلەكتەنۋ)
اۋدارعان: ايگەرٸم سەرٸكباي,
سولاقايلار ەدەبي كلۋبى,
پولشا
