تٷرٸكتٸڭ جويعىش ۇشاعى ورىستىڭ ەسكەري ۇشاعىن اتىپ قۇلاتتى. كٶپ بولعان جوق. كٷنٸ كەشە عانا. سەبەپ?
بۇل جاعداي سيريياداعى داعدارىسقا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن بە? مٷمكٸن.
ناتو كەلٸسٸمشارتىنىڭ 5-شٸ بابىندا اليانسقا مٷشە ەلدەر ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بٸرگە كٷرەس جٷرگٸزەدٸ دەگەن. بٸراق, بۇل زاڭ 2012 جىلى سيرييا تٷرٸكتٸڭ ەسكەري ۇشاعىن اتىپ تٷسٸرگەندە قولدانىلعان جوق.
يە, اقش بەرٸن تٷسٸنەدٸ. «تٷركييا ٶزٸنٸڭ ەۋە كەڭٸستٸگٸن باقىلاۋعا قۇقى بار» دەيدٸ. بٸراق, سەرٸكتەس رەتٸندە تٷركييانىڭ يگيل-گە جەنە سيريياداعى ازاماتتىق سوعىسقا قاتىستى قابىلداعان شارالارىنا كٶڭٸلٸ تولمايدى. امەريكا مۇنى جاسىرعان ەمەس.
تٷرٸكتەر ورىستىڭ ەسكەري ۇشاعىن اتىپ تٷسٸردٸ. بۇل جاعداي سيريياداعى داعدارىستىڭ اياقتالۋىن تەزدەتەتٸن حالىقارالىق كەلٸسٸمشارتتاردىڭ ٷزٸلۋٸنە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن. ازاماتتىق سوعىستى ديپلوماتييالىق جولمەن رەتتەۋ ەندٸ مٷمكٸن بولادى دەگەندە وسىنداي وقيعانىڭ ورىن الۋى تاراپتاردى تىعىرىققا تٸرەپ قويدى.
تٷركييا مەن رەسەي شە? بۇل ەكەۋٸنٸڭ ەرٸ قارايعى بايلانىسى قالاي ٶربٸمەك?
سيريياداعى داعدارىسقا كەلگەندە ەكٸ ەلدٸڭ كٶزقاراسى ەكٸ تٷرلٸ. رەسەي – پرەزيدەنت باشار اسادتى قولدايدى. تٷركييا وپپوزيتسيياعا جاقتاسادى. تٷركييا يگيل-گە قارسى اقش باسقاراتىن ەۋە كومپانيياسىنا قوسىلعاننان كەيٸن ورىس پەن تٷرٸك بٸتٸمگە كەلەدٸ دەپ بولجاعانبىز.
بۇل ەكەۋٸنٸڭ دە اتالعان كومپانيياعا قوسىلۋىنىڭ تٷپكٸ ماقساتى تەز بەلگٸلٸ بولدى. تٷرٸكتەر ايماقتاعى كٷرد كٶتەرٸلٸسشٸلەرٸن بومبىلاسا, رەسەي يگيل-مەن قوسا, اسادقا قارسى شىققان وپپوزييالىق كٷشتەردٸ تٶپەلەي باستادى. ورىس اۆياتسيياسى نەگٸزٸنەن تٷركييانىڭ وڭتٷستٸگٸنە جاقىن ورنالاسقان ايماقتاردى بومبىلاۋدا. رەسەيدٸڭ سۋ-24 ۇشاعى دەل وسى ارادا قۇلاعان-تۇعىن.
ەڭ قىزىعى رەسەي تٷركييانىڭ ەۋە شەكاراسىن العاش رەت بۇزىپ وتىرعان جوق. ورىستىڭ ەسكەري ۇشاقتارى ٶتكەن ايدا تٷرٸكتەردٸڭ شەكاراسىن بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت بۇزعان.
اشۋلانعان تٷركييا پرەزيدەنتٸ: «رەسەيمەن اراداعى كوممەرتسييالىق بايلانىستى ازايتامىز» دەسە, ناتو-نىڭ باس حاتشىسى تٷركيياعا ەسكەر ورنالاستىرۋ قاجەتتٸگٸن ايتقان.
رەسەي تٷركييانىڭ اشۋىنا بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت تيدٸ. الدىمەن سيرييانىڭ سولتٷستٸگٸندە تۇراتىن سيرييالىق تٷرٸكمەندەردٸ بومبىلادى. ەستۋٸمٸزشە, رەسەيگە ٶشٸككەن تٷرٸكمەندەر تٷرٸك ەسكەري ۇشاعىن اتىپ قۇلاتقاننان كەيٸن پاراشيۋتپەن تٷسٸپ كەلە جاتقان ورىس ۇشقىشىن ازاپتاپ ٶلتٸرگەن.
كەيبٸرەۋلەردٸڭ ايتۋىنشا, ورىستىڭ ۇشاقتارى تٷركييانىڭ ەۋە تەرريتوريياسىنا تەگٸن كٸرگەن جوق. ولار تٷركييا, ناتو جەنە اقش باستاعان انتييگيلدٸك كواليتسييانىڭ رەاكتسيياسىن تەكسەرمەك بولعان.
ال يگيل سوڭعى اپتالاردا قاتتى «قۇتىردى». رەسەيدٸڭ جولاۋشىلار ۇشاعىن جارىپ جٸبەردٸ. پاريجدە تەراكت ۇيىمداستىردى. سايىپ كەلگەندە مۇنىڭ بەرٸ سيريياداعى ازاماتتىق سوعىستى ديپلوماتييالىق جولمەن شەشۋگە يتەرمەلەدٸ. ەڭ قىزىعى, الداعى اپتالاردا اساد پەن كٶتەرٸلٸسشٸلەردٸڭ اراسىندا بەيبٸت كەلٸسٸم ورناۋى مٷمكٸن...
بٸراق, ايتۋعا وڭاي. كٶتەرٸلٸسشٸلەردٸڭ اراسىندا «ەحرار-اش-شام» دەپ اتالاتىن توپ بار. ولار وپپوزيتسييامەن بايلانىستا جەنە ولاردى تٷركييا قولدايدى.
مەسەلە: كەلٸسسٶزدەرگە وسى توپ كٸرە مە, جوق پا? كٸرەدٸ دەسەك: بۇل توپتى تٷركييا, قاتار جەنە ساۋد ارابيياسى قولدايدى. كٸرمەيدٸ دەسەك: بۇل توپ اسادتىڭ بيلٸگٸنە جەنە ونىڭ وداقتاسى – رەسەيگە قارسى سوعىسىپ جاتىر. كٶردٸڭٸز بە, قانداي پارادوكس.
تٷركييا مەن رەسەي تاعى دا قاباق شىتىسسا قالاي بولماق? بٸلەرٸمٸز, تٷرٸك پەن ورىس سيرييا جەرٸندەگٸ «ٶزدەرٸنٸڭ» توپتارىنا قولداۋ بٸلدٸرۋدٸ جالعاستىرا بەرەتٸن بولسا, ازاماتتىق سوعىس توقتامايدى.
قازٸر سىرت كٷشتەردٸڭ مۇنداي داعدارىستارعا ارالاسۋ ەدٸسٸ ٶزگەرگەن. قىرعي-قاباق سوعىس جىلدارىندا ەشبٸر سۋپەردەرجاۆا كەرٸ شەگٸنگٸسٸ كەلمەيتٸن. ٶزدەرٸنە قاراستى توپتاردى اياعىنا دەيٸن قارجىلاندىراتىن. ەزٸرگٸ ەلەمدە مۇنداي اقشا جوق. سوندىقتان دەرجاۆالاردىڭ ٶزٸ ازاماتتىق سوعىستىڭ تەزٸرەك اياقتالۋىنا مٷددەلٸ.
بٸر ساياساتتانۋشىنىڭ بىلاي دەگەنٸ بار: «سوعىس دەگەنٸمٸز – ساياساتتىڭ باسقا جولمەن جٷرەتٸن جالعاسى».
ورىستىڭ ۇشاعى قۇلاماي تۇرىپ سيريياداعى احۋال قالىپقا كەلەتٸندەي كٶرٸنگەن, ال قازٸر قالاي بولادى?...
