كٸرٸسپە سٶزٸن قر ۇلتتىق كٸتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى جانات سەيدۋمانوۆ سٶيلەسە, شارانى ۇعا-نىڭ اكادەميگٸ, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور حانگەلدٸ ەبجانوۆ جٷرگٸزدٸ.
كونفەرەنتسييا ەكٸ بٶلٸمنەن تۇردى. العاشقى بٶلٸم "الاش يدەياسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن مەنٸ" دەگەن تاقىرىپتا بولدى.
شوقان ۋەليحانوۆتىڭ قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى نەگٸزٸندە كٶتەرگەن مەسەلەلەرٸن تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور شايزادا توقتاباەۆا ەڭگٸلٸمەلەپ بەردٸ. يسلامداعى ەسٸرە دٸنشٸلدٸك پەن شوقىندىرۋ ارقىلى رەسەي پاتشالىعىنىڭ قازاقتى وتارلاۋ ساياساتى جايىندا قابدول ەۋەزوۆ, زاڭعار كەرٸمحان, باۋىرجان بەرٸكۇلى تەرٸزدٸ جاس عالىمدار ارنايى باياندامالار جاسادى.
الاش زييالىلارى قازاقتى دٸني فاناتيزمنەن ساقتاندىردى. ونىڭ باسىندا ەلبەتتە ەليحان بٶكەيحانۇلى تۇردى. بۇل ترۋلالى الاش قايراتكەرٸنٸڭ بٸرٸ قوشكە كەمەڭگەرۇلى «ەليحاننىڭ قازاق ەلٸنە ٸستەگەن تاريحي قىزمەتٸ: ەدەبي تٸل تۋۋىنا سەبەپ بولدى, ٶزٸنە ەرگەن توپتى دٸني فاناتيزمگە قارسى تەربيەلەدٸ.
بۇدان بارىپ تاتاردان ٸرگەسٸن اۋلاق سالعان قازاق ۇلتى تۋدى» دەپ جازادى. وسىدان-اق الاش مۇراتى ايقىن كٶرٸنٸس تابادى. ولار دٸنشٸلدٸكتٸڭ ورنىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن جاراتىلىستانۋ جەنە كۋمانيتارلىق عىلىم-بٸلٸمدٸ ناسيحاتتادى. سول سەبەپتٸ ولاردىڭ ەرقايسىسى بالالارعا ارناپ وقۋلىقتار دايىندادى. مەسەلەن, ح. دوسمۇحامەدۇلى – ماتەماتيكا, زوولوگييا, م. دۋلاتۇلى, س. قوجانۇلى, ە. ەرمەكۇلى, ق. سەتبايۇلى – ماتەماتيكا, الگەبرا, ت. شونانۇلى – گەوگرافييا, تاريح, م. جۇمابايۇلى – پەداگوگيكا, ج. ايماۋىتۇلى – پسيحولوگييا, ق. كەمەڭگەرۇلى – حيمييا, تٸل, تاريح, ج. كٷدەرٸۇلى – تٸل, ەدەبيەت, مەدەنيەت, ە. بٶكەيحانۇلى – استرونومييا, گەوگرافييا, م. ەۋەزۇلى – ەدەبيەت, س. سەدۋاقاسۇلى – تەاترتانۋ, ا. بايتۇرسىنۇلى, ە. ومارۇلى, ت. شوناۇلى, ن. تٶرەقۇلۇلى – تٸل سالاسىنان ەڭبەكتەر جازدى.
ەكٸنشٸ بٶلٸمنٸڭ تاقىرىبى "الاش ارىستارىنىڭ قىزمەتٸ مەن مۇراسى" دەپ اتالدى. وندا اكادەميك حانگەلدٸ ەبجانوۆ ("الاش يدەياسى") تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى داناگٷل ماحات ("سماعۇل سەدۋاقاسوۆتىڭ اعارتۋشىلىق قىزمەتٸ"), الاشتانۋشىلار امانقوس مەكتەپتەگٸ ("احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ عىلىمداعى ۇستانىمى") مەن بەيبٸت قويشىباەۆ ("الاشتىقتاردىڭ زايىرلى قوعامدى قالىپتاستىرۋعا ٷلەسٸ"), الاشتىقتاردىڭ ۇرپاعى دينا مۇحامەدحان ("قايىم مۇحامەدحاننىڭ باستان كەشكەن تاعدىر تاۋقىمەتٸ") تەرٸزدٸ تۇلعالار قىزىقتى باياندامالار ۇسىندى.
كونفەرەنتسييا اياسىندا قولٶنەر جەنە كٸتاپ كٶرمەسٸ بولدى. كٸتاپتار ەلباسىنىڭ "رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسى مەن الاش اۆتونوميياسى تاقىرىپتارى بويىنشا سٶرەگە قويىلسا, قولٶنەردە توقىما, زەرگەرلٸك, قايىس ماتەريالدار نەگٸزٸندەگٸ زاتتار ەل نازارىنا ۇسىنىلدى. سونىمەن بٸرگە, ستەندتٸك كٶرمە دە ۇيىمداستىرىلدى. مۇندا الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى دەرەكتەر بەرٸلدٸ.
سونىمەن بٸرگە, الماتى قالاسى دٸن ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن «ادىرنا» ۇلتتىق-ەتنوگرافييالىق بٸرلەستٸگٸ تٷسٸرگەن «الاش ارىستارى: ۇلتتىق دەستٷر جەنە دٸن» اتتى دەرەكتٸ فيلم كٶرسەتٸلدٸ. بۇل دەرەكتٸ فيلمنٸڭ تٷسٸرٸلٸم جۇمىستارى «الاش جولى» اتتى تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديتسييا اياسىندا شىعىس قازاقستان, سەمەي, استانا, قاراعاندى, جەزقازعان قالالارىندا, قارقارالى, باياناۋىل اۋداندارىندا جٷرگٸزٸلگەن بولاتىن.
ارمان سەرٸكۇلى
