قان ديابەتٸ (سۋسامىر) دەرتٸمەن كٷرەس اياسىندا, ناۋقاستار تٷركٸستاندىقتار وبلىستان ارنايى كەلگەن ەندوكرينولوگ مامانداردان كەڭەس الىپ, تۇرعىندار قانداعى قانت دەڭگەيٸن انىقتاۋ اناليزٸن جاساتۋدا.
14 قاراشا — ينسۋليندٸ سينتەزدەپ, العاش رەت ناۋقاسقا ەككەن عالىم فرەدەريك بانكينگتٸڭ تۋعان كٷنٸ قۇرمەتٸنە بەلگٸلەندٸ. بۇل كٷندٸ ەلەمنٸڭ 160 مەملەكەتٸ اتاپ ٶتەدٸ.
قانت ديابەتٸ – كەڭ تاراعان قاۋٸپتٸ اۋرۋ. جازىلماس دەرتكە شالدىققاندار سانى جىل ٶتكەن سايىن كٶبەيۋدە. بٷگٸندە دەنساۋلىقتى ساقتاۋدىڭ, كەز- كەلگەن كەسەلدٸڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ جولى — سكرينينگ. وسى ارقىلى حالىقتان كەڭ تاراعان اۋرۋ تٷرلەرٸ ەرتەرەك انىقتالىپ, ۇتىمدى ەمدەۋ ٸسٸ جٷرگٸزٸلۋدە. تٷركٸستان وبلىسىندا سوڭعى 10 ايدىڭ ٸشٸندە 2,5 مىڭ ادامنان قان ديابەتٸ انىقتالعان. بۇل ناۋقاستار «دەنساۋلىق» باسقارماسى اياسىندا ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان تەگٸن سكرينينگ جۇمىستارى بارىسىندا انىقتالعان. 40 پەن 70 جاس شاماسىنداعى ازاماتتار تٸركەلگەن ەمحاناسىندا سكرينينگتەن اقىسىز ٶتە الادى.
دەرٸگەرلەر 40 جاستان اسقان, دەنە سالماعى اۋىر ادامدار مەن گيپەرتونيياعا شالدىققان جاندارعا قانت ديابەتٸنە ۇدايى تەكسەرٸلٸپ وتىرۋ كەرەگٸن ەسكەرتەدٸ. دەرتتٸڭ بۇل تٷرٸ تۇقىم قۋالايدى.
سۋسامىر اۋرۋى ٶتە كٷردەلٸ جەنە قاتەرلٸ اۋرۋ. بۇل اۋرۋعا قانتتىڭ قانداعى دەڭگەيٸ كٶتەرٸلۋٸ تەن. ونىڭ سوڭى اسقازان استى بەزٸ شىعاراتىن گورمون- ينسۋليننٸڭ ازدىعى تۋىنداپ, اقىرىندا زات الماسۋدىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەدٸ. قانت ديابەتٸنٸڭ ٸٸ تيپٸ تابلەتكامەن ەمدەلسە, ٸ-شٸسٸ تەك ينسۋلينگە كٶنەدٸ.
تٷركٸستان وبلىسىندا 23 مىڭعا جۋىق ادام قان ديابەتٸ دەرتٸنە شالدىققان. سۋسامىر دەرتٸنە شالدىققانداردىڭ 93% -ى 40 -80 جاس شاماسىنداعى ازاماتتار.
