پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 5 قازاندا اقوردادا ٶتكەن جيىندا ۇستازدار قاۋىمىن كەسٸبي مەرەكەسٸمەن قۇتتىقتاپ, اسا جاۋاپتى ەرٸ قاستەرلٸ مٸندەتتٸ ابىرويمەن اتقارىپ جٷرگەن پەداگوگتەرگە العىس ايتقان ەدٸ. سول باسقوسۋدا مەملەكەت باسشىسى بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋ, بالالاردى ٷيلەسٸمدٸ جەنە جان-جاقتى دامىتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان جٷيەلٸ شارالارعا نازار اۋدارىپ, بٸرقاتار تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.
تسيفرلىق ترانسفورماتسييالاۋ اققۇم اۋىلىنا دا جەتتٸ
«جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا كەلەسٸ جىلى 460 مىڭنان استام بالاعا ارنالعان 217 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. ولار زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالعان وزىق بٸلٸم وشاعى بولادى. مەكتەپتەردە ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالاردىڭ كەدەرگٸسٸز بٸلٸم الۋىنا قولايلى جاعداي جاسالادى. اتالعان اۋقىمدى جوبا ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەر مەسەلەسٸن شەشۋگە, قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرٸندەگٸ بٸلٸم الشاقتىعىن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇدان بٶلەك, ەلٸمٸزدە جىل سايىن كەمٸندە مىڭ مەكتەپتٸڭ عيماراتىنا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸن تسيفرلاندىرۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. بارلىق مەكتەپتٸ جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتكە قوسۋ بويىنشا كەشەندٸ جۇمىس قولعا الىنادى. قوسىمشا بٸلٸم بەرۋگە ەرەكشە مەن بەرٸلەدٸ. ونىڭ اياسىندا ٷش ميلليوننان اسا ادامدى قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەگەن قاسىم-جومارت كەمەلۇلى ەلدٸ مەكەندەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ تٸكەلەي تاپسىرماسىمەن اپپارات باسشىسى ەركەعالي ەلٸمقۇلوۆ پەن قازىعۇرت اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ يسمايلوۆ ازيزحان قازىعۇرت, ايماقتاعى التىنتٶبە اۋىلدىق وكرۋگٸنە قاراستى اققۇم اۋىلىندا بولدى.
قازان ايىندا «Kcell» اق بۇل اۋىلعا 4G ستاندارتىنا سەيكەس كەلەتٸن بازالىق ستانتسييا ورناتقان بولاتىن. موبيلدٸ ينتەرنەت جەلٸسٸنٸڭ جىلدامدىعى 21 مبيت/س. سونىمەن قاتار «ترانستەلەكوم» اق اققۇم باستاۋىش مەكتەبٸنە 10 مبيت/س جىلدامدىقتاعى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جەلٸسٸن ۇسىندى. تٷركٸستان وبلىسىنىڭ تسيفرلاندىرۋ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ جەنە ارحيۆتەر باسقارماسىنىڭ باستاماسىمەن مەكتەپكە راديوحابار تاراتۋ تەحنولوگيياسى بويىنشا 20 مبيت/س جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت جەلٸسٸ جٷرگٸزٸلدٸ.
مەكتەپتەگٸ ينتەرنەت مەسەلەسٸ «قولجەتٸمدٸ ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2025 جىلى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸسٸن قامتۋ جوسپارى ارقىلى تولىعىمەن شەشٸلمەك.
اپپارات باسشىسى مەكتەپ ۇجىمىمەن كەزدەسٸپ, پٸكٸر الماستى. ول مەكەمەنٸ جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن شەشۋ جۇمىستارى جالعاساتىنىن ايتتى.
– اققۇم اۋىلىندا بازالىق ستانتسييا ورناتىلىپ, مەكتەپتەردە ينتەرنەتكە قولجەتٸمدٸلٸك ارتتى. مۇعالٸمدەرگە ەلەكتروندىق قۇجات تولتىرۋعا تولىق مٷمكٸندٸك پايدا بولدى. كٶرشٸ اۋىلدارداعى ينتەرنەت مەسەلەسٸن دە كٶتەرٸپ جٷرسٸز. بۇل مەسەلە بويىنشا نۇسقاۋ بەرٸلدٸ, تەحنيكالىق جاعدايىن قاراپ جاتىرمىز, مەسەلەنٸ بارىنشا قىسقا مەرزٸمدە شەشەمٸز, – دەدٸ ە.ەلٸمقۇلوۆ.
بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن ساپالى ەرٸ اۋقىمدى تسيفرلىق ترانسفورماتسييالاۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا جۇمىستار جٷرگٸزٸلمەك. بۇل رەتتە تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ تسيفرلاندىرۋ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ جەنە ارحيۆتەر باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەسەت ەبدٸراحانوۆ وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ينتەرنەت مٷمكٸندٸكتەرٸن تيٸمدٸ پايدالانىپ, ونلاين بايلانىس ارقىلى بٸلٸكتٸ ۇستازداردى تارتۋدى ۇسىندى. اپپارات باسشىسى ۇسىنىستى قولداپ, بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ باسشىلارىنا بٸرقاتار ۇسىنىسىن جەتكٸزدٸ.
اققۇم اۋىلدىق ورتا مەكتەبٸندە «ترانستەلەكوم» اق قاراجاتى ەسەبٸنەن مەكتەپٸشٸلٸك جەرگٸلٸكتٸ جەلٸلەردٸ ۇيىمداستىرۋ جوباسى پيلوتتىق جوبا رەتٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.
اۋدانداعى جۇمىس ساپارى بارىسىندا اپپارات باسشىسى اۋىلدارعا وپتيكالىق ينتەرنەت جەلٸسٸن تارتۋ ٸسٸمەن اينالىسىپ جاتقان جەكە ينۆەستورمەن كەزدەستٸ. «COMDATA» جشس قازىعۇرت اۋدانى ەلدٸ مەكەنٸنٸڭ تۇرعىندارىن زاماناۋي GPON تەحنولوگيياسىن قولدانا وتىرىپ, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە. الداعى ۋاقىتتا ەلدٸ مەكەندەردٸ ساپالى ينتەرنەت جەلٸسٸمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جالعاسادى. سونىمەن قاتار بٸلٸم نىساندارىندا بەينەباقىلاۋ جەنە تولىق دابىل جٷيەسٸن ورناتۋ جۇمىستارى باقىلانادى.
«قازاقتەلەكوم» اق ينتەرنەت جىلدامدىعى تٶمەن 84 مەكتەپتٸ, «ترانستەلەكوم» اق 24 مەكتەپتٸ وپتيكاعا كٶشٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدە. وسىعان سەيكەس ينتەرنەت جىلدامدىعى تٶمەن 139 مەكتەپتٸڭ 52-سٸ جىل سوڭىنا دەيٸن تالشىقتى-وپتيكالىق جەلٸگە كٶشەدٸ.
جاڭا تەحنولوگييا تٷركٸستان جاستارىنا قولجەتٸمدٸ مە?
بيىلعى قىركٷيەك ايىندا مەملەكەت باسشىسى تٷركٸستان وبلىسىنا بارعان ساپارى كەزٸندە جەرگٸلٸكتٸ جۇرتشىلىقپەن كەزدەسٸپ, بٸراز مەسەلە كٶتەردٸ. سونىڭ ٸشٸندە جاستارعا جاعداي جاساۋ ٸسٸنە دە بارىنشا نازار اۋداردى.
– قاستەرلٸ تٷركٸستان جەرٸنە ارنايى كەلٸپ وتىرمىن. تٷركٸستان ٶڭٸرٸنٸڭ كەلەشەگٸ جارقىن دەپ ويلايمىن. جاستارىمىزعا ٷلگٸ-ٶنەگە كٶرسەتٸپ جٷرگەن ارداگەرلەرگە العىس ايتقىم كەلەدٸ. ەڭ الدىمەن, جاستارعا قولداۋ بٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك. بٸز بەرٸمٸز بٸرٸگٸپ, ەل ٷشٸن ەڭبەك ەتۋٸمٸز قاجەت. سىرتتان كەلەتٸن تەۋەكەلدەر از ەمەس. احۋالدى جاقسى بٸلەسٸزدەر, – دەگەن ق.توقاەۆ جاستاردىڭ جايلى ٶمٸر سٷرٸپ, ساپالى بٸلٸم الۋىنا, جاڭا تەحنولوگييالاردان شەت قالىپ كەتپەۋٸنە ەكٸمدٸكتەر بارىنشا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەكتٸگن جەتكٸزدٸ.
وسى ورايدا تٷركٸستان وبلىسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە NEET ساناتىنداعى جاستارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى دٸنيسلام بيماحانبەتوۆتٸ سٶزگە تارتىپ, ٶڭٸر جاستارىنىڭ زامان جەتٸستٸكتەرٸنەن, اتاپ ايتقاندا ينتەرنەتتٸڭ يگٸلٸگٸنەن, ٸت جەنە تسيفرلىق, ەلەكتروندىق تەحنولوگييالاردان شەت قالىپ كەتپەۋ ٷشٸن نەندەي جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتقانىن سۇرادىق.
– بٸزدٸڭ باسقارمانىڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنسەك, بٷگٸندە ٶڭٸردە 14-35 جاس ارالىعىندا 663 260 جاس بار. قازٸرگٸ تاڭدا وبلىس اۋماعىندا جۇمىس ٸستەيتٸن جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ سانى 18, ولاردىڭ بٸرەۋٸ – وبلىستىق, 3-ەۋٸ – قالالىق, ال قالعان 14-ٸ اۋداندىق دەڭگەيدەگٸ ورتالىقتار. ٶڭٸردەگٸ وسى ورتالىقتاردا جالپى سانى 423 مامان ەڭبەك ەتەدٸ. وسى مامانداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ, ياعني 340-ى جاستارمەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەيدٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى «مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭىنا تۇجىرىمدامالىق بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلٸپ, سونىڭ ارقاسىندا جاستار كاتەگوريياسى 29 جاستان 35 جاسقا دەيٸن سوزدىرىلعان. وسى يگٸلٸكتٸڭ شاراپاتى اياسىندا جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى پايدالانۋ بۇعان دەيٸنگٸ 3,5 ملن جاستان بٸردەن 6 ملن جاسقا دەيٸن كٶتەرٸلٸپ, بۇرىنعى تالاپ بويىنشا جاستار ساناتىنان شىعىپ قالعان كٶپتەگەن ازاماتتىڭ ەڭسەسٸ كٶتەرٸلٸپ قالدى, – دەيدٸ د.بيماحانبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسىدان بەس جىل بۇرىن تٷركٸستان قالاسىندا كٶپفۋنكتسيونالدى ٷلگٸدەگٸ زاماناۋي جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ سۋ جاڭا عيماراتى پايدالانۋعا بەرٸلگەن ەكەن. وسىنىڭ ارقاسىندا جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا, بويىنداعى ٶنەرٸ مەن قابٸلەتٸن شىڭداۋىنا بارلىق جاعداي جاساۋعا بولاتىن مٷمكٸندٸك پايدا بولعان. ايتالىق, كەسٸپ اشىپ, تابىس تابام دەۋشٸلەرگە كوۆوركينگ ورتالىعى, ٸت-park, زاڭگەرلٸك كەڭەستەر قاراستىرىلىپتى.
– سونىمەن بٸرگە ٶڭٸر جاستارى ەرٸكتٸلەر كلۋبى, «جاس سارباز», ەلەكتروندى كٸتاپحانا, تٸلدەر مەكتەبٸ, ينتەرنەت جەلٸسٸ, مەجٸلٸس زالى, سپورت الاڭشالارى جەنە تاعى باسقالارىنىڭ يگٸلٸگٸن كٶرە باستادى. مۇنداعى كٶپفۋنكتسيونالدى ورتالىق بٸر مەزەتتە 400-گە جۋىق جاسقا قىزمەت كٶرسەتە الاتىن ەلەۋەتكە يە.
بۇل ورتالىقتا «جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ» ورتالىعى, «موبيلدٸ توپ», Turkistan HUB coworking zone, IT PARK, روبوتوتەحنيكا مەكتەپتەرٸ, كوۆوركينگ الاڭى, ەلەكتروندى كٸتاپحانا, «جاس سارباز», «ەرٸكتٸلەر مەكتەبٸ», «قۇرىلىس جاساقتارى», «تٸلدەر مەكتەبٸ», تٷرلٸ جاستار ۇيىمدارى, مەديا ستۋدييا جەنە پسيحولوگييالىق تەراپييا ت.ب كٶپتەگەن جاستار كلۋبتارى, مەكتەپتەر مەن ٷيٸرمەلەر جۇمىس ٸستەپ, جاستارعا مەملەكەت ۇسىنعان تيٸستٸ قىزمەتتەردٸڭ يگٸلٸن كٶرٸپ كەلەدٸ. ودان بٶلەك, جاستار اتالعان عيماراتتاعى «relax zone» دەمالىس ايماعىندا, عيمارات سىرتىنداعى اۋلاسىندا ورنالاسقان فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول, تەننيس الاڭشالارىندا ۋاقىتتى تيٸمدٸ ٶتكٸزٸپ, سٷيٸكتٸ سپورتىمەن اينالىسا الادى, – دەيدٸ تٷركٸستان وبلىسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسى جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە NEET ساناتىنداعى جاستارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى دٸنيسلام بيماحانبەتوۆ.
جالپى حالقىنىڭ 25,2 پايىزىن جاستار قۇراپ وتىرعان تٷركٸستان وبلىسىنا مۇنداي عاجايىپ عيماراتتىڭ اۋاداي قاجەتتٸگٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ مەسەلە.
ينتەرنەت الاياقتىق فاكتٸمەن 500-دەي ٸس تٸركەلدٸ
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلعى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ «ەدٸلەتتٸ مەملەكەت. بٸرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلٸ قوعام» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «ينتەرنەت جەنە تەلەفون ارقىلى جاسالاتىن الاياقتىق ەرەكەتتەرگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مۇنداي قاتەرلەردٸ انىقتاپ, قىلمىسكەرلەردٸ قۇرىقتاۋ ٷشٸن اقپاراتتىق-ساراپتاما جۇمىسىن كٷشەيتۋٸ قاجەت. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق جەنە قارجىلىق ساۋاتىن جٷيەلٸ تٷردە ارتتىرعان جٶن», دەپ بۇل باعىتتا اتقارىلار جۇمىستارعا نازار اۋدارعان.
جالپى ەلٸمٸزدە سوڭعى جىلدارى ينتەرنەت-الاياقتىق سيپاتىنداعى قىلمىستىق ەرەكەتتەر قاتارى كٷرت ارتىپ كەلەدٸ. وسىعان بايلانىستى ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگە ٶڭٸرلەرٸندەگٸدەي تٷركٸستان وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸندە دە «CyberPol» توبى قۇرىلعان. بۇل جٶنٸندە باسپاسٶز مەسليحاتىندا وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ كريمينالدىق پوليتسييا باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل ۋەكٸلٸ ەرمەك شاكيم ايتىپ ٶتتٸ.
«ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, وسى جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسىمەن وبلىس اۋماعىندا ينتەرنەت-الاياقتىققا قاتىستى 454 ٸس تٸركەلدٸ. ونىڭ ٸشٸندەگٸ 196-سىن سوتقا جولدادىق. بۇل باعىتتاعى قىلمىستاردىڭ اشىلۋى 44,5 پايىزدى قۇرادى.
بيىلعى قاراشا ايىنان باستاپ ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸندە ينتەرنەت-الاياقتىقپەن كٷرەستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا كيبەرقىلمىسقا قارسى كٷرەس دەپارتامەنتٸ جۇمىسىنا كٸرٸستٸ. الداعى كٷندەرٸ ٶڭٸردە وسى سيياقتى دەربەس باسقارما اشۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ جاتىر. سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ارنايى ماقساتتاعى توپتىڭ پاراقشالارىن اشتىق. ەندٸگٸ جەردە ينتەرنەت-الاياقتاردىڭ قاقپانىنا تٷسٸپ, قۇربانى بولعان ازاماتتار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە اشىلعان پاراقشالارىمىزعا ٶزٸنٸڭ انونيمدٸ ارىز-شاعىمدارىن جولداي الادى», دەدٸ اعا جەدەل ۋەكٸلٸ ەرمەك ەرالىۇلى.
