قازاقستاندا حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن دامىتۋ ٷشٸن ٷلكەن ماڭىزعا يە. سوندىقتان ەلٸمٸزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا قاتىستى ماڭىزدى باعدارلامالار قابىلدانىپ, مەديتسينا قىزمەتٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, مامانداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋ باعىتىندا كٶپتەگەن جۇمىستىن ٷزدٸكسٸز جالعاسىپ كەلەدٸ.
بٷگٸندە ەل ٸشٸندە كەڭ تاراعان بٸرنەشە اۋرۋدىڭ تٷرلەرٸ بار. كٶپ جاعدايدا مۇنى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىمەن بايلانىستىرىپ جاتامىز. يە, حالىقتىڭ دەنساۋىلعىن جاسقارتۋدا ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸڭ ٶزٸندٸك ورىنى بار. دەسەك تە ەربٸر ادام ٶزٸنٸڭ دەنساۋىلعىنا جاۋاپتى بولۋى كەرەك.
دەرٸگەر مامانداردىڭ سٶزٸنە سەنسەك, قازٸر ەل ازاماتتارى جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, ونكولوگييالىق اۋرۋلار جەنە قانت ديابەتٸ سيياقتى اۋرۋلاردان كٶپ جاپا شەگەدٸ ەكەن. اۋىل مەن قالادا بٸلٸكتٸ مەديتسينا ماماندارى وسى اۋىرۋمەن ٷزدٸكسٸز كٷرەس جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. دەرٸگەرلەر اۋرۋدى ەرتە باستان دياگنوستيكالاۋ, ەمدەۋ جەنە الدىن الۋ ٷشٸن كٷش بٸرٸكتٸرٸپ جۇمىس ٸستەۋدە. مەملەكەت وسىنداي اۋىرۋلاردىڭ ەرتە باستان انىقتاپ, الدىن الۋ ٷشٸن سكرينگتەر ۇيىمداستىرىپ, حالىقتىڭ دەنساۋىلعىنا جاقسارتۋدى بارىنشا ناسيحاتتاپ كەلەدٸ.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, ەرتە دياگنوستيكا جەنە قوعامدىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋدا ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنى كٶپشٸلٸككە مەلٸم. تەكسەرۋلەر مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مەن جەكە كلينيكالاردا قول جەتٸمدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستانداعى نەگٸزگٸ مەديتسينالىق تەكسەرۋلەرگە ديسپانسەريزاتسييا مەن پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر جاتادى. مەسەلەن, سوزىلمالى اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ ٷشٸن مەمس ەسەبٸنەن قارجىلاندىرىلاتىن بەلگٸلٸ بٸر جاس توپتارىنا مٸندەتتٸ ديسپانسەريزاتسييا جٷرگٸزٸلەدٸ. وعان قان جەنە نەسەپ تالداۋلارى مەن ۋدز مەن رەنتگەن جاتادى. ال ەلەكتروكارديوگرامما (ەكگ) سيياقتى كارديولوگييالىق تەكسەرۋلەر, قانت ديابەتٸ, گيپەرتونييا جەنە ونكولوگييالىق اۋرۋلاردا ەرتە باستان انىقتاۋعا كٶمەكتەسەدٸ. وسى رەتتە ديسپانسەريزاتسييا بالالار مەن ەرەسەكتەرگە جىل سايىن ٶتكٸزٸلەتٸنٸن وقىرماندارمىزدىڭ ەسٸنە سالا كەتكٸمٸز كەلەدٸ. بۇل شارالار اۋرۋلاردىڭ اسقىنباۋىن, دەنساۋلىق اقاۋدى ۋاقىتىندا انىقتاۋعا جەنە باستاپقى كەزەڭدەردە ەمدەۋگە سەپتەسەدٸ.
سونىمەن قاتار ەلەمٸزدە ونكولوگييالىق اۋرۋلارعا سكرينينگتەردە ۇداي جٷرگٸزٸلەدٸ. ەلٸمٸزدە ونكولوگييالىق اۋرۋلارعا سكرينينگ جٷرگٸزۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك باعدارلامالار ەنگٸزٸلگەن. بۇل سكرينينگتٸك تەكسەرۋلەردٸ 40 جاستان اسقان ەيەلدەر ٷشٸن سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸن انىقتاۋ ٷشٸن مامموگرافييا, 30-70 جاس ارالىعىنداعى ەيەلدەر ٷشٸن جاتىر موينى قاتەرلٸ ٸسٸگٸنە پاپ-تەست ارقىلى باقىلاۋ جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. ال 50 جاستان اسقان ەرلەر مەن ەيەلدەر ٷشٸن كولورەكتالدى قاتەرلٸ ٸسٸككە سكرينينگٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر قولجەتٸمدٸ بولعانىنا قاراماستان, اۋىلدىق جەرلەردە مەديتسينالىق پەرسونال مەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە بايلانىستى قيىندىقتار بار. بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن مەملەكەت تەلەمەديتسينانى دامىتىپ, شالعاي ەلدٸ مەكەندەردە سكرينينگ جەنە دياگنوستيكا جٷرگٸزەتٸن جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەردٸ اشۋدا. وسىلايشا, قازاقستانداعى مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋدا جەنە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ٸسٸنە باسا كٶڭٸل بٶلٸپ وتىرعان ەل رەتٸندە تانىلىپ كەلەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا اۋىلدىق جەرلەردە, مەديتسينالىق مامانداردىڭ تاپشىلىعى بٸرشاما بايقالۋدا. شالعاي ايماقتاردا مامانداردىڭ بولماۋى حالىقتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ ٷشٸن ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكٸزۋدٸ قيىنداتاتانى بەلگٸلٸ. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدە حالىقتىڭ دەنساۋلىق كٶرسەتكٸشتەرٸن تٶمەندەتەتٸن فاكتور ەكەنٸن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتٸ بيلٸك ورىندارى جاس دەرٸگەر ماماندارعا قولداۋ كٶرسەتٸپ, ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارىن ۇداي جٷرگٸزۋدە. شالعاي ايماقتاردا جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن كادرلاردى دايارلاۋ وسى مەسەلەنٸ شەشۋدە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
مەديتسينا سالاسىنداعى يننوۆاتسييالار مەن زاماناۋي تەحنولوگييالاردى قولدانۋ ەلٸمٸزدەگٸ مەديتسينالىق قىزمەتتٸ زاماناۋي دەڭگەيگە كٶتەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرتٸنٸ سٶزسٸز. سوندىقتان ناۋقاستاردى جاڭا تەحنولوگييالارمەن ەمدەۋ ەدٸستەرٸن ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور.
ەڭگٸمە اراسىندا قازاقستاندا تەلەمەديتسينا سالاسىن بەلسەندٸ دامىتىپ كەلە جاتقانىن تٸلگە تيەك ەتتٸك. قازٸرگٸ تاڭدا تەلەمەديتسينا الىس ايماقتارداعى پاتسيەنتتەرگە كەڭەس بەرٸپ, دياگنوستيكالاۋ جۇمىسىن ايتارلىقتاي جەڭٸلدەتٸپ وتىر. سوندىقتان تەلەمەديتسينا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماڭىزدى تارماعىنا اينالدى دەسەك بولادى. بۇل تەحنولوگييا اۋىلدىق جەنە شالعاي اۋدانداردا مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, پاتسيەنتتەردٸڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەۋگە جەنە ماماندار اراسىنداعى تەجٸريبە الماسۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر. تەلەمەديتسينا دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ بٸر جولى رەتٸندە مەملەكەت تاراپىنان دا, جەكە مەديتسينالىق مەكەمەلەر تاراپىنان دا قىزۋ قولداۋعا يە بولعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
تەلەمەديتسينانىڭ كٶمەگٸمەن اۋىل تۇرعىندارى استانالىق جەنە وبلىستىق اۋرۋحانالارداعى جوعارى بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ كەڭەسٸنە قول جەتكٸزە الادى. بۇل ەسٸرەسە جٷرەك-قان تامىرلارى, ەندوكريندٸك جەنە ونكولوگييالىق اۋرۋلار سيياقتى سوزىلمالى دەرتتەرٸ بار پاتسيەنتتەر ٷشٸن ماڭىزدى. سوڭعى ۋاقىتتارى ەلٸمٸزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا تەلەمەديتسينا جوبالارىنا قارجى بٶلٸنۋدە. ايتالىق, «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا ينتەرنەت ينفراقۇرىلىمى جاقسارىپ, شالعاي ەلدٸ مەكەندەردە بايلانىس ساپاسى ارتتىرعان.
ال COVID-19 پاندەميياسى تەلەمەديتسيناعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, ونى كەڭٸنەن قولدانۋعا يتەرمەلەگەنٸ بەلگٸلٸ. كارانتين جەنە شەكتەۋ شارالارى كەزٸندە قاشىقتان كەڭەس بەرۋ جەنە دياگنوستيكا جاساۋ قاجەتتٸلٸگٸ ايقىن سەزٸلدٸ. پاندەمييادان كەيٸن دە تەلەمەديتسينا ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپاي, قالىپتى مەديتسينالىق تەجٸريبەگە ەندٸ.
مەديتسينالىق عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ دامۋى دا كادرلاردى دايارلاۋعا بايلانىستى, بۇل تۇراقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن قۇرۋ ٷشٸن ماڭىزدى رٶل اتقارادى. مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەردە جوعارى بٸلٸكتٸ وقىتۋشىلار, دەرٸگەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ٷنەمٸ ارتتىرۋ جەنە زاماناۋي وقۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ قازاقستاندى بٸلٸكتٸ ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
وسىلايشا, قازاقستاندا مەديتسينالىق ماماندىق — ۇلتتىڭ دەنساۋلىعى, ەكونوميكالىق دامۋ جەنە شەتەلدٸك ماماندارعا تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزدى سالاعا اينالدى. مەديتسينالىق كادرلاردى قولداۋ جەنە دامىتۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن تۇراقتى تٷردە دامىتۋ – بارلىق ەل ازاماتتارىنىڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ فاكتورعا اينالدى.
