پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ اقش ساپارىنان كەيٸن بٸراز اۋىس-تٷيٸس جاسادى. Dalanews.kz ساياساتتانۋشىلارمەن تٸلدەسٸپ, مۇنىڭ استارىندا قانداي ساياسي مەن بار ەكەنٸن سۇرادى.
كٸمدەر قىزمەتٸمەن قوش ايتىسىپ, كٸمدەر جاڭا قىزمەتكە تاعايىندالدى?
كەشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶكٸمٸمەن باقىتجان ساپيەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ بولىپ تاعايىندالدى, ول بۇرىنعى اتقارعان لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
ال ەليحان جامساتوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك باقىلاۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.
سونىمەن قاتار, تامارا دٷيسەنوۆا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
قانات شارلاپاەۆ تا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ ەكونوميكالىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ كٶمەكشٸسٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
ەرنار باسپاەۆ تا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەڭەسشٸسٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
ودان بٶلەك ەرجان قازىحان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ حالىقارالىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ كٶمەكشٸسٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى. ول جەنەۆا قالاسىنداعى (شۆەيتسارييا) بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بٶلٸمشەسٸ مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالدى.
ال ەرلان ەلٸمباەۆ جەنەۆا قالاسىنداعى (شۆەيتسارييا) بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بٶلٸمشەسٸ مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
بٷگٸن پرەزيدەنت سىرتقى ٸستەر مينيسترٸن دە اۋىستىردى.
مۇرات نۇرتٸلەۋ پرەزيدەنتتٸڭ حالىقارالىق ينۆەستيتسييا جەنە ساۋدا ىنتىماقتاستىعى جٶنٸندەگٸ كٶمەكشٸسٸ بولىپ تاعايىندالدى.
ونىڭ ورنىنا ەرمەك كٶشەرباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ بولىپ تاعايىندالدى, ول بۇرىنعى اتقارعان لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
اقش ساپارىنان كەيٸن اقورداداعى اۋىس-تٷيٸستٸڭ سىرى نەدە?
ساياساتتانۋشى دانييار ەشٸمباەۆ اقورداداعى اۋىس-تٷيٸس نەگە بايلانىستى ەكەنٸن ايتتى.
"ەدەتتەگٸدەي ناقتى دەرەكتەر كەلتٸرٸلگەن جوق. بولجامعا قاراعاندا, ەكٸمشٸلٸككە ەربولات دوساەۆتىڭ كەلۋٸنە بايلانىستى فۋنكتسييالار قايتا بٶلٸنگەن سيياقتى. ايتپاقشى, ونىڭ تەگٸ اقوردا سايتىندا پايدا بولدى. ول ايبەك دەدەباي مەن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ حاتشىسى عيزات نۇردەۋلەتوۆتٸڭ اراسىنان ورىن الدى, – دەدٸ ول.
حالىقارالىق ساياساتتانۋشى جانات مومىنقۇلوۆ Dalanews.kz-كە بەرگەن سۇحباتىندا اقش ساپارىنان كەيٸنگٸ كادرلىق ٶزگەرٸستەر قازاقستان ديپلوماتيياسىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭدەگٸ قيىندىقتارى مەن جاڭا تالاپتارىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ ەكەنٸن ايتتى.
"بۇل قادام جوسپارلانعان نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلمەگەنٸن كٶرسەتٸپ قانا قويماي, سىرتقى ساياساتتاعى تەسٸلدەردٸ قايتا قاراۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸن دە مەڭزەيدٸ.
بٷگٸنگٸ گەوساياسي جاعدايدا قازاقستانعا كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ 2.0 نۇسقاسى قاجەت. نازارباەۆ دەۋٸرٸندەگٸ "بارلىعىمەن دوستىق" مودەلٸ ەندٸ جەتكٸلٸكسٸز; قازٸر پراگماتيكالىق ەرٸپتەستٸككە, ياعني ناقتى ينۆەستيتسييالار, تەحنولوگييالار مەن كٶلٸك دەلٸزدەرٸ بويىنشا كەلٸسٸمدەرگە باسىمدىق بەرۋ ماڭىزدى. ەكونوميكالىق جەنە بيزنەس ديپلوماتييانىڭ رٶلٸ كٷرت ارتۋعا تيٸس.
سونىمەن قاتار, ديپلوماتييامىزعا ساپا مەن جىلدامدىققا نەگٸزدەلگەن جاڭا بۋىن كادرلارى قاجەت: حالىقارالىق قۇقىق پەن ەكونوميكانى مەڭگەرگەن تەحنوكراتتار, ترانسۇلتتىق بيزنەس تارتاتىن كەسٸبي ەلشٸلەر, ايماقتىق ەرەكشەلٸكتٸ تەرەڭ بٸلەتٸن ساراپشىلار. بۇرىنعىداي تەك تٸل بٸلۋ نە "پروتوكولدىق ەدەمٸلٸك" جەتكٸلٸكسٸز, قازٸرگٸ تالاپ نەتيجەگە جۇمىس ٸستەيتٸن, شەتەلدٸك قوعاممەن تەز ارالاسىپ, ەل مٷددەسٸن قورعاي الاتىن كەسٸبي ديپلوماتتاردى قاجەت ەتەدٸ", - دەدٸ ساراپشى.
ساراپشى ەربول ەدٸلوۆ تە كەشەدەن بەرگٸ اۋىس-تٷيٸس تٶڭٸرەگٸندە پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"سوڭعى كادرلىق ٶزگەرٸستەردٸڭ ٸشٸندە ەڭ كٶپ تالقىلانعانى – ەندٸ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەمەر, سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇرات نۇرتٸلەۋدٸڭ وتستاۆكاسى. دەگەنمەن باسقا اۋىس-تٷيٸستەردٸ دە ەسكەرۋ قاجەت. ەزٸرگە كٶرٸنٸپ تۇرعانى: اۋىس-تٷيٸس مۇنىمەن بٸتپەي, الداعى كٷندەرٸ دە جالعاسۋى مٷمكٸن.
نۇرتٸلەۋ اسا ماڭىزدى ەرٸ ىقپالدى قىزمەتٸنەن شەتتەتٸلدٸ. بۇل لاۋازىم سىرتقى ساياساتقا عانا ەمەس, ٸشكٸ كٷن تەرتٸبٸنە دە ەسەر ەتەتٸن. دەگەنمەن ونىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ كٶمەكشٸسٸ بولىپ تاعايىندالۋىن توقاەۆتىڭ كادرىن قورعاپ وتىرعانىنىڭ بەلگٸسٸ دەپ باعالاعاندار بار. مۇرات نۇرتٸلەۋگە تاعىلعان ايىپتار دەلەلدەنگەن جوق, رەسمي دەرەكتەر دە ۇسىنىلمادى. بٸراق قوعامدا كٷمەن قالىپ قويعانى راس. ...بۇل بەلگٸلٸ بٸر كٷشتەر نۇرتٸلەۋدٸ ساياسي ارەنادان ىعىستىرۋعا ۇمتىلعانىن كٶرسەتەتٸندەي.
...قالاي بولعاندا دا پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸ قىزمەتٸ سىرتتاي كٶرٸنگەندەي ەلەۋسٸز ەمەس. ...ايتا كەتۋ كەرەك, نۇرتٸلەۋ ەزٸرگە "وردا" سايتىنىڭ رەداكتورى گٷلنارا باجكەنوۆانىڭ ايىپتاۋلارىنا بايلانىستى ەشقانداي تٷسٸنٸكتەمە بەرگەن جوق ەرٸ سوتقا جٷگٸنبەدٸ. بۇل دا قوعامدا ەرتٷرلٸ پٸكٸرلەرگە جول اشىپ وتىر.
باسقا كادرلىق اۋىس-تٷيٸستەرگە كەلسەك, اقوردا مەن پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ قۇرامىن كٷشەيتۋ بايقالادى. سونىمەن قاتار, سەنٸمدٸ اقتاماعان شەنەۋنٸكتەردەن ارىلۋ دا جٷرٸپ جاتىر. مىسالى, نيۋ-يورككە بارعان دەلەگاتسييانىڭ نەگٸزٸنەن شەنەۋنٸكتەردەن قۇرالعان. دەسە دە ينۆەستيتسييا تارتۋ جەنە جاڭا جوبالار مەسەلەسٸندە بيزنەس ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋى ماڭىزدىراق. ال باتىس ينۆەستورلارى مەملەكەتتٸك شەنەۋنٸكتەردەن گٶرٸ ٶز ەرٸپتەستەرٸنە كٶبٸرەك سەنەدٸ", - دەدٸ ول.
ساياساتتانۋشى ٶزبەكستاننىڭ جەنە قازاقستاننىڭ اقش-پەن ٶزارا جاساعان كەلٸسٸمدەرٸن سالىستىردى.
"قازاقستان مەن اقش اراسىندا 4,2 ملرد دوللارلىق لوكوموتيۆ كەلٸسٸمٸ جاسالدى, بٸراق ول ەل ٸشٸندە سۇراقتار تۋعىزدى. اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ بۇعان قۋانعانىمەن, توقاەۆپەن تەك تەلەفون ارقىلى سٶيلەسۋدٸ جەتكٸلٸكتٸ كٶردٸ. ال ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزييوەۆپەن بەتپە-بەت كەزدەسٸپ, 6 مينۋت ۋاقىت بٶلدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ٶزبەكتەردٸڭ كەلٸسٸمٸ قازاقستاننان ەكٸ ەسە كٶلەمدٸ بولدى. بۇل جاعداي قازاقستاننىڭ ايماقتىق كٶشباسشى رەتٸندەگٸ بەينەسٸن ەلسٸرەتٸپ, ٶزبەكستاندى باتىس ينۆەستورلارى ٷشٸن تارتىمدىراق قىلدى.
...بۇل سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە قر-نىڭ اقش-تاعى بۇرىنعى ەلشٸسٸنٸڭ ٷلكەن كەمشٸلٸگٸ بولدى دەگەن پٸكٸرگە قوسىلامىن. سوندىقتان توقاەۆ حالىقارالىق بلوكتا شۇعىل روتاتسييا جٷرگٸزە باستاعانى قيسىندى. ەرينە, ول ٶزٸنٸڭ كەڭەسشٸلەرٸن, كٶمەكشٸلەرٸن دە "تازارتتى", - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
