ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانك "حالىقتىڭ اسىرا نەسيەلەندٸرۋٸ" مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ جٷرگەنٸنە جىلدان استى. ولار ينفلياتسييانىڭ اۋىزدىقتاۋعا كەلمەۋٸنٸڭ بٸردەن بٸر سەبەبٸ رەتٸندە دە وسى اسىرا نەسيەلەندٸرۋ مەسەلەسٸن اتايدى. وندا دا كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر ٷلەسٸ كٶبەيٸپ كەتكەنٸن ايتىپ, دابىل قاعادى. الايدا قارجى ينستيتۋتتارى بۇعان ايتار ۋەج ايتىپ, قامتاماسىز ەتٸلمەگەن تۇتىنۋشىلىق نەسيە كٶلەمٸنٸڭ اناي ايتارلىقتاي ەمەس ەكەنٸن تسيفرلارمەن دەلدەپ باعۋدا. بۇل رەتتە ەكونوميست ەرٸ Monetarity Telegram ارناسىنىڭ اۆتورى ۆلاديسلاۆ تۋركين سوڭعىلارىنىڭ ەسەپ تەسٸلٸ دۇرىس ەمەس ەكەندٸگٸن ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مامان نەسيە بەرۋ نەمەسە نەسيە نارىعىنداعى "قىزىپ كەتۋ" جاعدايىن تالداۋدا بەلگٸلٸ ستاتيستيكالىق كوەففيتسيەنتتەرگە سٷيەنۋدەن باس تارتۋ دۇرىس ەمەس دەپ سانايدى. ول بۇل ارادا ەلدەردٸڭ تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن دەفولت ىقتيمالدىعىن باعالاۋ كٶرسەتكٸشتەرٸن ەسكەرۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى.
"نەگٸزٸ, جاعداي بىلاي عوي, حالىقتىڭ تۇتىنىسىنىڭ جيىنتىق سوماسى تابىسىنىڭ جيىنتىق سوماسىنان ەلدەقايدا اسىپ وتىرادى. نەتيجەسٸندە سوڭعى جىلدارى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە 3-4 ترلن تەڭگەگە جەتكەن تۇتىنىس كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىن بايقاۋعا بولادى. مٸنە, مۇنداي الشاقتىق نەسيە ارنالارى ارقىلى قارجىلاندىرىلۋدا. بۇعان دەيٸن وسىعان ۇقساس شەكتٸ يگەرۋ 2008-2010 جىلدارى بولعان. ال ەكونوميكاداعى كەز-كەلگەن قۇلدىراۋ (جٸٶ, مەملەكەت كٸرٸستەرٸ مەن ترانسفەرتتەر ٶسٸمٸنٸڭ تەجەلٸسٸ) نەمەسە فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸ پروبلەمالىق قارىزدار مەن دەفولتتاردىڭ بٸردەن شارىقتاۋىنا ەكەلٸپ سوعادى. ەندٸ بٸزدٸڭ بانكتەر قابىلداعان قازٸرگٸ ٷلكەن ەرٸ شوعىرلانعان جٷيەلٸك تەۋەكەلدەردٸ ەسكەرسەك, بۇل اۆتوماتتى تٷردە ەلەۋمەتتٸك تولقۋلار مەن قارجىلىق داعدارىسقا ەكەلٸپ سوعۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ ەكونوميست.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى تٷردە ىنتالاندىرۋ, جٸٶ-نٸڭ ٶسٸمٸن باسىپ وزۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارلار جەنە مەملەكەتتٸك شىعىستاردى قىسقارتۋ مٷمكٸن ەمەس-مىس دەگەن سەكٸلدٸ ويلاردىڭ قوعامدا قايتا-قايتا كٶتەرٸلۋٸ دە وسىمەن بايلانىستى.
"قايتا ۇلتتىق بانكتٸڭ اتالعان مەسەلەنٸ ٸشٸنارا مويىنداپ, شارالار قابىلداپ جاتقانى كٶڭٸلگە كەدٸمگٸدەي دەمەۋ. رەتتەۋشٸ ورگان قازٸرگٸ بانكتەردٸڭ "يدەالدى" ستاتيستيكاسىنا قاراماستان, ماكروٶلشەمدەردٸ تٷزەپ, كونترتسيكلدٸ رەزەرۆتٸك بۋفەردٸ ەنگٸزۋدە", - دەيدٸ تۋركين.
ول قامتاماسىز ەتٸلمەگەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ جاعدايىندا بانكتەردٸڭ قورعانىسى ٶتە مىقتى ەكەنٸن, كەرٸسٸنشە, بۇل تۇرعىدا قارىز الۋشىعا جاسالاتىن ەكونوميكالىق قىسىم كٷشەيە تٷسەتٸنٸن ايتادى.
"بٸزدە نەسيە تٶلەمٸن مەرزٸمٸنەن كەشٸكتٸرگەن ادام ٸس جٷزٸندە ەكونوميكالىق, قوعامدىق قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىرايدى, بارلىعى بۇعاتتالىپ, تٷرلٸ شەكتەۋلەر قولدانىلادى. قابىلدانعان بانكروتتىق تۋرالى زاڭ دا بۇل مەسەلەنٸ شەشە الماۋدا. بۇل - سوڭعى ساتىداعى جازالاۋ مەحانيزمٸ ەمەس قوي, كورپوراتيۆتٸك بانكروتتىق جاعدايىنداعىداي قالىپتى ەكونوميكالىق پروتسەسس. بٸراق ولاردىڭ اراسىندا ٷلكەن ايىرما. جالپى, قارىزدى رەتتەۋ تەتٸكتەرٸ بانكتەردٸڭ پايداسىنا ٶتە جاقسى ىڭعايلانعان. سالدارىنان بٸزدە قامتاماسىز ەتٸلمەگەن زايمداردى دەفولتقا شىعارۋ كەزٸندە شىعىنداردى ٶتەۋدٸڭ ٶتە جوعارى دەڭگەيٸ تٸركەلۋدە. بۇل تاعى دا كٷتٸلەتٸن جوعارى شىعىنداردى جابۋ ٷشٸن قاجەت دەپ ەسەپتەلەتٸن قامتاماسىز ەتٸلمەگەن بٶلشەك نەسيەلەۋدٸڭ جوعارى ستاۆكالارى تۋرالى زاڭدىلىقتى بۇزادى", - دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٸزدە پايىزدارى جاسىرۋلى بٶلٸپ تٶلەۋ تەتٸگٸ ٶتە ەرەكشە ٸسكە اسۋدا جەنە ولاردىڭ بٶلشەك ساۋداگەرلەر اراسىندا بالاماسى بولماعان سوڭ بەلسەندٸ قولدانىسى بايقالادى: قولما-قول اقشاعا ساتىپ الۋ ٷشٸن جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلمايدى, پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸڭ ٶزگەرۋٸنە زايمداردىڭ يكەمسٸزدٸگٸ جەنە ت.ب. كٶپتەگەن ەلدەردە بٶلٸپ تٶلەۋ ۇعىمى جەكە-دارا انىقتالىپ كٶرسەتٸلەدٸ, ال بٸزدە بىلىق-شىلىق, سٶيتٸپ ول اقشا-كرەديت ساياساتىن بٸرنەشە ەسە قيىنداتۋدا.
"بٸرەۋلەر بۇل رەتتە فيسكالدىق شىعىندار مەن بيۋدجەت تاپشىلىعى مەسەلەسٸنە قىستىرىپ باعۋدا. ولاردىڭ اتالعان مەسەلەگە تٷك قاتىسى جوق, نەگٸزٸ. مەسەلەن, بيۋدجەت شىعىندارى تاپشىلىعى كەزٸندە ۇلتتىق قوردان شەتەل ۆاليۋتاسى الىنىپ, تەڭگەگە ايىرباستالادى. ياعني, تەڭگەسٸ بارلار ۆاليۋتا ساتىپ الادى. ال جٷيەدەگٸ ورتاق بالانستا ٶزگەرٸس بولمايدى. تەك ۆاليۋتا تٷرٸ عانا ٶزگەرەدٸ.تەك ۆاليۋتانى ۇلتتىق بانك ٶزٸ باسىپ شىعارعان تەڭگەگە ساتىپ العانى بولماسا. بۇعان دەيٸن دە اتاپ ٶتكەنٸمدەي, بٸزدٸڭ قاتەلٸكتەر مەن قۇرىلىمدىق مەسەلەلەرٸمٸزدٸڭ ەسەبٸنەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندٸرۋدٸڭ ارتۋى جەنە ساۋدا جەنە قىزمەت سالاسىنداعى نەسيەلەۋ تەتٸگٸنٸڭ دامىماي جاتۋى تۋىنداۋدا. جەكەلەي فيسكالدىق شىعىندار اقشا ماسساسىنىڭ بۇرق ەتكەن ٶسٸمٸنە تٸكەلەي ىقپال ەتە المايدى. تەك بانكتەر مەملەكەتتٸك باعالى قاعازداردى ساتىپ الىپ, سول ارقىلى مەملەكەتتٸك نەسيەلەندٸرۋ ارقىلى مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەردٸ نەسيەلٸك مۋلتيپليكاتيۆتٸك ەسەرگە الماستىرۋدا. سونىڭ سالدارىنان بٸز ەكونوميكاداعى جوعارى, تٸپتٸ ارتىق بەلسەندٸلٸكتٸ تٸركەيمٸز. ال ول نەسيەگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, سولايشا نەسيەلٸك مۋلتيپليكاتسييا سىندى ستاندارتتى تەتٸك ەسەبٸنەن اقشا ماسساسىنىڭ ارتۋىنا جول بەرەدٸ. ال بۇل مەسەلەنٸ, نەگە ەكەنٸن, بٸزدە كٶپ ايتپاۋعا تىرىسادى", دەپ سٶزٸن قورىتىندىلايدى ۆلاديسلاۆ تۋركين.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "جۇرت جامان ەدەتتەنٸپ العان". ساراپشى نەسيە بويىنشا داۋلى دەيەككە قاتىستى ٶز ويىن ايتتى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
