Freedom Inside '26

تانىمال كينوسىنشى ەسييا باقدەۋلەتقىزى ماييا بەكباەۆاعا ٶتكٸر جاۋاپ بەردٸ

تانىمال كينوسىنشى ەسييا باقدەۋلەتقىزى ماييا بەكباەۆاعا ٶتكٸر جاۋاپ بەردٸ
كوللاج: Dalanews.kz

لوندونداعى Queen Mary ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ PhD زەرتتەۋشٸسٸ, جۋرناليست ەرٸ كينوسىنشى ەسييا باقدەۋلەتقىزى قوعامدا ٷلكەن تالقى تۋدىرعان ماييا بەكباەۆانىڭ قازاق ەيەلٸنە قاتىستى مەلٸمدەمەسٸنە قارسى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ول بەكباەۆا حانىمنىڭ سٶزٸن «كەڭەستٸك وتارلىق نارراتيۆتٸڭ جالعاسى» دەپ اتاپ, تاريحي دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.

ەسييا باقدەۋلەتقىزى قازاق ەيەلٸن بٸلٸمسٸز, تٶمەن ەتەكتٸ شٷيكەباس دەپ كٶرسەتۋ بٷگٸن باستالعان جوق ەكەنٸن العا تارتتى.
"سوۆەت يدەولوگتارى قاشان دا قازاق ەيەلٸن باعىنىشتى, بٸلٸمسٸز, جەرگٸلٸكتٸ دەستٷردٸڭ قۇربانى ەتٸپ كٶرسەتۋگە مٷددەلٸ بولعان. ٶيتكەنٸ بارلىق وتارشىلدار سيياقتى, سونىڭ ارقاسىندا, سپيۆاك ايتپاقشى, "قوڭىر تەندٸ ەيەلدٸ قوڭىر تەندٸ ەركەكتەن قۇتقارعان اق نەسٸلدٸ ادام" رەتٸندە ورىس بەينەلٸ سوۆەت ٷكٸمەتٸن العا تارتتى. 1930-60 جج.قازاق كينوسىندا قازاق ەيەلٸن (رايحان, بوتاگٶز, ەن قاناتىندا, تب) سيپاتتاۋدا قاشان دا اق نەسٸلدٸ قۇتقارۋشى كەلٸپ قازاق قىزىنىڭ كٶزٸن اشاتىن سيۋجەتتٸ تالاپ ەتكەن. تالاپ ەتكەنٸ تۋرالى دەرەك جەتكٸلٸكتٸ. سولايشا, وسى سيپاتتاما بەرٸنٸڭ ساناسىنا شەگەلەندٸ", - دەيدٸ ول. 
كەيٸنگٸ سوۆەت دەۋٸرٸ مەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن سول نارراتيۆكە سەنٸپ جٷرگەندەر بارشىلىق, مىسالى بەكباەۆا حانىم.
 
"تاريحي تۇرعىدا قاراساق, ۇزاتىلعان قىزداردىڭ جاساۋىنا ابايدىڭ ٶلەڭدەر جيناعى, قولدان تٸگٸلگەن دەپتەر كٷيٸندە قوسىلىپ بەرٸلەتٸنٸ دەستٷرگە اينالعانى جيٸ ايتىلادى (تۇرسىنبايۇلى 2016). مٸرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ "ويان قازاعى" دا ۇزاتىلعان قىزداردىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى قاتارىندا جاساۋىندا بولعانى ايتىلادى (دۋلاتوۆ 2004: 295). قىمبات قازىنا رەتٸندە كٸتاپ الاتىن قىزدار, اباي مەن مٸرجاقىپتى وقيتىن قىزدار قالايشا بٸلٸمسٸز بولادى?", - دەيدٸ ەسييا باقدەۋلەتقىزى.
 
ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي دەرەكتەر تٶڭكەرٸسكە دەيٸنگٸ قازاق ەيەلٸ تۋرالى كەڭەستٸك تٷسٸنٸكپەن ٷيلەسپەدٸ, يدەولوگيياسىنا قولايلى بولمادى.
"قوعامدا ەرتٷرلٸ ەيەلدەر بار ەكەنٸن مويىنداماي, قازاق قىزىن جاپپاي تەك قانا سوۆەت وداعى كەلٸپ وقىتتى, بٸلٸم بەرٸپ, ادام قاتارىنا قوستى دەگەن وي ايتۋ كەرەك بولدى. مىسالى, كينەماتوگرافييا كوميتەتٸ "اباي ەندەرٸ" (1946) فيلمٸن تالقىلاعاندا اجار (ەمينا ٶمٸرزاقوۆا), ماعىش (شولپان جانداربەكوۆا), قارلىعاش بەينەلەرٸنە قاتىستى مىنانداي سىن ايتتى: «بۇلاردا قاراپايىم حالىققا تەن ...قاراپايىمدىلىق جەتٸسپەيدٸ, تىم بٸلٸمدٸ كٶرٸنەدٸ» (ورتالىق ارحيۆ). ٶيتكەنٸ ولار بٸلٸمدٸلٸكتٸ قازاق قىزىنا قيمايدى", - دەيدٸ ول.
سول سيياقتى, تسەنزورلار فيلمدەگٸ راحييا قويشىباەۆا عاجاپ تەمپەرامەنتپەن سومداعان زەينەپ اقىندى اباي مەن پۋشكين پوەزيياسىن ناسيحاتتاۋشى رەتٸندە عانا قابىلداپ, «ايداردىڭ ٶلٸمٸ سيياقتى شارىقتاۋ سەتتەردە زەينەپ ابايدىڭ ەندەرٸن (تاتيانانىڭ ەنٸ) ايتۋى كەرەك» دەپ ۇسىنعان. بۇل پٸكٸرلەر كەڭەستٸك يدەولوگتاردىڭ قازاق ەيەلدەرٸنە قاشان دا تەۋەلدٸ, باعىنىشتى رٶل لايىق دەپ ەسەپتەگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
 
"ال بەكباەۆا حانىم سيياقتىلار سول سوۆەت وداعى قازاق قىزىنا جاماعان قامىتتى ودان ەرٸ جاپسىرا تٷسكٸسٸ كەلەدٸ, ستەرەوتيپتەن شىققىسى كەلمەيدٸ, ٶيتكەنٸ الدىمەن, ايقاي ۇراننان ەرٸ ٸزدەنٸس از. ەكٸنشٸدەن, قازاق قىزىن كٸم كەمسٸتپەپ ەدٸ, توقپاقتاي بەرۋگە بولادى دەپ ويلايتىن شىعار. بۇل مەسەلەنٸڭ بٸر قىرى عانا, ەيتپەسە ورتا, قاۋٸپسٸزدٸك, سەزٸم دەگەن جەكەلەگەن فاكتورلاردان بٶلەك, مٸرجاقىپتىڭ جۇبايى عاينيجامال, سەكەننٸڭ ەيەلٸ گٷلبارام سيياقتى اياۋلى بەينەلەر قانشاما. ابايلاماي سٶيلەگەن سوڭ كەشٸرٸم سۇراۋ ايىپ ەمەس", - دەيدٸ ەسييا باقدەۋلەتقىزى. 

ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جۋرناليستەر اراسىندا وسى تاقىرىپ بويىنشا پٸكٸرتالاس ٶرشٸگەن ەدٸ.

جۋرناليست مۇحتار تٷمەنبايدىڭ ايتۋىنشا, ماييا بەكباەۆا ٶز ۆيدەولارىنىڭ بٸرٸندە قازاق ەيەلدەرٸن قورلايتىن پٸكٸر بٸلدٸرگەن. ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, ەڭگٸمە الاشوردا قايراتكەرلەرٸ جايلى بەينەروليككە قاتىستى بولعان. سول روليكتە الاشورداشىلاردىڭ "ورىس ەيەلدەرٸنە ٷيلەنگەنٸ" جٶنٸندە ايتىلعان.

ٶز كەزەگٸندە ماييا بەكباەۆا بۇل ايىپتاۋلارعا جاۋاپ بەرٸپ, اتالعان ۆيدەودا مٷلدە باسقا تاقىرىپ تالقىلانعانىن العا تارتتى.