تاكير بالىقباەۆ: «جولداۋ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە باعىتتالعان»
پرەزيدەنت ەڭ الدىمەن ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋىنىڭ ماڭىزدى سالالارىنا توقتالدى. ايتالىق, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن العان 90-شى جىلدارى كەڭەستٸك جٷيەدەن قيراندى ەكونوميكا قالىپ, كٷيزەلٸس كەزەڭدەرٸن باسىنان ٶتكەرگەنٸ مەلٸم. تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سارا باسشىلىعى مەن سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا العاشقى ونجىلدىقتىڭ ٶزٸندە ەلٸمٸز ەڭسە تٸكتەپ ٷلگەردٸ. قازاقستان ەكونوميكاسىنا جاپپاي ينۆەستيتسييا تارتۋ, ٶندٸرٸس ورىندارىن باتىل يگەرۋ, يندۋستريالدىق-يننوۆاتسييالىق جوبالاردى شەبەر جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى 20 جىلدا قازاقستان ەلەمگە جەدەل دامۋشى ەل رەتٸندە تانىلدى. شيكٸزات بازاسىنان شيكٸزات ٶڭدەۋشٸ, شەتەلگە ٶنٸم ەكسپورتتاۋشى مەملەكەتكە اينالدىق.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ٶز جولداۋىندا ەل دامۋىنىڭ وسى ٷردٸسٸن ودان ەرٸ جالعاستىرۋ ٷشٸن ەلەم مويىنداعان نازارباەۆ مودەلٸن جالعاستىرۋدى ۇسىندى. «ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ جولىن بٷكٸل ەلەم مويىنداپ, قازاقستاندىق, ياعني نازارباەۆ مودەلٸ دەپ اتادى. قازٸر بٸزگە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ جەتٸستٸكتەرٸن ەسەلەپ, ەلٸمٸزدٸ دامۋدىڭ جاڭا ساپالى كەزەڭٸنە شىعارۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلٸپ وتىر», – دەدٸ ول.
مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنە مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٶڭٸرلەردٸڭ, مەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ جەنە مەكەمەلەردٸڭ باسشىلارىنا تيٸستٸ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن دەربەس جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. پرەزيداەنت رەفورمانى تەك رەفورما ٷشٸن جٷرگٸزۋگە جول بەرٸلمەيتٸنٸن, ەربٸر مينيستردە جەنە ەربٸر ەكٸمدە نەتيجەلٸ جۇمىستىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ تٸزٸمٸ بولۋى تيٸس ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
ق.توقاەۆ شيكٸزاتقا بايلانعان مەنتاليتەتتەن باس تارتىپ, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ قاجەتتٸگٸن, «بٸلٸم ەكونوميكاسى», ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, يننوۆاتسييانى دامىتۋ, جاندى ينتەللەكتٸنٸ جاھاندىق دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورىنا اينالدىرۋ كەرەكتٸگٸن نازارعا سالدى.
سونىمەن بٸرگە ەلدٸڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر تۋرالى وي ٶربٸتە كەلە, جەردٸڭ شەتەلدٸكتەرگە ساتىلمايتىنى تۋرالى ناقتى ايتتى. بٸراق ەربٸر گەكتار جەر تيٸمدٸ پايدالانىلۋى تالاپ ەتٸلەتٸنٸن ەسكەرتتٸ. پرەزيدەنتتٸڭ قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت رەتٸندەگٸ رٶلٸن بەكەمدەۋ, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن دٸنارالىق تٷسٸنٸستٸكتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ, قازاق تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸل رەتٸندەگٸ رٶلٸن كٷشەيتٸپ, ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸنە اينالدىرۋ, كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, ازاماتتار ٶز ويلارىن ەركٸن بٸلدٸرۋ قۇقىعىنا يە بولۋ ٷشٸن ميتينگٸلەر تۋرالى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ايتقاندارى دا كٶكەيدەگٸ كٶپ ويدى دٶپ باسىپ وتىر.
ادامداردا مەيٸرٸم مەن قايىرىم ازايىپ تۇرعان بٷگٸنگٸ ەلەمدە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە ەسٸرتكٸ ساۋداسى, پەدوفيلييا, جىنىستىق زورلىق, ەيەلدەر مەن بالالارعا, جەكە تۇلعالارعا قاتىستى جاسالاتىن اۋىر قىلمىستار بوي كٶرسەتٸپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. جولداۋدا وسىنداي قىلمىستارعا قارسى قولدانىلاتىن جازالاۋ شارالارىن قاتاڭداتۋ تۋرالى مەسەلە كٶتەرٸلٸپ, ٷكٸمەتكە بۇل جٶنٸندە تاپسىرما بەرٸلۋٸ ٶتە ورىندى ٸس بولدى دەپ بٸلەمٸز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا بٸلٸم سالاسىنا قاتىستى بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەر سٶز بولدى. ەسٸرەسە, ورتا جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ايرىقشا نازار اۋداردى. اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرٸ اراسىنداعى الشاقتىق ەلٸ دە ٷلكەن, اۋىل مەكتەپتەرٸندە مۇعالٸم كادرلارى جەتٸسپەيدٸ. جىلىنا ورتا ەسەپپەن ەلٸمٸز بويىنشا 21 مىڭ مەكتەپ بٸتٸرۋشٸ وقۋعا تٷسە الماي قالادى. نە كەسٸبٸ, نە جۇمىسى جوق بالا بۇزاقىلىققا بارماي قايتەدٸ. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت مەكتەپ بٸتٸرگەن تٷلەكتەردٸ كەسٸپكە باۋلۋ مەسەلەسٸن سٶز ەتتٸ. سونداي-اق, اۋىل مەكتەبٸن بٸتٸرگەن جاستاردى شەتەلدەردە نەمەسە ەلٸمٸزدٸڭ بەلدٸ وقۋ ورىندارىنا تٷسۋگە دايىنداۋدى ۇسىندى. مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ ساپاسى تٶمەن. بۇل مەسەلەنٸ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ شەشۋٸ كەرەك ەكەنٸن پرەزيدەنت ەسكەرتتٸ.
بٷگٸندە جوعارى بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا دا قوردالانعان مەسەلەلەر بار. ۋنيۆەرسيتەت تٷلەكتەرٸن جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ ورتاشا كٶرسەتكٸشٸ 60 پايىزدان اسپاۋدا. بۇل ٶتە ويلاندىراتىن مەسەلە. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى مامان دايارلاۋ ساپاسى سىن كٶتەرمەيتٸن ايتا كەلٸپ ق.توقاەۆ بەسەكەگە تٶتەپ بەرە المايتىن بٸلٸم وردالارىن قىسقارتۋ كەرەك دەگەندٸ ەسكەرتتٸ.
مۇعالٸم مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلدانىپ جاتقانىن, الداعى ٷش جىلدا ولاردىڭ جالاقىسى 2 ەسە ٶسەتٸنٸن ايتتى. پرەزيدەنت قازاقستان عىلىمىن دامىتۋعا بايلانىستى دا ٶز ويلارىن ورتاعا سالدى.
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى مەن قىزمەتكەرلەرٸ جەنە بارلىق ستۋدەنتتەرٸ پرەزيدەنت جولداۋىن تەلەارنالار مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەن بٸرگە تىڭداپ, ٶزارا وي بٶلٸستٸ. ولار جولداۋدا ەلدٸڭ كٶكەيٸندە كٶپتەن جٷرگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ قامتىلۋىن بٸر اۋىزدان قولدادى. «قازاقستان – ورتاق شاڭىراعىمىز! مەن بەرٸڭٸزدٸ مەرەيلٸ مەكەنٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە ٷلەس قوسۋعا شاقىرامىن! سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ نەگٸزٸ», – دەگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جٷرەكجاردى سٶزٸ جٸگەرٸمٸزگە جٸگەر قوسۋدا.
تاكير بالىقباەۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى, پروفەسسور.
