ەكولوگييا – ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنا ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ. ەكولوگييالىق كەلەلٸ مەسەلەلەر ادامزات دامۋىنىڭ بارلىق تاريحي كەزەڭدەرٸندە ورىن الىپ وتىردى. بٸراق ٶندٸرٸستٸك قوعام مەن دەموگرافييالىق قارقىندى دامۋ كەزەڭٸندە ادامزاتتىڭ تابيعاتقا تەرٸس ەسەرٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ عالامدىق سيپاتقا يە بولدى.
ەكولوگييالىق مەسەلەنٸڭ مەنٸ – تابيعاتتاعى قالىپتاسقان تەپە-تەڭدٸكتٸ بۇزباي, ميللياردتاعان ادامداردىڭ بارلىق قاجەتتٸلٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋ. بيوسفەرانى قورعاۋ مەن ساقتاپ قالۋ باستى مەسەلە بولىپ وتىر. ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن ادام رەتسٸز دامۋدان تيٸمدٸ, رەتتەلگەن, تابيعات پەن قوعامنىڭ دامۋ زاڭدارىنا نەگٸزدەلگەن دامۋعا ٶتۋٸ تيٸس. تەك وسى كەزدە عانا ادامزات قوعامىنىڭ دامۋى ٷزدٸكسٸز, ۇزاق مەرزٸمدٸ, بٸرقالىپتى جاعدايدا, تابيعي جەنە ەلەۋمەتتٸك داعدارىسسىز داميدى. مۇنداي دامۋدى تۇراقتى دامۋ دەپ اتايدى. بٸراق بۇل ٷشٸن ادامداردىڭ سانا-سەزٸمٸ, ولاردىڭ ماقساتى مەن ادامگەرشٸلٸك باعىتتىلىعى ٶزگەرۋٸ تيٸس. پلانەتاداعى تٸرشٸلٸكتٸ قورعاۋ ٷشٸن بٷكٸل ادامزاتتىڭ بٸرٸگۋٸ قاجەت. 1987 جىلى بۇۇ-نىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك قورشاعان ورتا مەن دامۋ كوميسسيياسى «بٸزدٸڭ جالپى بولاشاعىمىز» اتتى ەسەبٸندە «قورشاعان ورتا ٷشٸن قاۋٸپسٸز جولدا ەكونوميكالىق دەۋٸرگە» اياق باسۋعا شاقىردى.العاش رەت «تۇراقتى دامۋ» كونتسەپتسيياسى ۇسىنىلدى. «تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى» – قازٸرگٸ ۋاقىتتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ٶزٸنٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋٸنە قاۋٸپ تۋعىزبايتىن دامۋ. «ەلٸمٸزدە ەكولوگييا ۇزاق ۋاقىت بويى كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن, قولعا ۇستاۋعا كەلمەيتٸن ابستراكتٸلٸ, ەكٸنشٸ دەرەجەلٸ مەسەلە رەتٸندە قابىلدانىپ كەلدٸ.
الايدا ول ەل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ادامزات الدىنداعى عالامدىق ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ ەكولوگييالىق پروبلەما. ادام, قوعام, تابيعات اراسىنداعى قارىم – قاتىناستاردىڭ, تابيعات تەپە-تەڭدٸگٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ اينالاداعى ورتانىڭ لاستانۋى مەن انتروپوگەندٸك لاندشافتتاردىڭ قالىپتاسۋىنا ەسەر ەتەدٸ. تابيعاتقا, تابيعات رەسۋرستارىنا دەگەن شەكتەن تىس تۇتىنۋشىلىق قورشاعان ورتاعا ٷلكەن زييان كەلتٸرٸپ, ونىڭ زارداپتارى تٸرٸ اعزالارعا, ادامدارعا ەسەر ەتۋدە. وسىنىڭ سالدارىنان جەر بەتٸندە قىشقىل جاڭبىرلار, توپىراق ەروزيياسى, قاتەرلٸ اۋرۋلار مەن وزون قاباتىنىڭ جۇقارۋى ت.ب. قاۋٸپتٸ زارداپتاردىڭ دەڭگەيٸ ارتىپ عالامدىق ەكولوگييالىق پروبلەمالار تۋىنداۋدا.
وسىعان وراي ەلەم مەملەكەتتەرٸ عالامدىق ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى شەشۋدە جاڭا تەحنولوگييالىق ەدٸس-تەسٸلدەردٸ پايدالانىپ شەشۋ باعىتتارىن جان-جاقتى قاراستىرۋدا. قازاقستاننىڭ قۇرعاق كليماتتىق بەلدەۋدە ورنالاسۋى, جەر استى جەنە ٷستٸ بايلىقتارىن شەكتەن تىس پايدالانۋ, ورمان رەسۋرستارى جەر كٶلەمٸنٸڭ ازايۋى, شٶلدٸ ايماقتاردى يگەرۋ, زاۋىت-فابريكا, پوليگونداردى پايدالانۋ ەلٸمٸزدەگٸ ەكولوگييالىق پروبلەمالاردىڭ پايدا بولۋىنا ەسەر ەتتٸ.
بٸز تابيعاتتىڭ ٶزٸن قايتا تٷلەتەتٸن ۇرپاقپىز. جەر, سۋ, اۋا – ادام بالاسىنىڭ ۇرپاعىنان-ۇرپاعىنا مۇرا بولىپ كەلە جاتقان مول قازىنا… ەربٸر اعاشتى, ەربٸر بۇتاقتى, جالعىز دەندٸ دە ىجداھاتتىلىقپەن ساقتاۋ, قامقور بولۋ – باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ». تابيعاتتى قورعاۋ قاراپايىم دٷنيەدەن باستالادى دەپ ويلايمىن. مەسەلەن, جاس ۇرپاقتى تابيعاتتى قورعاۋعا تەربيەلەۋ ۇلتتىق نەگٸزٸ بالا كەزدەن باستالادى. تابيعات پەن قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ جولدارىن ۇعىندىرۋ, جالپى حالىقتىڭ ەكولوگييالىق ساۋاتىن اشۋ, جاستارعا ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ نەتيجەسٸندە عانا شەشٸلەدٸ. بٸز بەرٸمٸز دە تابيعاتتى قورعاۋدا, ساقتاۋدا جەنە ونى دۇرىس پايدالانۋدا ۇرپاق الدىندا, تاريح الدىندا جاۋاپتىمىز.
ابايدەلدينوۆ ت.م
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتٸ ازاماتتىق قۇقىق جەنە ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى,ز.ع.ك
ەرٸكقىزى ەنەل
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتٸ ازاماتتىق قۇقىق جەنە ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ 2 كۋرس ماگيسترانتى
