بٷگٸن الماتىدا ەكٸ قىلمىستىق ٸسكە قاتىستى باسپاسٶز مەسليحاتى ٶتتٸ. وندا سوتتالعان ازاماتتاردىڭ تۋىستارى, ادۆوكاتتار مەن تەۋەلسٸز ساراپشىلار تەرگەۋ مەن سوت بارىسىندا پروتسەسسۋالدىق زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرٸلگەنٸن مەلٸمدەپ, شىعارىلعان ٷكٸمدەرگە قاتىستى ٶز ۋەجدەرٸن ورتاعا سالدى. جيىندا اباي وبلىسىندا 25 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ەرجان ەسٸركەنوۆتٸڭ جەنە سەمەيدە سوتتالعان راۋان قادىرموللاەۆتىڭ ٸستەرٸ سٶز بولدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ٸسكە قايتا باعا بەرٸلۋٸ كەرەك
اباي وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى ەرجان ەسٸركەنوۆتٸ قىلمىستىق كودەكستٸڭ 120-بابىنىڭ 4-بٶلٸگٸ جەنە 121-بابىنىڭ 4-بٶلٸگٸ بويىنشا كٸنەلٸ دەپ تانىپ, 25 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان. ٸس ماتەريالدارىنا سەيكەس, وعان جاسٶسپٸرٸم قىزدى زورلاۋ جەنە جىنىستىق سيپاتتاعى كٷش قولدانۋ ەرەكەتتەرٸن جاسادى دەگەن ايىپ تاعىلعان.
باسپاسٶز مەسليحاتىندا ەرجان ەسٸركەنوۆتٸڭ ەپكەسٸ باقىتگٷل ەسٸركەنوۆا ٷكٸممەن كەلٸسپەيتٸنٸن ايتىپ, بٸرنەشە جىلدان بەرٸ اعاسىنىڭ كٸنەسٸز ەكەنٸن دەلەلدەۋگە تىرىسىپ كەلە جاتقانىن جەتكٸزدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەبٸرلەنۋشٸ پوليتسيياعا 2023 جىلى جٷگٸنٸپ, ٶزٸنە قاتىستى زورلىق 2020–2021 جىلدارى جازعى دەمالىس كەزٸندە بولعانىن مەلٸمدەگەن.
“اعام تاڭەرتەڭ كارتوپ قازۋعا بارا جاتقاندا, قىز “مەن دە بارامىن” دەپ بٸرگە ەرٸپ كەتكەن. كەيٸن دەل سول جەردە زورلانعانىن ايتقان. بٸراق سودان كەيٸن ەشقانداي قارسىلىق بٸلدٸرمەي, اتقا مٸنٸپ, اۋىلعا قايتقان. بٸز وسى مەن-جايلاردىڭ بارلىعىنا سوت تولىق قۇقىقتىق باعا بەرۋٸ كەرەك ەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸز”, – دەدٸ باقىتگٷل ەسٸركەنوۆا.
باقىتگٷل تەرگەۋ كەزٸندە الىنعان ماتراستارعا جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ٶزٸ, اناسى, تەرگەۋشٸ جەنە باسقا دا ادامدار قول تيگٸزگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بٸز دەلەلدەمەلەردٸڭ ساقتالۋ تەرتٸبٸ تولىق ساقتالدى ما دەگەن سۇراق قويامىز. سەبەبٸ زاتتاي دەلەلدەمەلەرگە بٸرنەشە ادامنىڭ قولى تيگەن”, - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار ول بيولوگييالىق جەنە مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتامالاردىڭ قورىتىندىلارىمەن كەلٸسپەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
“ساراپتاما بارىسىندا بٸرٸنشٸ جەنە تٶرتٸنشٸ قان توبىنا جاتاتىن ەكٸ ەر ادامنىڭ بيولوگييالىق ٸزدەرٸ انىقتالعان. الايدا بۇل ٸزدەردٸڭ كٸمگە تيەسٸلٸ ەكەنٸ تولىق ناقتىلانباعانىنا قاراماستان, تەرگەۋ ايىپتاۋدى نەگٸزدەۋ كەزٸندە ەرجان ەسٸركەنوۆكە قاتىستى قورىتىندىلارعا سٷيەنگەن”, - دەدٸ قوعامدىق قورعاۋشى.
پسيحولوگييالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى دا ەسكەرٸلمەگەن
اتالعان ٸس اياسىندا مەملەكەتتٸك كريميناليستيكالىق-پسيحولوگييالىق ساراپتاما دا جٷرگٸزٸلگەن.
ەسٸركەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, ساراپشىلار ەرجان ەسٸركەنوۆتەن پەدوفيلييا بەلگٸلەرٸن انىقتاماعان. سونىمەن قاتار ساراپشى-پسيحولوگ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ شىندىق ايتىپ وتىرعانىن نەمەسە ٶتٸرٸك ايتىپ وتىرعانىن انىقتاۋ ونىڭ قۇزىرەتٸنە كٸرمەيتٸنٸن كٶرسەتكەن.
“سوعان قاراماستان, سوت ٷكٸمٸندە بۇل قورىتىندىلار ٶزگەشە تٷسٸندٸرٸلگەن. ايىپتاۋ اكتٸسٸندە ەرجان ەسٸركەنوۆ الدىن الا دايىندالىپ, مەتٸندٸ جاتتاپ كەلگەن دەگەن تۇجىرىم جازىلعان. بٸراق مەملەكەتتٸك ساراپشى كەرٸسٸنشە, ونىڭ جاۋاپتارىنان جاتتالعان مەتٸننٸڭ بەلگٸلەرٸ بايقالمايتىنىن كٶرسەتكەن. ال سوت ٷكٸمٸندە پسيحولوگ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ سٶزٸنٸڭ شىنايىلىعىن راستادى دەپ جازىلعان. بٸزدٸڭشە, بۇل – ساراپشى قورىتىندىسىن بۇرمالاۋ”, – دەدٸ باقىتگٷل ەسٸركەنوۆا.
11 زاڭ بۇزۋشىلىقتى كٶرسەتتٸك
باقىتگٷل ەسٸركەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, قورعاۋشى تاراپ ٸس بويىنشا جالپى سانى 11 پروتسەسسۋالدىق زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاعان.
ولاردىڭ قاتارىندا كەمەلەتكە تولماعان جەبٸرلەنۋشٸدەن جاۋاپ الۋ كەزٸندە قورعاۋشى تاراپتىڭ قاتىستىرىلماۋى, اۋدارماشىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى كٷمەن, سونداي-اق وقيعا ورنىندا جاۋاپتاردى تەكسەرۋ كەزٸندە پروكۋروردىڭ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ جاۋابىنا ارالاسۋى بار.
“بەينەجازبادا پروكۋروردىڭ “وسىلاي بولدى عوي?”, “سولاي ما?” دەگەن سيياقتى سۇراقتار قويىپ, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ جاۋابىنا باعىت بەرٸپ وتىرعانى كٶرٸنەدٸ. كەيٸن بٸز سول پروكۋروردى سوتقا كۋە رەتٸندە شاقىردىق”, – دەدٸ ول.
باقىتگٷل ەسٸركەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, قورعاۋشى تاراپ جوعارعى سوتقا كاسساتسييالىق شاعىم تٷسٸرگەن. ولار بٸرٸنشٸ جەنە اپەللياتسييالىق ساتىدا تولىق زەرتتەلمەگەن دەلەلدەمەلەرگە, سونداي-اق كەيٸن دايىندالعان تەۋەلسٸز ساراپشىلاردىڭ قورىتىندىلارىنا قۇقىقتىق باعا بەرٸلەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەدٸ.
“بٸزدٸڭ باستى تالابىمىز – ٸستٸ ەدٸل ەرٸ جان-جاقتى قايتا قاراۋعا جول اشۋ. بٸز ەشكٸمدٸ اقتاۋدى ەمەس, بارلىق دەلەل تولىق زەرتتەلٸپ, زاڭ تالاپتارىنا ساي ەدٸل شەشٸم قابىلدانۋىن سۇرايمىز”, – دەدٸ باقىتگٷل ەسٸركەنوۆا.
ٷكٸم تەك بٸر تاراپتىڭ سٶزٸنە سٷيەنبەۋٸ كەرەك
ادۆوكات ەرمەك تٸلەۋكەەۆتٸڭ ايتۋىنشا, قورعاۋشى تاراپ قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوعارعى سوتقا كاسساتسييالىق شاعىم بەرگەن.
ادۆوكات ٸس ماتەريالدارىندا كٶپتەگەن دەلەل بولعانىمەن, سوت ٷكٸمٸنٸڭ نەگٸزگٸ ٶزەگٸ رەتٸندە كەمەلەتكە تولماعان جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ايعاقتارى الىنعانىن العا تارتتى.
“ەگەر كٸنەنٸ دەلەلدەيتٸن ناقتى ەرٸ بۇلتارتپاس دەلەلدەر بولسا, زاڭ ٶز جۇمىسىن ٸستەۋٸ تيٸس. بٸراق ٷكٸم تەك جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ سٶزٸنە نەگٸزدەلمەۋٸ كەرەك. ونى راستايتىن باسقا دا وبەكتيۆتٸ دەلەلدەر بولۋى قاجەت”, – دەدٸ ەرمەك تٸلەۋكەەۆ.
ايتۋىنشا, قورعاۋشى تاراپ ۇسىنعان كەيبٸر ساراپتامالار مەن قورىتىندىلار بٸرٸنشٸ ساتىداعى سوتتا ەسكەرٸلمەگەن.
سوت ساراپشىسى نە ايتتى?
باسپاسٶز مەسليحاتىندا سٶز سٶيلەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى سوت ساراپشىلارى پالاتاسىنىڭ مٷشەسٸ جانارگٷل دٷيسەنوۆا ەرجان ەسٸركەنوۆتٸڭ ٸسٸندەگٸ سوت-بيولوگييالىق جەنە مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتامالاردىڭ قورىتىندىلارىن زەرتتەگەنٸن ايتتى.
ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي زەرتتەۋلەر بەلگٸلٸ بٸر رەتپەن جٷرگٸزٸلۋٸ تيٸس. الدىمەن سوت-بيولوگييالىق ساراپتاما ارقىلى بيولوگييالىق ٸزدەردٸڭ تٷرٸ انىقتالىپ, سودان كەيٸن عانا سول ماتەريالدار نەگٸزٸندە مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋ جاسالادى.
“ەر ساراپتامانىڭ ٶز مٸندەتٸ مەن ٶز ەدٸستەمەسٸ بار. سوت-بيولوگييالىق ساراپتاما بيولوگييالىق ٸزدٸڭ تابيعاتىن انىقتايدى, ال مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتاما سول نەتيجەلەرگە سٷيەنە وتىرىپ دنق سەيكەستٸگٸن زەرتتەيدٸ. سوندىقتان ەر ساراپشى ٶز قۇزىرەتٸ شەگٸندە عانا قورىتىندى جاساۋى كەرەك”, – دەدٸ جانارگٷل دٷيسەنوۆا.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ٸس ماتەريالدارىن زەرتتەۋ بارىسىندا سوت-بيولوگييالىق جەنە مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتامالاردىڭ اراسىندا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتٸن جايتتار انىقتالعان.
ول سوت-بيولوگييالىق ساراپتامادا بٸرٸنشٸ ماتراستان الىنعان بٸرنەشە ٷلگٸدە بٸرٸنشٸ قان توبى انىقتالعانىمەن, بۇل انتيگەندەردٸڭ كٷدٸكتٸگە تەن ەمەستٸگٸ قورىتىندىدا كٶرسەتٸلمەگەن.
“سوت-بيولوگييالىق ساراپتامادا بٸرٸنشٸ ماتراستان الىنعان 15, 17 جەنە 19-نٶمٸرلٸ ٷلگٸلەردە بٸرٸنشٸ قان توبى انىقتالعان. بٸراق بۇل انتيگەندەردٸڭ كٷدٸكتٸگە تەن ەمەس ەكەنٸ قورىتىندىدا كٶرسەتٸلمەگەن”, – دەدٸ ساراپشى.
جانارگٷل دٷيسەنوۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, كەيٸن دەل وسى ماتەريالدار مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتاماعا جٸبەرٸلگەنٸمەن, زەرتتەۋ بارىسىندا بٸرنەشە بيولوگييالىق ٷلگٸ بٸرٸكتٸرٸلٸپ قارالعان.
“مەنٸڭشە, گەنەتيكالىق ساراپشى سوت-بيولوگييالىق ساراپتامانىڭ باستاپقى قورىتىندىلارىن تولىق زەردەلەمەگەن. بٸرٸنشٸ ماتراستان الىنعان بٸرنەشە ٷلگٸنٸ بٸرٸكتٸرٸپ زەرتتەگەن. بۇل زەرتتەۋ ەدٸستەمەسٸنٸڭ تالاپتارىنا تولىق سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن”, – دەدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەربٸر بيولوگييالىق ٸز جەكە-جەكە زەرتتەلۋٸ قاجەت. سەبەبٸ ولاردىڭ شىعۋ تەگٸ ەرتٷرلٸ بولۋى مٷمكٸن جەنە بٸرنەشە ٷلگٸنٸ بٸرٸكتٸرۋ كەيٸنگٸ دنق-ساراپتاماسىنىڭ نەتيجەسٸنە ەسەر ەتەدٸ.
“وسىنداي جاعدايلاردا مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىلارىنا قۇقىقتىق باعا بەرگەن كەزدە زەرتتەۋ ەدٸستەمەسٸنٸڭ تولىق ساقتالعانىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت”, – دەدٸ جانارگٷل دٷيسەنوۆا.
ەكٸ جٸگٸتتەن اقشا سۇراعان
باسپاسٶز مەسليحاتىندا راۋان قادىرموللاەۆتىڭ اعاسى قۋانىشبەك قادىرموللا دا سٶز سٶيلەپ, ٸنٸسٸنٸڭ ٸسٸ بويىنشا قورعاۋشى تاراپتىڭ ۇستانىمىن جەتكٸزدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وقيعا 2023 جىلى بولعان. سول كەزدە تۋعان ٸنٸسٸ راۋان قادىرموللاەۆ پەن ونىڭ دوسى كوللەدجدەگٸ ەمتيحانعا دايىندالىپ جٷرگەن. ەمتيحانعا بٸر كٷن قالعاندا ولار ونلاين سايتتان بٸر قىزبەن تانىسادى.
قۋانىشبەكتٸڭ سٶزٸنشە, سول جەردە ٶزٸن 18 جاستامىن دەپ تانىستىرعان بويجەتكەن ەكٸ جٸگٸتتٸ ٷيٸنە شاقىرعان. الايدا ەكەۋٸ كەلەسٸ كٷنٸ ەمتيحان تاپسىراتىنىن ايتىپ, بارۋدان باس تارتقان. كەيٸن قىز ولاردىڭ ٷيٸنە بارۋعا ٶتٸنٸش جاساعان.
“ٷيگە كەلگەن قىزعا ەكٸ جٸگٸت قولدارىن دا تيگٸزبەگەن. تەك ەڭگٸمەلەسكەن. بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن ول بٶلمەدەن شىعىپ, قايتا كەلگەندە اياعىندا بٶرتپە بايقالعان. ٸنٸمنٸڭ دوسى مەديتسينا ماماندىعىندا وقىعاندىقتان, قالجىڭ رەتٸندە “قاراپ كٶرشٸ” دەگەن. سول كەزدە قىزدىڭ ٶزٸ اياعىن كٶرسەتكەن. سٶيتٸپ قىزدىڭ اياعىن تەكسەرمەك بولعان دوسى بٶرتپەنٸ جيتس-قا ۇقساتىپ, شوشىپ كەتكەن. كەيٸن ول بٸرەۋگە تەلەفون شالىپ, “كەشە سەنٸمەن بٸرگە بولعاننان كەيٸن اياعىم وسىلاي بولىپ كەتتٸ” دەپ سٶيلەسكەن. وسىدان كەيٸن ەكٸ جٸگٸت مازاسىزدانىپ, ونى تاكسيمەن ٷيٸنە شىعارىپ سالعان”, – دەدٸ قۋانىشبەك قادىرموللا.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسى وقيعادان شامامەن تٶرت كٷن ٶتكەن سوڭ بويجەتكەن ەكٸ جٸگٸتتەن اقشا تالاپ ەتە باستاعان. ەگەر اقشا بەرمەسە, پوليتسيياعا ارىز جازاتىنىن ايتقان.
“ٸنٸم مەن ونىڭ دوسى ەشقانداي زاڭسىز ەرەكەت بولماعانىن ايتىپ, اقشا بەرۋدەن باس تارتقان. وسىدان كەيٸن قىز “وندا ارىز جازامىن” دەپ پوليتسيياعا جٷگٸنگەن”, – دەيدٸ ول.
قۋانىشبەكتٸڭ سٶزٸنشە, قىز WhatsApp-تاعى حات الماسۋدى ٶزٸنە تيٸمدٸ تۇستارىن ساقتاپ قالىپ, قالعان بٶلٸگٸن ٶشٸرٸپ ٷلگەرگەن. ال جٸگٸتتەردٸڭ ٶزدەرٸن اقتايتىن جازبالارى جوعالىپ كەتكەن.
ول ارادا بٸر اپتا ٶتكەن سوڭ پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ كەلٸپ, ەكٸ جٸگٸتتٸ الىپ كەتكەنٸن ايتتى.
“بٸز جەكە ادۆوكات جالداۋعا تىرىستىق. بٸراق بٸز ٷلگەرگەنشە پوليتسييا ٶزدەرٸ مەملەكەتتٸك ادۆوكاتتى كٸرگٸزٸپ قويعان. سول كەزدە بارلىق تەرگەۋ ەرەكەتتەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ, ساراپتامالارعا دەيٸن جولدانىپ قويعان ەكەن”, – دەدٸ قۋانىشبەك قادىرموللا.
ونىڭ ايتۋىنشا, پوليتسييا بٶلٸمٸندە تەرگەۋشٸلەر ەكٸ جٸگٸتكە قىسىم كٶرسەتكەن.
“الدىمەن “ەشتەڭە بولماعانىن ايتپاڭدار” دەدٸ. كەيٸن “بولدى دەپ مويىنداساڭدار, كەشكە ٷيلەرٸڭە قايتاسىڭدار” دەپ سەندٸرگەن. جاس بالالار سوعان سەنٸپ, تەرگەۋشٸلەر قالاي ايتسا, سولاي جاۋاپ بەرگەن”, – دەيدٸ ول.
قۋانىشبەك قادىرموللانىڭ ايتۋىنشا, بٸراز ۋاقىتتان كەيٸن عانا وتباسى جەكە ادۆوكات جالداعان. الايدا سول ۋاقىتقا دەيٸن نەگٸزگٸ تەرگەۋ ەرەكەتتەرٸ جٷرگٸزٸلٸپ, ماڭىزدى پروتسەسسۋالدىق شەشٸمدەر قابىلدانىپ قويعان.
“بٸز تەرگەۋ كەزٸندە قىسىم بولعان دەپ سانايمىز. سوندىقتان بۇل ٸسكە دە كاسساتسييالىق ساتىدا جان-جاقتى قۇقىقتىق باعا بەرٸلەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز”, – دەدٸ ول.
وسى تۇستا, ەرمەك تٸلەۋكەەۆ ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى. ول تەرگەۋ بارىسىندا ەربٸر ادامنىڭ ادۆوكات شاقىرۋعا جەنە جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتۋعا قۇقىعى بار ەكەنٸن العا تارتتى.
“ەشكٸم ٸستەمەگەن قىلمىسىن مويىنداماۋى كەرەك. كەيدە “مويىنداي سال, بەرٸ جاقسى بولادى” دەگەن كەڭەستەر بەرٸلەدٸ. بۇل – زاڭعا قايشى. ەر ادام ٶزٸنٸڭ قۇقىقتارىن بٸلٸپ, زاڭ اياسىندا قورعانا الۋى تيٸس”, – دەدٸ ول.
ادۆوكاتتىڭ پٸكٸرٸنشە, ەگەر تەرگەۋ بارىسىندا قىسىم كٶرسەتٸلدٸ نەمەسە كٷش قولدانىلدى دەگەن كٷدٸك بولسا, ول مٸندەتتٸ تٷردە تٸركەلٸپ, تيٸستٸ ساراپتامالار جٷرگٸزٸلۋٸ قاجەت.
جوعارعى سوتقا قانداي ۋەجدەرٸ بار?
باسپاسٶز مەسليحاتىنا سوتتالعان ازاماتتاردىڭ تۋىستارى جوعارى سوتتان قىلمىستىق ٸستەردٸ كاسساتسييالىق تەرتٸپپەن قايتا قاراپ, بارلىق دەلەلدەمەگە تولىق ەرٸ وبەكتيۆتٸ قۇقىقتىق باعا بەرۋٸن سۇرادى.
“بٸز سوت بارلىق دەلەلدٸ قايتا قاراپ, زاڭ تالاپتارىنا ساي ەدٸل شەشٸم قابىلداسىن دەپ وتىرمىز”, – دەدٸ ولار.
وسى ٸسكە بايلانىستى Dalanews.kz اقپارات اگەنتتٸگٸ اباي وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنا رەسمي ساۋال جولدادى.
