Búgin Almatyda eki qylmystyq iske qatysty baspasóz máslihaty ótti. Onda sottalǵan azamattardyń týystary, advokattar men táýelsiz sarapshylar tergeý men sot barysynda protsessýaldyq zań buzýshylyqtarǵa jol berilgenin málimdep, shyǵarylǵan úkimderge qatysty óz ýájderin ortaǵa saldy. Jiynda Abai oblysynda 25 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrylǵan Erjan Esirkenovtiń jáne Semeide sottalǵan Raýan Qadyrmollaevtyń isteri sóz boldy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Iske qaita baǵa berilýi kerek
Abai oblysynyń Qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq soty Erjan Esirkenovti Qylmystyq kodekstiń 120-babynyń 4-bóligi jáne 121-babynyń 4-bóligi boiynsha kináli dep tanyp, 25 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrǵan. Is materialdaryna sáikes, oǵan jasóspirim qyzdy zorlaý jáne jynystyq sipattaǵy kúsh qoldaný áreketterin jasady degen aiyp taǵylǵan.
Baspasóz máslihatynda Erjan Esirkenovtiń ápkesi Baqytgúl Esirkenova úkimmen kelispeitinin aityp, birneshe jyldan beri aǵasynyń kinásiz ekenin dáleldeýge tyrysyp kele jatqanyn jetkizdi.
Onyń aitýynsha, jábirlenýshi politsiiaǵa 2023 jyly júginip, ózine qatysty zorlyq 2020–2021 jyldary jazǵy demalys kezinde bolǵanyn málimdegen.
“Aǵam tańerteń kartop qazýǵa bara jatqanda, qyz “men de baramyn” dep birge erip ketken. Keiin dál sol jerde zorlanǵanyn aitqan. Biraq sodan keiin eshqandai qarsylyq bildirmei, atqa minip, aýylǵa qaitqan. Biz osy mán-jailardyń barlyǵyna sot tolyq quqyqtyq baǵa berýi kerek edi dep esepteimiz”, – dedi Baqytgúl Esirkenova.
Baqytgúl tergeý kezinde alynǵan matrastarǵa jábirlenýshiniń ózi, anasy, tergeýshi jáne basqa da adamdar qol tigizgenin atap ótti.
“Biz dáleldemelerdiń saqtalý tártibi tolyq saqtaldy ma degen suraq qoiamyz. Sebebi zattai dáleldemelerge birneshe adamnyń qoly tigen”, - dedi ol.
Sonymen qatar ol biologiialyq jáne molekýlalyq-genetikalyq saraptamalardyń qorytyndylarymen kelispeitinin jetkizdi.
“Saraptama barysynda birinshi jáne tórtinshi qan tobyna jatatyn eki er adamnyń biologiialyq izderi anyqtalǵan. Alaida bul izderdiń kimge tiesili ekeni tolyq naqtylanbaǵanyna qaramastan, tergeý aiyptaýdy negizdeý kezinde Erjan Esirkenovke qatysty qorytyndylarǵa súiengen”, - dedi qoǵamdyq qorǵaýshy.
Psihologiialyq saraptamanyń qorytyndysy da eskerilmegen
Atalǵan is aiasynda memlekettik kriminalistikalyq-psihologiialyq saraptama da júrgizilgen.
Esirkenovanyń aitýynsha, sarapshylar Erjan Esirkenovten pedofiliia belgilerin anyqtamaǵan. Sonymen qatar sarapshy-psiholog jábirlenýshiniń shyndyq aityp otyrǵanyn nemese ótirik aityp otyrǵanyn anyqtaý onyń quzyretine kirmeitinin kórsetken.
“Soǵan qaramastan, sot úkiminde bul qorytyndylar ózgeshe túsindirilgen. Aiyptaý aktisinde Erjan Esirkenov aldyn ala daiyndalyp, mátindi jattap kelgen degen tujyrym jazylǵan. Biraq memlekettik sarapshy kerisinshe, onyń jaýaptarynan jattalǵan mátinniń belgileri baiqalmaitynyn kórsetken. Al sot úkiminde psiholog jábirlenýshiniń sóziniń shynaiylyǵyn rastady dep jazylǵan. Bizdińshe, bul – sarapshy qorytyndysyn burmalaý”, – dedi Baqytgúl Esirkenova.
11 zań buzýshylyqty kórsettik
Baqytgúl Esirkenovanyń aitýynsha, qorǵaýshy tarap is boiynsha jalpy sany 11 protsessýaldyq zań buzýshylyqty anyqtaǵan.
Olardyń qatarynda kámeletke tolmaǵan jábirlenýshiden jaýap alý kezinde qorǵaýshy taraptyń qatystyrylmaýy, aýdarmashynyń jumysyna qatysty kúmán, sondai-aq oqiǵa ornynda jaýaptardy tekserý kezinde prokýrordyń jábirlenýshiniń jaýabyna aralasýy bar.
“Beinejazbada prokýrordyń “osylai boldy ǵoi?”, “solai ma?” degen siiaqty suraqtar qoiyp, jábirlenýshiniń jaýabyna baǵyt berip otyrǵany kórinedi. Keiin biz sol prokýrordy sotqa kýá retinde shaqyrdyq”, – dedi ol.
Baqytgúl Esirkenovanyń aitýynsha, qorǵaýshy tarap Joǵarǵy sotqa kassatsiialyq shaǵym túsirgen. Olar birinshi jáne apelliatsiialyq satyda tolyq zerttelmegen dáleldemelerge, sondai-aq keiin daiyndalǵan táýelsiz sarapshylardyń qorytyndylaryna quqyqtyq baǵa beriledi dep úmittenedi.
“Bizdiń basty talabymyz – isti ádil ári jan-jaqty qaita qaraýǵa jol ashý. Biz eshkimdi aqtaýdy emes, barlyq dálel tolyq zerttelip, zań talaptaryna sai ádil sheshim qabyldanýyn suraimyz”, – dedi Baqytgúl Esirkenova.
Úkim tek bir taraptyń sózine súienbeýi kerek
Advokat Ermek Tileýkeevtiń aitýynsha, qorǵaýshy tarap qazirgi ýaqytta Joǵarǵy sotqa kassatsiialyq shaǵym bergen.
Advokat is materialdarynda kóptegen dálel bolǵanymen, sot úkiminiń negizgi ózegi retinde kámeletke tolmaǵan jábirlenýshiniń aiǵaqtary alynǵanyn alǵa tartty.
“Eger kináni dáleldeitin naqty ári bultartpas dálelder bolsa, zań óz jumysyn isteýi tiis. Biraq úkim tek jábirlenýshiniń sózine negizdelmeýi kerek. Ony rastaityn basqa da obektivti dálelder bolýy qajet”, – dedi Ermek Tileýkeev.
Aitýynsha, qorǵaýshy tarap usynǵan keibir saraptamalar men qorytyndylar birinshi satydaǵy sotta eskerilmegen.
Sot sarapshysy ne aitty?
Baspasóz máslihatynda sóz sóilegen Qazaqstan Respýblikasy Sot sarapshylary palatasynyń múshesi Janargúl Dúisenova Erjan Esirkenovtiń isindegi sot-biologiialyq jáne molekýlalyq-genetikalyq saraptamalardyń qorytyndylaryn zerttegenin aitty.
Onyń sózinshe, mundai zertteýler belgili bir retpen júrgizilýi tiis. Aldymen sot-biologiialyq saraptama arqyly biologiialyq izderdiń túri anyqtalyp, sodan keiin ǵana sol materialdar negizinde molekýlalyq-genetikalyq zertteý jasalady.
“Ár saraptamanyń óz mindeti men óz ádistemesi bar. Sot-biologiialyq saraptama biologiialyq izdiń tabiǵatyn anyqtaidy, al molekýlalyq-genetikalyq saraptama sol nátijelerge súiene otyryp DNQ sáikestigin zertteidi. Sondyqtan ár sarapshy óz quzyreti sheginde ǵana qorytyndy jasaýy kerek”, – dedi Janargúl Dúisenova.
Sarapshynyń aitýynsha, is materialdaryn zertteý barysynda sot-biologiialyq jáne molekýlalyq-genetikalyq saraptamalardyń arasynda nazar aýdarýdy qajet etetin jaittar anyqtalǵan.
Ol sot-biologiialyq saraptamada birinshi matrastan alynǵan birneshe úlgide birinshi qan toby anyqtalǵanymen, bul antigenderdiń kúdiktige tán emestigi qorytyndyda kórsetilmegen.
“Sot-biologiialyq saraptamada birinshi matrastan alynǵan 15, 17 jáne 19-nómirli úlgilerde birinshi qan toby anyqtalǵan. Biraq bul antigenderdiń kúdiktige tán emes ekeni qorytyndyda kórsetilmegen”, – dedi sarapshy.
Janargúl Dúisenovanyń pikirinshe, keiin dál osy materialdar molekýlalyq-genetikalyq saraptamaǵa jiberilgenimen, zertteý barysynda birneshe biologiialyq úlgi biriktirilip qaralǵan.
“Menińshe, genetikalyq sarapshy sot-biologiialyq saraptamanyń bastapqy qorytyndylaryn tolyq zerdelemegen. Birinshi matrastan alynǵan birneshe úlgini biriktirip zerttegen. Bul zertteý ádistemesiniń talaptaryna tolyq sáikes kelmeidi dep esepteimin”, – dedi ol.
Sarapshynyń aitýynsha, árbir biologiialyq iz jeke-jeke zerttelýi qajet. Sebebi olardyń shyǵý tegi ártúrli bolýy múmkin jáne birneshe úlgini biriktirý keiingi DNQ-saraptamasynyń nátijesine áser etedi.
“Osyndai jaǵdailarda molekýlalyq-genetikalyq saraptamanyń qorytyndylaryna quqyqtyq baǵa bergen kezde zertteý ádistemesiniń tolyq saqtalǵanyna erekshe nazar aýdarý qajet”, – dedi Janargúl Dúisenova.
Eki jigitten aqsha suraǵan
Baspasóz máslihatynda Raýan Qadyrmollaevtyń aǵasy Qýanyshbek Qadyrmolla da sóz sóilep, inisiniń isi boiynsha qorǵaýshy taraptyń ustanymyn jetkizdi.
Onyń aitýynsha, oqiǵa 2023 jyly bolǵan. Sol kezde týǵan inisi Raýan Qadyrmollaev pen onyń dosy kolledjdegi emtihanǵa daiyndalyp júrgen. Emtihanǵa bir kún qalǵanda olar onlain saittan bir qyzben tanysady.
Qýanyshbektiń sózinshe, sol jerde ózin 18 jastamyn dep tanystyrǵan boijetken eki jigitti úiine shaqyrǵan. Alaida ekeýi kelesi kúni emtihan tapsyratynyn aityp, barýdan bas tartqan. Keiin qyz olardyń úiine barýǵa ótinish jasaǵan.
“Úige kelgen qyzǵa eki jigit qoldaryn da tigizbegen. Tek áńgimelesken. Biraz ýaqyttan keiin ol bólmeden shyǵyp, qaita kelgende aiaǵynda bórtpe baiqalǵan. Inimniń dosy meditsina mamandyǵynda oqyǵandyqtan, qaljyń retinde “qarap kórshi” degen. Sol kezde qyzdyń ózi aiaǵyn kórsetken. Sóitip qyzdyń aiaǵyn teksermek bolǵan dosy bórtpeni JITS-qa uqsatyp, shoshyp ketken. Keiin ol bireýge telefon shalyp, “keshe senimen birge bolǵannan keiin aiaǵym osylai bolyp ketti” dep sóilesken. Osydan keiin eki jigit mazasyzdanyp, ony taksimen úiine shyǵaryp salǵan”, – dedi Qýanyshbek Qadyrmolla.
Onyń aitýynsha, osy oqiǵadan shamamen tórt kún ótken soń boijetken eki jigitten aqsha talap ete bastaǵan. Eger aqsha bermese, politsiiaǵa aryz jazatynyn aitqan.
“Inim men onyń dosy eshqandai zańsyz áreket bolmaǵanyn aityp, aqsha berýden bas tartqan. Osydan keiin qyz “onda aryz jazamyn” dep politsiiaǵa júgingen”, – deidi ol.
Qýanyshbektiń sózinshe, qyz WhatsApp-taǵy hat almasýdy ózine tiimdi tustaryn saqtap qalyp, qalǵan bóligin óshirip úlgergen. Al jigitterdiń ózderin aqtaityn jazbalary joǵalyp ketken.
Ol arada bir apta ótken soń politsiia qyzmetkerleri kelip, eki jigitti alyp ketkenin aitty.
“Biz jeke advokat jaldaýǵa tyrystyq. Biraq biz úlgergenshe politsiia ózderi memlekettik advokatty kirgizip qoiǵan. Sol kezde barlyq tergeý áreketteri júrgizilip, saraptamalarǵa deiin joldanyp qoiǵan eken”, – dedi Qýanyshbek Qadyrmolla.
Onyń aitýynsha, politsiia bóliminde tergeýshiler eki jigitke qysym kórsetken.
“Aldymen “eshteńe bolmaǵanyn aitpańdar” dedi. Keiin “boldy dep moiyndasańdar, keshke úilerińe qaitasyńdar” dep sendirgen. Jas balalar soǵan senip, tergeýshiler qalai aitsa, solai jaýap bergen”, – deidi ol.
Qýanyshbek Qadyrmollanyń aitýynsha, biraz ýaqyttan keiin ǵana otbasy jeke advokat jaldaǵan. Alaida sol ýaqytqa deiin negizgi tergeý áreketteri júrgizilip, mańyzdy protsessýaldyq sheshimder qabyldanyp qoiǵan.
“Biz tergeý kezinde qysym bolǵan dep sanaimyz. Sondyqtan bul iske de kassatsiialyq satyda jan-jaqty quqyqtyq baǵa beriledi dep úmittenemiz”, – dedi ol.
Osy tusta, Ermek Tileýkeev azamattardyń quqyqtyq saýatyn arttyrý máselesine de toqtaldy. Ol tergeý barysynda árbir adamnyń advokat shaqyrýǵa jáne jaýap berýden bas tartýǵa quqyǵy bar ekenin alǵa tartty.
“Eshkim istemegen qylmysyn moiyndamaýy kerek. Keide “moiyndai sal, bári jaqsy bolady” degen keńester beriledi. Bul – zańǵa qaishy. Ár adam óziniń quqyqtaryn bilip, zań aiasynda qorǵana alýy tiis”, – dedi ol.
Advokattyń pikirinshe, eger tergeý barysynda qysym kórsetildi nemese kúsh qoldanyldy degen kúdik bolsa, ol mindetti túrde tirkelip, tiisti saraptamalar júrgizilýi qajet.
Joǵarǵy sotqa qandai ýájderi bar?
Baspasóz máslihatyna sottalǵan azamattardyń týystary Joǵary sottan qylmystyq isterdi kassatsiialyq tártippen qaita qarap, barlyq dáleldemege tolyq ári obektivti quqyqtyq baǵa berýin surady.
“Biz sot barlyq dáleldi qaita qarap, zań talaptaryna sai ádil sheshim qabyldasyn dep otyrmyz”, – dedi olar.
Osy iske bailanysty Dalanews.kz aqparat agenttigi Abai oblysynyń Qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotyna resmi saýal joldady.
