رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس بەسٸنشٸ جىلعا تاياعان تۇستا, مايدان شەبٸنەن تىس كەڭٸستٸكتە جاڭا ەكونوميكالىق كارتا سىزىلىپ جاتىر, دەپ حابارلايدى Dala News.
قيراعان پورتتار, بۇزىلعان تەمٸرجول باعىتتارى جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەلسٸرەگەن تەڭٸز دەلٸزدەرٸ كيەۆتٸ بالاما ٸزدەۋگە مەجبٷر ەتتٸ. سول بالامالاردىڭ بٸرٸ – ورتالىق ازييا. ال ٶڭٸر ٸشٸندە قازاقستان ەرەكشە ورىنعا يە بولا باستادى.
قازاقستانداعى ۋكراينانىڭ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ ۆيكتور مايكو The Times of Central Asia باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا ۋكراينا ٷشٸن ٶڭٸرمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ «تاڭداۋ ەمەس, قاجەتتٸلٸك» ەكەنٸن اشىق ايتتى. ونىڭ سٶزٸنەن اڭعارىلعانى – بۇل تەك ساۋدا ەمەس, گەوساياسي قايتا باعدار.
سوعىسقا دەيٸن ۋكراينا ٷشٸن نەگٸزگٸ لوگيستيكالىق ارتەرييا قارا تەڭٸز بولاتىن. بٷگٸندە ول باعىت تۇراقسىز ەرٸ قاۋٸپتٸ. نەتيجەسٸندە كيەۆ ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنا, ياعني ورتا دەلٸزگە باسىمدىق بەرٸپ وتىر. بۇل باعىت رۋمىنييا, بولگارييا, تٷركييا, گرۋزييا جەنە ەزەربايجان ارقىلى كاسپيي تەڭٸزٸن كەسٸپ ٶتٸپ, قازاقستانعا جالعاسادى.
الايدا بۇل مارشرۋت ارزان ەمەس. ەلشٸ ناقتى تسيفر كەلتٸردٸ: الماتىعا 20 توننالىق جٷك جەتكٸزۋ 11–15 مىڭ دوللار تۇرادى جەنە شامامەن بٸر اي ۋاقىت الادى. نەگٸزگٸ مەسەلە – كاسپييدەگٸ پاروم ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ شەكتەۋلٸ بولۋى. ياعني ورتا دەلٸز – ستراتەگييالىق مٷمكٸندٸك بولعانىمەن, ەلٸ تولىق قۋاتىندا جۇمىس ٸستەمەيدٸ.
كيەۆ قارا تەڭٸز پورتتارىن وسى دەلٸزگە ينتەگراتسييالاۋدى كٶزدەيدٸ. بەلگورود-دنەستروۆسكيي تەڭٸز ساۋدا پورتى مەن قازاقستاندىق ەرٸپتەستەر اراسىنداعى كەلٸسٸمدەر سونىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸ. سونىمەن قاتار اقتاۋ ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا كونتەينەرلٸك حاب قۇرۋ باستاماسى دا قولداۋ تاپقان. بۇل تەك ترانزيت ەمەس, ايماقتىق لوگيستيكالىق قايتا قۇرىلىم.
ەكونوميكالىق كووپەراتسيياعا كەلسەك, ەلشٸ ۋكراينا مەن قازاقستان ەكونوميكاسى بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ۋكراينا – اگروتەحنولوگييا, ماشينا جاساۋ, IT جەنە ٶڭدەۋ سالالارىندا تەجٸريبەلٸ. قازاقستان – تابيعي رەسۋرستارعا, ٶندٸرٸستٸك قۋاتقا جەنە ترانزيتتٸك ينفراقۇرىلىمعا باي.
سوعىس پەن لوگيستيكالىق شەكتەۋلەر بولماعاندا, ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 10 ملرد دوللارعا دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن ەدٸ. بۇل تەك بولجام ەمەس, سوعىسقا دەيٸنگٸ ديناميكاعا نەگٸزدەلگەن ەسەپ.
ۋكراينالىق ماشينا جاساۋ ٶنٸمدەرٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قاراعاندى, اقتاۋ جەنە پاۆلودار ٶڭٸرلەرٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸك نىسانداردا قولدانىلىپ كەلەدٸ. بٸراق ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدٸ. كيەۆ بۇل جەردە تەك جەتكٸزۋشٸ ەمەس, تەحنولوگييالىق سەرٸكتەس بولۋعا نيەتتٸ.
مينەرالدىق رەسۋرستار سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىق مٷمكٸندٸگٸ بار. ەلشٸ تٷرٸكمەنستانداعى سارقىلعان ۇڭعىمالاردى قالپىنا كەلتٸرۋ تەجٸريبەسٸن مىسالعا كەلتٸردٸ. بۇرىن تيٸمسٸز دەپ تانىلعان ۇڭعىمالار ۋكراينالىق تەحنولوگييا ارقىلى قايتا ٸسكە قوسىلىپ, جٷزدەگەن مىڭ توننا مۇناي بەرگەن. مۇنداي مودەل قازاقستان ٷشٸن دە ٶزەكتٸ بولۋى مٷمكٸن.
ەنەرگەتيكا تاقىرىبى سۇحباتتىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالدى. قازاقستان 2024 جىلى ەۋرووداققا مۇناي جەتكٸزۋ بويىنشا ٷش ٸرٸ ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرٸپ, يمپورتتىڭ 11,5%-ىن قامتاماسىز ەتتٸ. ۋكراينا قازاقستاندىق مۇنايدى رەسەي اۋماعىن اينالىپ ٶتەتٸن مارشرۋتتار ارقىلى الۋعا مٷددەلٸ. اقتاۋ – باكۋ – تبيليسي – دجەيحان, باكۋ – سۋپسا جەنە ترانسادرياتيكالىق قۇبىر جەلٸسٸ – ىقتيمال باعىتتار رەتٸندە اتالدى.
كيەۆ تٸپتٸ قازاقستاندى ۋكرايناداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ جوبالارىنا قاتىسۋعا شاقىرىپ وتىر. ماقسات – قازاقستاندىق شيكٸزاتتى ۋكراينا اۋماعىندا ٶڭدەپ, ٸشكٸ نارىققا جەنە ەو-عا ەكسپورتتاۋ. بۇل قادام ەنەرگەتيكالىق تەۋەلسٸزدٸك پەن جاڭا ٶندٸرٸستٸك كووپەراتسييانى بٸلدٸرەدٸ.
قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنە توقتالعان ەلشٸ ۋكراينا قازاقستان ينفراقۇرىلىمىنا سوققى جاسامايتىنىن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, ۋكراينالىق سوققىلار تەك رەسەي ارميياسىنا قىزمەت ەتەتٸن ەسكەري نىساندارعا باعىتتالعان. قازاقستان ۋكراينالىق وپەراتسييالاردىڭ نىساناسى بولمايدى دەگەن ۇستانىم جەتكٸزٸلدٸ.
حالىقارالىق قولداۋ تاقىرىبىندا ەلشٸ اقش پەن ەۋرووداقتىڭ كٶمەگٸ جالعاسىپ جاتقانىن مەلٸمدەدٸ. سانكتسييالار رەسەيدٸڭ كٶلەڭكەلٸ فلوتىنا جەنە قارجى جٷيەسٸنە باعىتتالعان. كيەۆ كەلٸسسٶزدەرگە دايىن ەكەنٸن بٸلدٸرگەنٸمەن, اۋماقتىق تۇتاستىقتان باس تارتپايتىنىن ناقتى ايتتى.
سۇحبات سوڭىندا ەلشٸ سوعىستىڭ بيىل اياقتالاتىنىنا سەنەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. بٸراق بۇل سەنٸمنەن گٶرٸ, ۋكراينا ٷشٸن ۋاقىتپەن جارىس جٷرٸپ جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى.
بٷگٸندە سوعىس تەك مايدان شەبٸندە ەمەس, ساۋدا كارتالارىندا, مۇناي قۇبىرلارىندا, پورتتار مەن تەمٸرجول توراپتارىندا جٷرٸپ جاتىر. ۋكراينا ٷشٸن ورتالىق ازييا – قوسىمشا نارىق ەمەس, ەكونوميكالىق تٸرەككە اينالىپ بارادى. ال قازاقستان – سول تٸرەكتٸڭ نەگٸزگٸ بۋىنى.
