Freedom Inside '26

Soǵys sozylǵan saiyn Kiev Ortalyq Aziiaǵa arqa súieýde

Soǵys sozylǵan saiyn Kiev Ortalyq Aziiaǵa arqa súieýde
ChatGPT

Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵys besinshi jylǵa taiaǵan tusta, maidan shebinen tys keńistikte jańa ekonomikalyq karta syzylyp jatyr, dep habarlaidy Dala News.

Qiraǵan porttar, buzylǵan temirjol baǵyttary jáne qaýipsizdigi álsiregen teńiz dálizderi Kievti balama izdeýge májbúr etti. Sol balamalardyń biri – Ortalyq Aziia. Al óńir ishinde Qazaqstan erekshe orynǵa ie bola bastady.

Qazaqstandaǵy Ýkrainanyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Viktor Maiko The Times of Central Asia basylymyna bergen suhbatynda Ýkraina úshin óńirmen ekonomikalyq bailanystardy tereńdetý «tańdaý emes, qajettilik» ekenin ashyq aitty. Onyń sózinen ańǵarylǵany – bul tek saýda emes, geosaiasi qaita baǵdar.

Soǵysqa deiin Ýkraina úshin negizgi logistikalyq arteriia Qara teńiz bolatyn. Búginde ol baǵyt turaqsyz ári qaýipti. Nátijesinde Kiev Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytyna, iaǵni Orta dálizge basymdyq berip otyr. Bul baǵyt Rýmyniia, Bolgariia, Túrkiia, Grýziia jáne Ázerbaijan arqyly Kaspii teńizin kesip ótip, Qazaqstanǵa jalǵasady.

Alaida bul marshrýt arzan emes. Elshi naqty tsifr keltirdi: Almatyǵa 20 tonnalyq júk jetkizý 11–15 myń dollar turady jáne shamamen bir ai ýaqyt alady. Negizgi másele – Kaspiidegi parom ótkizý múmkindiginiń shekteýli bolýy. Iaǵni Orta dáliz – strategiialyq múmkindik bolǵanymen, áli tolyq qýatynda jumys istemeidi.

Kiev Qara teńiz porttaryn osy dálizge integratsiialaýdy kózdeidi. Belgorod-Dnestrovskii teńiz saýda porty men qazaqstandyq áriptester arasyndaǵy kelisimder sonyń naqty kórinisi. Sonymen qatar Aqtaý arnaiy ekonomikalyq aimaǵynda konteinerlik hab qurý bastamasy da qoldaý tapqan. Bul tek tranzit emes, aimaqtyq logistikalyq qaita qurylym.

Ekonomikalyq kooperatsiiaǵa kelsek, elshi Ýkraina men Qazaqstan ekonomikasy birin-biri tolyqtyratynyn atap ótti. Ýkraina – agrotehnologiia, mashina jasaý, IT jáne óńdeý salalarynda tájiribeli. Qazaqstan – tabiǵi resýrstarǵa, óndiristik qýatqa jáne tranzittik infraqurylymǵa bai.

Soǵys pen logistikalyq shekteýler bolmaǵanda, eki el arasyndaǵy taýar ainalymy 10 mlrd dollarǵa deiin jetýi múmkin edi. Bul tek boljam emes, soǵysqa deiingi dinamikaǵa negizdelgen esep.

Ýkrainalyq mashina jasaý ónimderi áli kúnge deiin Qaraǵandy, Aqtaý jáne Pavlodar óńirlerindegi óndiristik nysandarda qoldanylyp keledi. Biraq olardyń basym bóligi jańǵyrtýdy qajet etedi. Kiev bul jerde tek jetkizýshi emes, tehnologiialyq seriktes bolýǵa nietti.

Mineraldyq resýrstar salasynda da yntymaqtastyq múmkindigi bar. Elshi Túrikmenstandaǵy sarqylǵan uńǵymalardy qalpyna keltirý tájiribesin mysalǵa keltirdi. Buryn tiimsiz dep tanylǵan uńǵymalar ýkrainalyq tehnologiia arqyly qaita iske qosylyp, júzdegen myń tonna munai bergen. Mundai model Qazaqstan úshin de ózekti bolýy múmkin.

Energetika taqyryby suhbattyń mańyzdy bóligine ainaldy. Qazaqstan 2024 jyly Eýroodaqqa munai jetkizý boiynsha úsh iri eldiń qataryna kirip, importtyń 11,5%-yn qamtamasyz etti. Ýkraina qazaqstandyq munaidy Resei aýmaǵyn ainalyp ótetin marshrýttar arqyly alýǵa múddeli. Aqtaý – Baký – Tbilisi – Djeihan, Baký – Sýpsa jáne Transadriatikalyq qubyr jelisi – yqtimal baǵyttar retinde ataldy.

Kiev tipti Qazaqstandy Ýkrainadaǵy munai óńdeý zaýyttaryn qalpyna keltirý jobalaryna qatysýǵa shaqyryp otyr. Maqsat – qazaqstandyq shikizatty Ýkraina aýmaǵynda óńdep, ishki naryqqa jáne EO-ǵa eksporttaý. Bul qadam energetikalyq táýelsizdik pen jańa óndiristik kooperatsiiany bildiredi.

Qaýipsizdik máselesine toqtalǵan elshi Ýkraina Qazaqstan infraqurylymyna soqqy jasamaitynyn aitty. Onyń sózinshe, ýkrainalyq soqqylar tek Resei armiiasyna qyzmet etetin áskeri nysandarǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan ýkrainalyq operatsiialardyń nysanasy bolmaidy degen ustanym jetkizildi.

Halyqaralyq qoldaý taqyrybynda elshi AQSh pen Eýroodaqtyń kómegi jalǵasyp jatqanyn málimdedi. Sanktsiialar Reseidiń kóleńkeli flotyna jáne qarjy júiesine baǵyttalǵan. Kiev kelissózderge daiyn ekenin bildirgenimen, aýmaqtyq tutastyqtan bas tartpaitynyn naqty aitty.

Suhbat sońynda elshi soǵystyń biyl aiaqtalatynyna senetinin jetkizdi. Biraq bul senimnen góri, Ýkraina úshin ýaqytpen jarys júrip jatqanyn ańǵarýǵa bolady.

Búginde soǵys tek maidan shebinde emes, saýda kartalarynda, munai qubyrlarynda, porttar men temirjol toraptarynda júrip jatyr. Ýkraina úshin Ortalyq Aziia – qosymsha naryq emes, ekonomikalyq tirekke ainalyp barady. Al Qazaqstan – sol tirektiń negizgi býyny.