ەڭگٸمەنٸڭ ۇزىنىرعاسى: «اۋىلشارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر ساتىلادى», «...شەتەلدٸكتەرگە 25 جىلعا جالعا بەرٸلەدٸ» دەگەن سەكٸلدٸ. بٸر دەپۋدات مىرزا: «جەردٸڭ قوجايىنى بولۋ كەرەك, سوندا عانا يگەرٸلەدٸ» دەسە, ەندٸ بٸرٸ «مەملەكەتتٸڭ ۇلتتىق قورىن تولتىرامىز» دەپ جاتىر. بۇل دەگەن سۇمدىق جانتٷرشٸگەرلٸك, قاسٸرەتتٸ جاعداي! قازٸرگٸ باعامەن گەكتارىن 5 دوللارعا ەمەس, تٸپتٸ 5 ميليون دوللارعا بولسا دا جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە ساتۋعا (جالعا بەرۋگە) بولمايدى. زاۋىت, فابريكا, كەن ورىندارى ساتىلدى (نەمەسە ۇزاق مەرزٸمگە جالعا بەرٸلدٸ). ال, ەندٸ كەلٸپ پەلەنباي ميلليون گەكتار جەردٸ ساتۋ – تەۋەلسٸزدٸككە قاۋٸپ تٶندٸرٸۋ دەگەن سٶز. و زاماندا, بۇل زامان وتاننىڭ تەرريتوريياسىن ساتۋعا بولا ما?
كەزٸندە تٷرٸكتەر سىر بويىنان سىرعاناپ بارىپ انادولى جەرٸن تارتىپ الىپ, مەملەكەت قۇردى. حۇندار باتىسقا جىلجىپ سوناۋ حۇنگەرييانى قۇردى. بابىر باستاعان كٶكتٷرٸكتەر اۋعان, ٷندٸ تٷبەگٸن تۇتاسىمەن باسىپ الىپ, موعولستان ەلٸن تۇرعىزدى. اعىلشىندار شاڭگاڭدى (گانكونگتى) مەجبٷرلەپ تۇرىپ ساتىپ الدى. ەر قۇرلىقتان وتارلاعان جەرٸنٸڭ كٶپتٸگٸنە وراي ٶزدەرٸن «كٷن باتپايتىن مەملەكەتپٸز» دەگەن. پاتشالىق رەسەي قازاق دالاسىن قارۋلى كٷشپەن, وت بٷرٸككەن زەڭبٸرەكپەن جاۋلاپ الدى.
جەر الۋدىڭ جولى, مٸنە, وسىنداي – تەك تارتىپ الۋ عانا! سوندا عانا باعىناسىڭ, شاراڭنىڭ جوعىنان شالعا تيەسٸڭ!..
كٸسٸ ٶز قولىمەن, ٶز ەركٸمەن جەر بەرمەيدٸ. دەمەك, بٸزدەن بٸرەۋلەر تارتىپ العىسى (ساتىپ العىسى) كەلٸپ تۇرعان جوق پا? بولماسا, جەردٸ ساتاتىنداي, تەرريتورييانى بٶلشەكتەيتٸندەي, ٷي ٸشٸنەن ٷي تٸگەتٸندەي باسىمىزعا قانداي كٷن تۋىپ تۇر? ۇلتتىق قوردى جەردٸ ساتۋ ارقىلى تولتىرۋ دەگەن دۇرىس شەشٸم ەمەس. جەنە كەلٸپ, الىپ يمپەرييالاردىڭ ەنشٸسٸنە بەرۋ دەگەن جەردەن مەڭگٸگە ايرىلۋ دەگەن سٶز!
سٸز دە, بٸز دە كەتەمٸز... مىقتاعاندا ونداعان جىل, بولماسا ودان دا از... ەرتەڭگٸ ەل مەن جەردٸڭ يەسٸنە نە قالدىراسىڭ? ولاردىڭ الدىندا ەرۋاعىمىز قارعىسقا قالماي ما?! «كٶرٸڭدە ٶكٸرگٸر» دەمەي مە?
جەرٸمٸز بٷگٸن يگەرٸلمەسە, ەرتەڭ يگەرٸلەدٸ. قۇنارلانىپ, تۋسىپ جاتا بەرسٸن! مال جايىلسىن, كيٸكتەر ٶسٸپ, تىشقاندار جورعالاسىن!.. ماشيناڭدى سات, ٷيٸڭدٸ سات, بارىڭدى سات!... الايدا جەردٸ جاتقا ساتۋعا ەشكٸمنٸڭ قاقىسى جوق! يەسٸ اللا, يگٸلٸگٸ وسى جەردٸڭ تۇرعىنى قازاققا تەن. قاسيەتتٸ ساتۋعا بولا ما?!
بٸزدٸڭ ەلدە كەرٸم مەسٸموۆ باسقاراتىن ٷكٸمەت, ەلدە دەپۋداتتار جەر ساتۋ مەسەلەسٸن بيلەپ-تٶستەپ وتىر دەگەنگە ەشكٸم سەنبەيدٸ. ەلدەبٸر كٷشتەردٸڭ جەر ساتۋعا مەجبٷرلەپ وتىرعان قىسىمى بار سيياقتى بولىپ كٶرٸنەدٸ! بۇل دا سول تارتىپ الۋدىڭ اتى ٶزگەرگەن تٷرٸ ەمەس پە?!
ون التى ميلليون حالىق ەلٸ جەتكەنشە يگەرسٸن, قالعانىن وسى دالانىڭ يەسٸ كٶبەيە كەلە, كەمەلدەنە كەلە ٶزدەرٸ پايدالانادى. تەك بٸز عانا جەپ, جۇتىپ, توزدىرىپ, ساتىپ... كەتۋگە نەگە قۇلشىنامىز?!
جەر – مەملەكەت, جەر –تەۋەلسٸزدٸك, جەر – تۇتاستىق جەنە حالىق! قانداي كٷشتٸ زاڭ, مىقتى باقىلاۋ قويساڭ دا جەرٸڭدٸ يەمدەنٸپ العان الپاۋىتتار ەرتەڭ ەركٸڭە كٶنبەيدٸ, ايداعانىڭا جٷرمەيدٸ. جالعا العان مەرزٸمٸ بٸتٸپ, 25 جىل تولعان كٷنٸ تاستاپ شىعىپ كەتەدٸ دەگەن بوس سٶز. ول كەزدە ساتقاندار جوق, تەك زاردابىن تارتقاندار قالادى... حالىق جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە جالعا بەرۋگە قارسى, ەندەشە, مەسەلەنٸ شيەلەنٸستٸرمەي دوعارۋ كەرەك!
كەلٸپ شىعاتىن زارداپتار: ەڭ الدىمەن تۇتاستىعىڭا سىزات تٷسەدٸ, دەستٷرٸڭ مەن سالتىڭ توزادى. قىزىڭ بٶتەننٸڭ قۇشاعىنا قۇلاپ, كٶلدەنەڭ كٶك اتتىعا مٸنگەسەدٸ, بەلگٸسٸز «جيەندەر» ٶرٸپ شىعادى. ەرتەڭگٸ الاساپىران سولاردان تۋىندايدى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە مىڭداعان قىزدارىمىز كەلٸمسەكتەرگە ٷيلەندٸ. جات باۋىر بولىپ بٶتەنسٸدٸ. تٸلٸمٸز, دٸنٸمٸز الا-قۇلا بولىپ بارادى. جەردٸ ساتىپ العان ۇلت ەرتەڭ ٶز ادامىن ەكەلەدٸ, ول ادامدار اينالاسىنا قارايدى,بارلايدى, بايقايدى, نەپسٸسٸنە جەم ٸزدەيدٸ. ولاردى قاپقا سالىپ, تەمٸر تورمەن قورشاپ قويمايسىڭ عوي?! "ەكٸ جاعى مەن ەكٸ پۇتىنىڭ اراسىنداعى زاتتارىنا" قاجەتتٸلٸك ٸزدەيدٸ! قارا شاڭىراقتىڭ يەلەرٸ تٶمەن بوساعاعا ىعىسىپ, كٶڭٸلٸ جارىم بوپ كٶكٸرەگٸ شەرلەنەدٸ. ۇلتارالىق قاقتىعىستار تۋىندايدى. دالامىزدا شاعىن-شاعىن بٶتەن مايدا «مەملەكەتتەر» پايدا بولادى.
ەلدە بولسا كەش ەمەس, 1- شٸلدەگە دەيٸن ەكٸ ايداي ۋاقىت بار ەكەن. شىعارىلعان زاڭنىڭ دۇرىس بولماعان باپتارىنا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, قاتەلٸكتٸڭ كٷشٸن جويۋ كەرەك! پارلامەنت پەن سەنات ٶزٸ جاساعان زاڭدى ٶزٸ ٶزگەرتە الادى. قازاقستاننىڭ تاعدىرىن ٷكٸمەت پەن دەپۋداتتار شەشپەيدٸ. حالىق شەشەدٸ, ونىڭ ٷستٸنە ەلدٸڭ, مەملەكەتتٸڭ سيمۆولى, امانات ارقالاعان پرەزيدەنت بار. ول كٸسٸ اينالاسىنداعى مىناۋ الاساپىراندى تىنىشتاندىرا الادى. تاريققا كٶز جٷگٸرتسەك اللا جٸبەرگەن پايعامبارلار دا بٷلٸكتەن, قاقتىعىستان, قانتٶگٸستەن ساقتانىپ, حالقىنىڭ رايىنا باعىپ, قاجەتتٸ كەزدە شەشٸمدەرٸن ٶزگەرتكەن ەكەن. شۇعىل تٷردە شۋدىڭ الدىن الۋ كەرەك! قازاقتىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرماعانى ابزال! 25 جىلدىق مەرەكەمٸزدٸڭ بەيبٸت-تىنىش ٶتۋٸن قالايمىز!
مينيسترلٸكتەگٸ, بيلٸكتەگٸ ٶكٸلدەردٸڭ تٷسٸندٸرۋٸنە قاراساق «... جەردٸ پايدالاناتىن شارۋالار تىنىش كەلٸسٸپ وتىر, مەسەلەنٸ ۋشىقتىرىپ, شۋ شىعارىپ وتىرعان جەردٸ يگەرمەيتٸن زييالى جۇرت ٶكٸلدەرٸ», –دەگەن مازمۇندا سٶز ايتتى. تٶمەندەگٸ حالىق كەيبٸر مەسەلەدەن بەيحابار, تٷسٸنبەيدٸ. ونىڭ ٷستٸنە ٷنٸن جەتكٸزەتٸن مٷمكٸندٸكتەرٸ جوق. ەندٸ, سول حالىقتىڭ اراسىنان شىققان زييالىلار ايتپاعاندا, كٸم ايتادى? ولار كەتپەن الىپ جەردٸ يگەرمەسە دە, سوقا سٷيرەپ اتىزعا شىقپاسا دا, سول جەرگە تاعدىرى بايلاۋلى. ماقساتتارى ەلٸمٸزدٸڭ بٷتٸندٸگٸ. ولار تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ باياندى بولۋىن كٶكسەپ وتىر! ايتۋ ايىپ ەمەس, ەرتەڭگٸ كٷننەن الاڭداپ, بٸر نەرسە بٸلٸپ ايتىپ وتىر. دەگەنمەن دٷرلٸگٸستەن ساقتانىپ, حالىقتىڭ كٶڭٸلٸن الاجاڭقالاماي, تۇتاستىعىمىزعا كٶلەڭكە تٷسٸرمەي مەسەلەنٸ شەشۋ كەرەك. قانداي جولمەن بولسا دا, شەتەلدٸكتەرگە جەر بەرۋدٸ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ توقتاتقان ابزال!
بٸزدەر ٸشكٸ دٷربەلەڭنەن, قاقتىعىستاردان, بيلٸككە قارسى كەلەتٸن ورنىقسىزدىقتان ساق بولعانىمىز دۇرىس. جەرشارىنداعى وقيعالارعا قاراساق, ەلدە بٸرەۋلەر ٸشكٸ بٷلٸكتٸ تۋدىرىپ, سونىڭ ەسەبٸنەن ەلٸمٸزدٸڭ تىنىشتىعىن بۇزعىسى كەلٸپ, وتقا ماي قۇيۋى ەبدەن مٷمكٸن.
«اراب كٶكتەمٸ» سۇمدىقتارىنان, «ۋكراينا جوباسىنان» اللا بٸزدٸ ساقتاسىن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە «مەن –اتىراۋمىن!», – دەگەن ۇراندار پايدا بولدى. سىرتتان كەلە جاتقان جاۋ جوق, ٸشتەن تۋىنداپ وتىرعان داۋ بار. قايتكەن كٷندە دە اياقاستىنان تۇتانىپ كەتەتٸن ٶرتتەن اباي بولىپ, حالىق پەن بيلٸك جاۋلاسپاي, ٸستٸ بەيبٸت كەلٸسٸمدەرمەن شەشكەن دۇرىس. ول بٸزدٸڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن كەرەك!!
دەۋلەتبەك بايتۇرسىنۇلى, اقىن
