قازٸر رۋحاني-مەدەني ٶمٸرٸمٸزدە كٶپشٸلٸك ٷشٸن سەنگە اينالعان دٷنيە بار. سونىڭ بٸرٸ, ھەم بٸرەگەيٸ – شىڭعىس حاندى قازاق قىلۋ. كەسٸبي تاريحشىدان باستاپ, جازۋشى, مۇعالٸم, تراكتوريست – بەرٸ-بەرٸ شىڭعىس حاندى قازاق قىلۋعا قۇمار. شىڭعىس حان زامانى تۇرماق, بەرگٸ تاريحىمىزدىڭ ٶزٸ دۇرىس زەرتتەلمەي جاتقان تۇستا جارتى ەلەمنٸڭ ەمٸرشٸسٸن قازاق قىلىپ نە ۇتامىز? وسى بٸر جايتتان قازاق تاريحىن زەرتتەۋدە جٷيەلٸ ەرەكەتتٸڭ جوق ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
وسى رەتتە بٸزدٸڭ ەسٸرە قىزىلعا ەۋەس تاريحشىلارىمىز شىڭعىس حاندى قازاق قىلۋعا ۇمتىلۋى, تٸپتٸ ورىنسىز جايت ەكەنٸن بايقايسىڭ. بۇل ٸسپەن كەسٸبي تاريحشىلاردىڭ تىم ەۋەستەنٸپ كەتۋٸ جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس.
اقىن-جازۋشىلارىمىز ٶز شىعارمالارىندا شىڭعىس حاندى قازاق ەتٸپ كٶرسەتۋٸن تٷسٸنۋگە بولادى. ولاردىڭ ەل وقيتىن تاريحي شىعارمالار جازىپ, جۇرتتىڭ نازارىن ٶزدەرٸنە اۋدارۋعا تىرىساتىنى بەلگٸلٸ.
ال كەسٸبي تاريحشىلاردىڭ بۇل ٸسكە بەل بۋىپ, بٸلەك سىبانا كٸرٸسۋٸ الجاسۋدىڭ بەلگٸسٸندەي كٶرٸنەدٸ. مٷمكٸن, بٸز بٸلمەيتٸن باسقا ماقساتتارى دا بار شىعار?..
تاريح – مەملەكەتتٸڭ ٶزەگٸ. قازٸرگٸ قوعامنىڭ قاس-قاباعىنا قاراساڭ, ٶتكەن تاريحىمىزبەن ەشقانداي ساباقتاستىق جوق ەكەنٸن بايقايسىڭ.
بۇعان كٸم كٸنەلٸ? ەرينە, بٸرٸنشٸ كەزەكتە بيلٸكتٸ سىنايتىنىمىز انىق. ال قاراپايىم جۇرتقا تاريحتى جٸلٸكتەپ تٷسٸندٸرەدٸ دەگەن تاريحشىلارىمىزدىڭ تەڭ جارتىسى «شىڭعىس حان – قازاق» دەپ «قۋىپ» جٷر.
جارايدى, شىڭعىس حان قازاق بولسىن. سوندا مەملەكەتٸمٸزگە نە پايدا? شىڭعىس دەۋٸرٸندەگٸ مەملەكەتتٸك جٷيە, ۇستانىمدار تەۋەلسٸز قازاق مەملەكەتٸن قۇرۋعا نەگٸز بولا ما? جوق.
اشىعىن ايتساق, شىڭعىس حان دەۋٸرٸندەگٸ قوعامدىق فورماتسييا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ كونتسەپتسيياسىن بەكەمدەۋگە الىپ-قوسار ەشقانداي پايداسى جوق.
جوق ەلدە, شىڭعىس حان قازاق بولسا, ەلەمنٸڭ ينۆەستورلارى قازاقستانعا اعىلا ما? جوق. ولاردىڭ تٸپتٸ شىڭعىس حاندى بٸلمەۋٸ مٷمكٸن.
بۇل تاقىرىپتا ەڭگٸمە قوزعاۋىما تاياۋدا فەيسبۋك ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندە ەرحان ماجيك ەسٸمدٸ تاريحشى (كەسٸبي تاريحشى) باۋىرىمىزدىڭ «بٷكٸل تٷركٸ جۇرتى ورتاق وقۋلىق شىعارعالى جاتىر. سوعان شىڭعىس حاندى «قازاق» دەپ جازۋعا بارشامىز كٷش سالۋىمىز كەرەك» دەگەن جازباسىن وقىپ, ٶزٸم شىڭعىس حاندى قازاق قىلعاندا نە تابامىز دەگەن سۇراقتى قويۋعا تۋرا كەلدٸ.
وقۋلىققا سولاي دەپ جازايىق. سوندا دٷنيەجٷزٸ ەلدەرٸ شىڭعىس حاندى «قازاق» دەپ مويىنداي قويا ما? جوق. شىڭعىس حان «شىنىمەن دە قازاق» بولسا دا, قازاقستاندى جارتى ەلەمدٸ بيلەگەن ەمٸرشٸنٸڭ مۇراگەرٸ رەتٸندە مويىنداماسى انىق.
ٶز باسىم رەسەي مەن قىتاي شىڭعىس حاندى ٶزدەرٸنە تارتسا, تٷسٸنەر ەدٸم. ولار ەلەمگە ەمٸرٸن جٷرگٸزگەن شىڭعىس حاننىڭ ۇرپاعىمىز دەپ اينالاسىنداعى مەملەكەتتەرگە كٶز الارتىپ, تەرريتورييالارىنا قول سۇعۋى مٷمكٸن.
ال قىتاي مەن رەسەي سىندى الىپ ەكٸ ەلدٸڭ قاس-قاباعىنا قاراپ وتىرعان قازاقستان ٶزٸن ەلەمگە شىڭعىس حاننىڭ ميراسقورى رەتٸندە كٶرسەتٸپ, اينالاسىنا ايبات شەگەتٸندەي نە جاعدايى بار?
سوندا بٸزدٸڭ تاريحشىلارىمىزدىڭ بويىندا باسىلمايتىن قانداي جەلٸك? سول باياعى جيىن-تويلاردا «شىڭعىس حان – قازاق» دەپ كٷپسٸنۋ ما?
دەل قازٸر بٸزگە شىڭعىس حاندى قازاق قىلعاننان گٶرٸ الاش كٶسەمدەرٸنٸڭ ٶمٸر جولىن زەردەلەپ, سونى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرۋ ماڭىزدى.
الاشوردا تاريحىن تەرەڭ زەرتتەپ, ونى كٶپشٸلٸك اراسىندا ناسيحاتتاۋ ارقىلى بٸزدەر تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ بەكەمدەي تٷسەر ەدٸك.
ٶيتكەنٸ الاش كٶسەمدەرٸ مەملەكەت قۇرۋدىڭ ەمبەباپ ٷلگٸسٸن قالىپتاستىرىپ كەتتٸ. سونى زەرتتەپ, ەلدٸڭ ينتەللەكتۋالدىق وي-ٶرٸسٸن كٶتەرۋدٸڭ ورنىنا «شىڭعىس حان – قازاق» دەپ كٸجٸنەمٸز.
تاريحشىلاردىڭ «شىڭعىس حان – قازاق» دەپ قىرىقپىشاق بولىپ قىرقىسۋى قازاقتىڭ قازىنالى جەرٸنە كٶز الارتىپ وتىرعان سىرت مەملەكەتتەرگە پايدالى بولۋى مٷمكٸن.
كەيدە بۇل باعىتتا داۋ كٶتەرٸپ, ەلدٸ ەكٸۇداي پٸكٸرگە قالدىرىپ جٷرگەن تاريحشىلاردى سىرت ەلدەردٸڭ «شپيوندارى» ما دەپ قالاسىڭ... حالىقتىڭ بٸتپەس داۋىمەن باسىن اۋىرتىپ, ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ نازاردان تىس قالدىرۋ ٷشٸن «شىڭعىس حاندى – قازاق» قىلۋ تاپتىرماس تەسٸل ەكەنٸ انىق.
سوندىقتان ەل مۇراتىن ويلايتىن بارشا قازاق بالاسى, شىڭعىس حاننان بۇرىن تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, وي-سانامىزدا سٸلكٸنٸس جاسايتىن الاشوردا تاريحىن وقىپ, بٸلۋگە ۇمتىلايىق!
نۇرلان جۇماحان
