عىلىم مەن ٶندٸرٸس
جۋرناليستەرمەن جٷزدەسۋدە ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋى جايىندا كەڭٸنەن سٶز قوزعاعان وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك» اتتى جولداۋىن باسشىلىققا الىپ, ايماق ەكونوميكاسىن ٶركەندەتۋگە بار كٷش-جٸگەرلەرٸن جۇمساپ جاتقاندارىن اتاپ ٶتتٸ.
– مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت دامۋىنىڭ ايقىندىعىن بيىلعى جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىن قاي باعىتتا دامىتۋدىڭ باعىت-باعدارىن قولمەن قويعانداي اتاپ كٶرسەتتٸ. پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە ەلەمدە تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا باستالعانىن ايتقان ەدٸ. قازٸر ەكونوميكانى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ تۇتاس سالانىڭ ٶزگەرٸپ, جاڭا سالانىڭ پايدا بولۋىنا نەگٸز بولىپ وتىرعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. مۇنداي جاعدايدا بٸزدەر ٶندٸرٸس پەن عىلىمنىڭ اراسىن بايلانىستىرىپ, يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋعا كٷش سالۋىمىز كەرەك. بٷگٸندە شىعىس قازاقستاندا بۇل باعىتتاعى باستى جۇمىستار قولعا الىنىپ, ناقتى جۇمىستار ٸسكە اسا باستادى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا وبلىستىڭ جٸٶ 104 پايىزعا ٶستٸ. ٶڭٸر ٷشٸن نەگٸزگٸ سالا سانالاتىن ٶندٸرٸستٸڭ ٶسٸمٸ 141 پايىزعا جەتتٸ, – دەدٸ وبلىس باسشىسى دانيال احمەتوۆ.
باسپاسٶز مەسليحاتى بارىسىندا دانيال كەنجەتايۇلى ٶندٸرٸس پەن عىلىمنىڭ اراسىن جاقىنداتۋ ٷشٸن قولعا العان ناقتى شارالارى جۋرناليستەردٸڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتقانىن بايقادىق. ٶز كەزەگٸندە وبلىس باسشىسى شىعىس قازاقستان وبلىسى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارىمەن جەنە ايماقتاعى جەتەكشٸ ٶندٸرٸس ورىندارىمەن بٸرلەسٸپ, ماڭىزدى تٶرت بٸردەي عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى (عزتكج) ٸسكە اسىرىپ جاتقاندارىن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
ەڭگٸمە بارىسىندا دانيال احمەتوۆ بٷگٸندە ەلەمدٸك عارىش, اۆياقۇرىلىس سالاسىندا كەڭٸنەن قولدانىلىپ جٷرگەن تيتان مەتالىن ستوماتولوگييا سالاسىندا قولدانۋعا قاتىستى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىن قولعا العاندارىن جۋرناليستەر قاۋىمىنا جەتكٸزدٸ.
الداعى ۋاقىتتا شىعىس قازاقستان عالىمدارىنىڭ قولعا العان عىلىمي جۇمىستارى تابىستى ٸسكە اسقان جاعدايدا قازاقستاننىڭ ستوماتولوگتارى تٸس سالۋعا قاجەتتٸ مەتالدى وڭتٷستٸك كورەيادان قىمبات باعاعا ساتىپ الماي, ٸرگەدەگٸ ٶسكەمەننەن الدىرا باستايتىن كٷن دە الىس ەمەس.
دانيال احمەتوۆ قولعا الىنىپ جاتقان عىلىمي جوبالار ارقىلى ساپالى, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶنٸم الۋعا باسىمدىلىق بەرٸلگەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. نىسانالى عىلىمي جۇمىستاردى جٷزەگە اسىرۋعا 3 ملرد. تەڭگە بٶلٸنٸپتٸ. وسى رەتتە ٶندٸرٸس پەن عىلىمنىڭ اراسىن جاقىنداتىپ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶندٸرٸس قۇرۋعا باعىتتالعان مۇنداي جوبا ەڭ العاش شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قولعا الىنعانىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
بۇدان باسقا دانيال احمەتوۆ اقتوعاي تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا زاۋىتىندا زاماناۋي, يننوۆاتسييالىق ٶندٸرٸس وشاعى قۇرىلىپ, جىلىنا 25 ملن. توننا كەن ٶڭدەيتٸن دەڭگەيگە جەتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. دەل وسىنداي ٶندٸرٸس وشاعىندا 12 مىڭ ادام جۇمىس ٸستەسە, زاماناۋي تەحنولوگييالىق جەتٸستٸكتەردٸ پايدالانىپ سالىنعان اقتوعايداعى جاڭا ٶندٸرٸس وشاعىندا 1,5 مىڭ ادام ەڭبەك ەتٸپ جاتىر ەكەن. وسى بٸر جايتتان-اق شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 4,0 يندۋستريالدى جاڭعىرۋ ٸسٸ سەتتٸ جٷزەگە اسىپ جاتقانىن بايقاۋعا بولادى.
بولاشاقتا سەمەيدٸڭ كەلبەتٸ قانداي بولادى?
باسقوسۋدا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەسەلەلەرٸنە كەڭٸنەن توقتالعان ٶڭٸر باسشىسى:
سونىمەن قاتار بٷگٸنگٸ زاماناۋي تالاپتارعا تولىقتاي ساي كەلەتٸن «قاراعايلى» دەپ اتالاتىن شاعىناۋدان دا بوي كٶتەرۋدە. «سەمەي اقىر سوڭىندا سەۋلەت-قالا قۇرىلىسى قۇندىلىقتارىنا ساي كەلەتٸن شاعىناۋدانعا يە بولعانىن قالايمىن. شقو-نىڭ بارلىق قالالارىندا جەنە سەمەيدە جاڭادان سالىناتىن ەربٸر ٷيدٸڭ, ەربٸر پەتەردٸڭ كٶلٸك قويۋعا ارنالعان تۇراقتارى بولادى. جٷرەتٸن جولدىڭ ەنٸ 3,6-دان 6 مەترگە دەيٸن سالىنادى. ياعني, مٷلدەم بٶلەك پارامەترلەر قولدانىلادى. مۇنان بٶلەك, بارلىق ٷيلەرگە جاپسارلاس ەلەۋمەتتٸك نىساندار بولادى», – دەدٸ شقو ەكٸمٸ.
احمەتوۆتٸڭ ايتۋىنشا, تاياۋ ارالىقتا سەمەي قالاسى ادام تانىماستاي ٶزگەرٸسكە ۇشىرايدى.
– تاياۋ ارالىقتاعى قىسقا عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە سەمەي قالاسىنىڭ تانىماستاي ٶزگەرەتٸندٸگٸنە سەندٸرگٸم كەلەدٸ. سەمەي قالاسىنا كەلٸڭٸزدەر, جاعالاۋدىڭ قالاي ٶزگەرگەندٸگٸن ٶزدەرٸڭٸز دە كٶرەسٸزدەر. ورتالىق الاڭ دا ٶزگەرٸسكە ۇشىرايدى. اي سايىن جەكە ٶزٸم بۇل قالامەن اينالىسامىن جەنە ەلٸ كٷنگە دەيٸن ورىن الىپ وتىرعان پروبلەمالى جەرلەردٸ دە ناقتى بٸلەمٸن, – دەدٸ ول.
كٶلٸك ەكسپورتىن جولعا قويعان وبلىس
– ەگەر بٸزدە اۋعانستانعا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ بولسا, وندا ٶزٸمٸزدە قۇراستىرىلعان كٶلٸكتەردٸ اۋعانستان نارىعىنا دا زور قۋانىشپەن جەتكٸزۋگە دايىنبىز. بٸراق, ٶكٸنٸشكە وراي ەزٸرشە مۇنداي بەلگٸ بايقالمايدى. بٸراق, بٸز دايىن ەكەنٸمٸزدٸ ايتقىم كەلەدٸ. 100-دەن استام «نيۆا» كٶلٸگٸن قىتايعا جٸبەردٸك. اۋعانستانعا دا زور قاناعاتتانۋشىلىقپەن جٸبەرە الار ەدٸك, – دەدٸ دانيال احمەتوۆ.
نۇرلان جۇماحان
