بٸلٸكتٸ ماماننان ٷيرەنەر دٷنيە كٶپ
العاشقى وتانى جاساۋعا يتالييادان ارنايى شاقىرىلعان دوكتور ستەفانو دجيدارو گابريەلە د’اننۋنتسيو ۋنيۆەرسيتەتٸ كلينيكاسىنىڭ پروفەسسورى, ميلانداعى «تrans Enterix» فيرماسىنىڭ حيرۋرگ كەڭەسشٸسٸ. ول بٸرنەشە اپتا بويى بٸزدٸڭ دەرٸگەرلەرمەن الداعى وپەراتسييانىڭ جاي-كٷيٸن تالقىلاپ, پاتسيەنتتەردٸ ٸرٸكتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپتى.
– بٷگٸن ەرٸپتەستەرٸممەن وتا بارىسىندا قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸمٸزدٸ انىقتاپ الامىز. ٶيتكەنٸ روبوتتالعان حيرۋرگييادا ەڭ ماڭىزدىسى – كوماندالىق جۇمىس. ەر مٷشەسٸ ٶز ەرەكەتٸن ناقتى تٷسٸنۋٸ كەرەك. بٸرٸنشٸ حيرۋرگ قاشىقتىقتا جۇمىس ٸستەيدٸ. ول پاتسيەنتتٸڭ ٷستەلٸنٸڭ جانىندا تۇرعان كٶمەكشٸسٸنٸڭ ٶزٸنٸڭ بەرگەن نۇسقاۋلارىن دۇرىس تٷسٸنٸپ, ورىندايتىنىنا سەنٸمدٸ بولۋى كەرەك, مەنٸڭ باستى ماقساتىم – سٸزدەردٸڭ دەرٸگەرلەرگە بار بٸلٸم-تەجٸريبەمدٸ كٶرسەتٸپ, ولاردى ٶز بەتتەرٸمەن جۇمىس ٸستەۋگە ٷيرەتۋ. قاجەتتٸلٸك بولىپ جاتسا, مەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا كٶمەك بەرۋگە دايىنمىن, - دەگەن بولاتىن شەتەلدٸك قوناق العاشقى كەزدەسۋٸمٸزدە.
ستەفانو دجيدارونىڭ ەكٸ ماماندىعى بار. العاشقىسى جالپى حيرۋرگييا بولسا, ەكٸنشٸسٸ ۋرولوگ-حيرۋرگ. پروفەسسور – سەگٸز جىل كٶلەمٸندە روبوتوتەحنيكالىق جٷيەنٸ جاساعان كومپانييامەن تىعىز جۇمىس ٸستەپ, جاڭا تەحنولوگيياعا اسا قىزىعۋشىلىق تانىتقان دوكتورلاردىڭ بٸرٸ. سوڭعى ەكٸ جىلدا وسى تەحنولوگييانىڭ اۋرۋحانالارعا ەنگٸزٸلۋٸنە ٷلەس قوسۋ ماقساتىندا ەۋروپا مەن ەۋرازييانىڭ بٸرقاتار ەلدەرٸندە ترەنينگتەر, شەبەرلٸك سىنىپتارىن ٶتكٸزٸپ كەلەدٸ. روبوتتىق حيرۋرگيياعا قاتىستى زەرتتەۋلەردٸڭ ساراپتاماسىنان باستاپ كلينيكالىق قولدانىلۋىنا دەيٸن تەجٸريبە جيناقتاعان عالىم. ەندٸ №1 قالالىق اۋرۋحانانىڭ حيرۋرگ ماماندارىنا شەبەرلٸك سىنىپتارىن ٶتكٸزٸپ, بٸلگەندەرٸمەن بٶلٸسپەك.
بٸردەن ايتا كەتەلٸك, ستەفانو دجيداروعا اسسيستەنت بولعان شىعىسقازاقستاندىق حيرۋرگتەر مەن مەدبيكەلەر گەرمانييا مەن يتالييادا ەكٸ اپتالىق بٸلٸمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ كۋرستارىنان ٶتٸپ كەلگەن ماماندار ەدٸ.
– مەن وپەراتسييا زالىندا تولىق تٷسٸنٸستٸك بولاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن. ٶيتكەنٸ ماماندارىمىز شەتەلدە وقىپ كەلدٸ, ولار اعىلشىن تٸلٸن كوممۋنيكاتسييالار دەڭگەيٸندە جەتكٸلٸكتٸ مەڭگەرگەن. سونىمەن قاتار حيرۋرگتەردٸڭ اراسىندا تٸلسٸز, ٸس-قيمىلمەن دە بايلانىس بولادى, – دەگەن ەدٸ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارات شورانوۆ.
الداعى ۋاقىتتا گيبريدتٸ وپەراتسييا زالى جابدىقتالادى
...ەلٸمٸزدە روبوتتىڭ كٶمەگٸمەن العاشقى حيرۋرگييالىق وتا 50 جاستاعى ٶسكەمەندٸك ناۋقاسقا جاسالدى. پاتسيەنتتٸڭ ٶتٸندە تاس بولعاندىقتان, ٶتٸن الىپ تاستاۋعا تۋرا كەلگەن. وپەراتسييا زالىنان شىققان شەتەلدٸك پروفەسسور ٶزٸن قاۋمالاعان جۋرناليستەرمەن العاشقى ەسەرلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
مامانداردىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, حيرۋرگ روبوتتى قاشىقتىقتان باسقارادى. ال كٶمەكشٸلەرٸ مەن مەدبيكەلەر مانيپۋلياتورلاردى بٸرٸنشٸ حيرۋرگ ايتقان جەرگە ورناتادى, سونداي-اق قاجەت بولسا, ينسترۋمەنتتەردٸ دە الماستىرىپ وتىرادى. بۇل جەردە بارلىق ەرەكەت اسقان دەلدٸكپەن ورىندالادى, روبوت قىسىمنىڭ كٶتەرٸلۋٸنە جول بەرمەيدٸ ەكەن. سونىڭ نەتيجەسٸندە وتا كەزٸندە اسقىنۋلار بولمايدى, ناۋقاس تەزٸرەك ساۋىعادى.
ەلٸمٸزدە العاش رەت روبوتتالعان جٷيەنٸڭ كٶمەگٸمەن جاسالعان وپەراتسييادان كەيٸن وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ ٶز پٸكٸرٸن جەتكٸزدٸ.
– مەن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وسىنداي جوعارى تەحنولوگييالى مەديتسينالىق كٶمەككە قول جەتكٸزگەنٸنە قۋانىشتىمىن. كٶپتەن ايتىپ جٷرگەن, ٷنەمٸ كەشٸگۋ تەوريياسىنان العا وزۋ تەجٸريبەسٸنە كٶشتٸك. مۇنىمەن دە توقتامايمىز. كٶپ ۇزاماي شىعىستا ەلٸمٸزدەگٸ العاشقى گيبريدتٸ وپەراتسييا زالى جابدىقتالاتىن بولادى. مەن سٸزدەردٸ الداعى ٷش جىلدا وبلىسىمىز مەديتسينا سالاسىنداعى كٶشباسشى ٶڭٸرگە اينالاتىنىنا سەندٸرەمٸن. كەلەشەكتە دە شەتەلدەن بٸلٸكتٸ, تەجٸريبەلٸ دوكتورلاردى شاقىرىپ, ٶزٸمٸزدٸڭ مامانداردى دا ەۋروپانىڭ كلينيكالارىندا وقىتۋدى جالعاستىرامىز, – دەپ اتاپ ٶتتٸ وبلىس باسشىسى.
روبوتتالعان حيرۋرگييا جٷيەسٸ مەديتسينانىڭ كٶپ سالاسىندا – جالپى حيرۋرگييادا, ۋرولوگييالىق جەنە گينەكولوگييالىق, تاراكالدٸ وتا كەزٸندە دە قولدانىلادى. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارات شورانوۆتىڭ ايتۋىنشا, يتالياندىق پروفەسسور بٸرنەشە ناۋقاسقا گينەكولوگييالىق وتا جاسايدى. بۇدان باسقا ۋرولوگييالىق وپەراتسييالار دا قاراستىرىلعان. پروفەسسور ستەفانو دجيدارو ەلٸ بٸر اپتاداي وسىندا بولعاندىقتان, كٷنٸنە ەكٸ-ٷش وتا جوسپارلانىپتى.
بٷيرەكتٸ الماستىرۋ وپەراتسيياسى ٶتەدٸ
شەتەلدٸك پروفەسسورعا العاشقى وپەراتسييانى جاساۋعا كٶمەكتەسكەن حيرۋرگتەردٸڭ بٸرٸ نارتاي تۋراحانوۆ – سەمەي مەملەكەتتٸك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ 2010 جىلعى تٷلەگٸ. جاس حيرۋرگ ٶزٸنٸڭ بٸلٸمٸنە نىق سەنٸمدٸ.
– مەن – ەندوسكوپييالىق وتالاردى جاسايتىن مامانداردىڭ بٸرٸمٸن. ەرٸپتەستەرٸممەن بٸرگە يتالييا مەن گەرمانييادا بٸلٸكتٸلٸگٸمدٸ جەتٸلدٸرٸپ كەلدٸم. گەرمانييانىڭ روبوتتى حيرۋرگييا قولدانىلاتىن كلينيكاسىندا بولىپ, تەجٸريبە الماستىم. ميلاندا روبوتوتەحنيكامەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ قىر-سىرىن ۇشتاي تٷستٸك. سوڭعى كٷنٸ ميلاندا وپەراتسيياعا قاتىسىپ, ٷيرەنگەندەرٸمٸزدٸ ٸس جٷزٸندە قولدانۋدىڭ رەتٸ كەلدٸ, – دەپ وي بٶلٸستٸ نارتاي. – بٷگٸن پروفەسسوردىڭ بٸرٸنشٸ كٶمەكشٸسٸ قىزمەتٸن اتقاردىم. كەلەسٸ وتالاردى بٸز ٶزٸمٸز جاسايتىن بولامىز.
تاعى بٸر جەرلەس حيرۋرگ رينات مۇزدىباەۆتىڭ ەڭبەك ٶتٸلٸ ون ٷش جىل. ونىڭ ون جىلىن ۋرولوگييا سالاسىنا ارناپتى. ەۋروپادا بٸلٸمدەرٸن جەتٸلدٸرگەن مامانداردىڭ ٸشٸندە رينات تا بار.
حيرۋرگييالىق وتا بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ سەرگەي بەلىحتىڭ ايتۋىنشا, №1 قالالىق اۋرۋحانانىڭ روبوتتاندىرىلعان حيرۋرگييا جەنە ترانسپلانتولوگييا ورتالىعىندا سيمۋلياتسييالىق بلوك جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل جەردە حيرۋرگتەر سيمۋلياتسييالىق رەجيمدە الداعى وتالارعا دايىندىقتان ٶتە الادى. ولار وسىنداعى قۇرال-جابدىقتاردىڭ كٶمەگٸمەن داعدىلارىن ۇشتاپ ٷيرەنەدٸ. مەڭگەرۋشٸنٸڭ سٶزٸنە قاراعاندا, وتا جاساۋ بارىسىندا, روبوت جۇمىسىنان اقاۋ شىققان جاعدايدا دەرٸگەر وتاعا تٸكەلەي ارالاسا الادى.
بيىل اتالمىش ورتالىقتا تاعى بٸر ەرەكشە وپەراتسييا جاسالادى دەپ كٷتٸلۋدە. العاشقى بٷيرەكتٸ الماستىرۋ وپەراتسيياسى 2018 جىلعا جوسپارلانىپ قويعان. ول ٷشٸن ورتالىقتىڭ وپەراتسييا زالى بارلىق قاجەتتٸ جوعارى تەحنولوگييالى قۇرالدارمەن تولىق جابدىقتالعان.
اينا ەسكەنقىزى
https://dalanews.kz/35204
