قازاقستان ٷكٸمەتٸ ۆەيپكە تولىعىمەن تىيىم سالعان ەدٸ. بٸراق بۇل ٶتە تيٸمسٸز شەشٸم بولۋى مٷمكٸن. جاڭا زەلاندييانىڭ وزىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور مارەۆا گلوۆەردٸڭ ايتۋىنشا, ۆەيپينگكە جاپپاي قارسىلىقتىڭ استارىندا باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ, عىلىمي ەدەبيەتتەردەگٸ جالعان اقپارات سەبەپ بولىپ وتىر.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ونجىلدىقتا جاڭا زەلاندييادا تەمەكٸ شەگۋشٸلەر سانىن رەكوردتىق دەڭگەيگە دەيٸن تٶمەندەتۋدە ۆەيپينگ نەگٸزگٸ رٶل اتقارعان. دەگەنمەن, ول شىلىم شەگۋمەن كٷرەس كومپونەنتٸ رەتٸندە قاراستىرىلمايدى.
«ۆەيپتٸڭ زييانى داۋسىز. بٸراق كەدٸمگٸ تەمەكٸگە قاراعاندا قاۋٸپسٸز. ەرٸ تٷرلەرٸ دە كٶپ. جٷيەلٸ زەرتتەۋ كٶرسەتكەندەي, تەمەكٸگە تەۋەلدٸلٸكپەن سالىستىرعاندا ادام ۆەيپكە تەۋەلدٸلٸكتەن ەدەۋٸر تەز ارىلادى. سوندىقتان ۆەيپينگ تەمەكٸگە تەۋەلدٸلەر ٷشٸن ەڭ قاۋٸپسٸز جول», – دەيدٸ مارەۆا گلوۆەر.
ايتا كەتسەك, قازاقستاندا ۆەيپكە قارسى تاراپ مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر دەپ دابىل قاققان بولاتىن. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ قازاقستاندا جٷرگٸزگەن زەرتتەۋٸنٸڭ قورىتىندىسىنا سەيكەس, 11 مەن 15 جاسقا دەيٸنگٸ جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا «ودنورازكانى» تۇتىنۋ تٶرت جىل ٸشٸندە ٷش ەسە ٶسكەن, ۇلداردىڭ 15 پايىزى جەنە قىزداردىڭ 6 پايىزى ەلەكتروندى تەمەكٸنٸ بٸر رەت بولسىن قولدانىپ كٶرگەن دەگەن دەرەك بار.
جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ 2021 جىلدان باستاپ ۆەيپ ساتۋعا تىيىم سالۋ مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ كەلەدٸ. گلوۆەردٸڭ سٶزٸنشە, وسىعان ۇقساس جاعداي جاڭا زەلاندييادا دا بولعان.
ەلدەگٸ مەملەكەتتٸك باق ون جاستاعى بالالاردىڭ ۆەيپ شەگەتٸنٸ تۋرالى ماقالا جارييالاپ, ول قوعامنىڭ قىزۋ تالقىسىنا تٷسكەن. بٸراق ەشقانداي باق ون جاستاعى بالالاردىڭ شىلىم شەككەنٸ نەمەسە الكوگول, ەسٸرتكٸ تۇتىنعانى تۋرالى جاريياعا جار سالىپ جازبايدى. جاپپاي قارسىلىق تەك ۆەيپينگكە باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار جاڭا زەلاندييادا 2008 جىلدان كەيٸن تۋعاندار ٷشٸن تەمەكٸ شەگۋگە تىيىم سالىندى, سونىڭ ەسەرٸنەن دە ۆەيپينگكە دەگەن تەرٸس كٶزقاراس قالىپتاسقان. بۇل رەتتە زاڭدى قارار تۇستا, وعان تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ قاجەت كەزدە ەگجەي-تەگجەيلٸ شولۋ جاساپ, حالىقارالىق تەجٸريبەگە سٷيەنگەن دۇرىس دەيدٸ دوكتور.
– مىسالى, انگلييانىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 2018 جىلعى تەۋەلسٸز شولۋىندا «ەلەكتروندى تەمەكٸ كەدٸمگٸ تەمەكٸگە قاراعاندا شامامەن 95% قاۋٸپسٸز» دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ. سالىستىرمالى تٷردە زييانى ەڭ از نەرسە مۇنشا قارسىلىققا ۇشىراۋى تٸپتٸ كٷلكٸلٸ. بۇدان بٶلەك, مەملەكەت ۆەيپينگكە تيىم سالماعاندا جاڭا زەلانديياداعى مەزگٸلسٸز ٶلٸم فاكتٸلەرٸن ازايتىپ, تەمەكٸگە تەۋەلدٸلٸكتەن زارداپ شەگٸپ وتقان 165 مىڭ ادامنىڭ جاعدايىن جاقسارتا الار ەدٸ, – دەيدٸ عالىم.
گلوۆەردٸڭ سٶزٸنشە, ۆەيپينگ بۇرىن تەمەكٸگە تەۋەلدٸ بولعان مىڭداعان جاڭازەلاندييالىقتىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالعان. سوندىقتان مەسەلەگە ٶزگەشە كٶزقاراسپەن قارايتىن ۋاقىت كەلدٸ. ال, ۆەيپينگتٸڭ بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا تارالماۋى ٷشٸن مەكتەپتەردە ارنايى بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىن قولعا الۋعا بولادى. سونىمەن قاتار بيلٸك ٶكٸلدەرٸ ونى ساتۋ ورىندارىن قاتاڭ باقىلاۋعا العان دۇرىس. ەگەر كەز كەلگەن ساتۋشى زاڭدى بۇزىپ, 18 جاسقا تولماعاندارعا ۆەيپ ٶنٸمدەرٸن ساتسا, ولار قاتاڭ جازالانۋ كەرەك.
– قازاقستان بيلٸگٸ ٷشٸن دە مەسەلەگە باسقا تۇرعىدان قاراعان دۇرىس. سەبەبٸ, ۆەيپينگكە تولىقتاي تىيىم سالۋ دۇرىس ەمەس. مٷمكٸن ۆەيپ شەگەتٸندەردٸڭ شەكتٸ جاسىن بەلگٸلەۋ, سالىق سالۋ زاڭناماسىن ٶزگەرتۋ ارقىلى ۆەيپينگ مەسەلەسٸن رەتتەگەن جٶن بولار. بٸراق تولىقتاي تىيىم سالۋ مٷلدە تيٸمسٸز. ٶيتكەنٸ, تىيىم سالىنعانىنا قاراماستان, كەمەلەتكە تولماعاندار ٷلكەندەر ارقىلى نەمەسە «قارا بازار» ارقىلى بەرٸبٸر ساتىپ الىپ جٷر. وسىلايشا, ۆەيپ كونترابانداسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋگە جاعداي جاساپ وتىر. ال, ەل اۋماعىنا زاڭسىز كەلگەن, زاڭسىز جولمەن ساتىلعان ٶنٸمدەر بۇرىنعىدان دا ٷلكەن پروبلەما تۋدىرادى, – دەيدٸ گلوۆەر حانىم.
ستاتيستيكاعا سەيكەس, قازاقستاندا تەمەكٸ شەگۋ ٶلٸم مەن مٷگەدەكتٸكتٸڭ ەڭ كٶپ سانىن تۋدىرعان 10 جەتەكشٸ فاكتوردىڭ ٸشٸندە ٷشٸنشٸ ورىندا تۇر. وسى دەرەكتٸ ەسكەرسەك, مٷمكٸن ۆەيپينگتٸ مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ رەتٸندە قاراستىرعان دا دۇرىس بولاتىن شىعار?
