كەسٸپكەر بولات ەبٸلوۆ 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ كەزەكتٸ جىلدىعىنا وراي جازبا جارييالاپ, سول كەزەڭگە قاتىستى ەلٸ كٷنگە دەيٸن اشىق كٷيٸندە قالعان سۇراقتاردى كٶتەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, ارادا 39 جىل ٶتسە دە, بۇل وقيعالارعا قاتىستى سۇراقتار ازايماعان. ەبٸلوۆ «نەگە جەلتوقسان بولدى, وعان كٸم مٷددەلٸ ەدٸ, بەيبٸت نارازىلىق قانشالىقتى قاتىگەزدٸكپەن باسىپ-جانشىلدى, قانشا ادام قازا تاپتى جەنە جارالاندى, ناقتى ساندار مەن ەسٸمدەر قاشان ايتىلادى, سول شەشٸمدەردٸ كٸم قابىلدادى?» دەگەن ساۋالداردى العا تارتتى. سونداي-اق ول سول كەزەڭدە ەلدٸ باسقارعان تۇلعالاردىڭ ساياسي جەنە تاريحي جاۋاپكەرشٸلٸگٸ قاشان قارالاتىنىن سۇرايدى.
ەبٸلوۆ دٸنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قىزمەتتەن الىنۋىن, ال مەسكەۋدٸڭ شەشٸمٸمەن, قوعاممەن ەشقانداي تٷسٸندٸرۋسٸز جەنە ديالوگسىز قازاقستانعا ساياسي دا, ادامي دا قاتىسى جوق ادام – گەنناديي كولبيننٸڭ رەسپۋبليكا باسىنا كەلگەنٸن ەسكە سالدى. ونىڭ سٶزٸنشە, دەل وسىدان كەيٸن, كەلەسٸ كٷنٸ ستۋدەنت جاستار الاڭعا شىققان.
بولات ەبٸلوۆتٸ جىلدار بويى مازالاعان نەگٸزگٸ مەسەلە – ەسكەر ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸمنٸڭ قالاي جەنە كٸمنٸڭ قاتىسۋىمەن قابىلدانعانى. ول كٷش قولدانۋ جٶنٸندەگٸ بۇيرىقتىڭ ارتىندا ناقتى كٸمدەر تۇرعانىن بٸلگٸسٸ كەلگەنٸن ايتادى.
وسىعان بايلانىستى كەسٸپكەر 2000 جىلدىڭ قاڭتارىندا شۆەيتسارييادا ميحايل گورباچەۆپەن كەزدەيسوق كەزدەسكەنٸن جازادى. سول كەزدە ول كسرو-نىڭ بۇرىنعى باسشىسىنا الماتىداعى جاعداي قالاي باياندالعانىن جەنە ستۋدەنتتەردٸڭ نارازىلىعىن كٷشپەن باسۋ ٷشٸن ەسكەر ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸمدٸ كٸم قابىلداعانىن سۇراعان.
ەبٸلوۆتٸڭ جازۋىنشا, ميحايل گورباچەۆ وعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەرگەن:
«ول كەزدە بەينەبايلانىس بولعان جوق. جاعداي تۋرالى جەرگٸلٸكتٸ جەردەن جاڭا تاعايىندالعان كولبين بايانداپ وتىردى, بٸراق ول ناقتى ەشتەڭە ايتا المادى. ال نازارباەۆ ٷنەمٸ حابارلاسىپ, جاعداي باقىلاۋدان شىعىپ بارا جاتقانىن, جەرگٸلٸكتٸ كٷشتەردٸڭ شاماسى جەتپەيتٸنٸن ايتىپ, ەسكەر ەنگٸزۋدٸ تالاپ ەتتٸ. بٸز ەسكەر كٸرگٸزۋگە مەجبٷر بولدىق. ياعني بۇل – جەرگٸلٸكتٸ باسشىلىقتىڭ ٶتٸنٸشٸ ەدٸ. ەسكەر ەنگٸزۋدٸ جەكە ٶزٸ كولبين مەن نازارباەۆ سۇرادى».
كەسٸپكەر بۇل سٶزدەردٸ ميحايل گورباچەۆتەن 2000 جىلدىڭ قاڭتارىندا شۆەيتسارييادا جەكە ٶزٸ ەستٸگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
ەبٸلوۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ارادا قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت ٶتسە دە, كۋەگەرلەر تٸرٸ بولعانىنا قاراماستان, جەلتوقسان وقيعالارىنا ەلٸ كٷنگە دەيٸن نە ساياسي, نە تاريحي باعا بەرٸلگەن جوق. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىقتار ٶز تاريحىنىڭ تەرەڭٸن عانا ەمەس, تٸپتٸ ەڭ جاڭا كەزەڭٸن دە تولىق زەردەلەپ, تٷسٸنٸپ ٷلگەرمەگەن. ول مۇنى دا ۇلتتىق تراگەدييانىڭ بٸر بٶلٸگٸ دەپ باعالايدى.
كەسٸپكەر جەلتوقسان وقيعالارىن كسرو تاريحىنداعى قازاق حالقى العاش رەت جاپپاي تٷردە تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن داۋىسىن كٶتەرگەن كەزەڭ رەتٸندە سيپاتتايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, الاڭعا شىققان جاستار سول سەتتە تەك رەسپۋبليكا باسىندا قازاقتىڭ بولعانىن عانا قالاماعان, ولار ەركٸندٸك پەن دەربەستٸككە دەگەن ٸشكٸ, تاريحي ۇمتىلىستى بٸلدٸرگەن.
بولات ەبٸلوۆ جەلتوقساندى كەڭەس وداعى ٸرگەتاسىنان الىنعان العاشقى تاس دەپ سانايدى. ونىڭ سٶزٸنشە, وسىدان كەيٸن باسقا رەسپۋبليكالاردا دا ٶزگەرٸس ٷدەرٸستەرٸ باستالدى. ال قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن ەڭ سوڭعى بولىپ جارييالادى, كەسٸپكەر مۇنى سول كەزدەگٸ باسشىلىقتىڭ, ناقتىراق ايتقاندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشٸمسٸزدٸگٸ مەن قورقىنىشىمەن بايلانىستىرادى.
«تاريح ٷنسٸزدٸكتٸ كەشٸرمەيدٸ. ٶتكەنمەن اشىق ەرٸ ادال سٶيلەسۋدەن قانشالىقتى ۇزاق قاشساق, ونىڭ سالماعى بولاشاعىمىزعا سونشالىقتى اۋىر تٷسەدٸ», – دەپ تٷيٸندەدٸ بولات ەبٸلوۆ.
