شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەر قاتارى تولىقتى. اتالمىش ۇيىمنىڭ استانادا ٶتكەن سامميتٸ بارىسىندا شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر باسشىلارى بەلارۋس رەسپۋبليكاسىن ۇيىم قۇرامىنا قابىلداۋ جەنە وعان شىۇ-عا مٷشە مەملەكەت مەرتەبەسٸن بەرۋ تۋرالى شەشٸمگە قول قويدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ەلدەر كٶپ. سەبەبٸ بۇل تۇراقتى ەرٸ بولاشاعى بار ۇيىم بولىپ تۇر. ال نەگٸزٸ شانحاي ىنتىقماقتاستىق ۇيىمىنىڭ حارتيياسىندا كٶرسەتٸلگەن باعىت-باعدارعا ٷلەس قوسقىسى كەلسە, بۇل ۇيىم كەز كەلگەن ەلگە اشىق.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك, تەڭقۇقىقتىق جەنە ٶزارا قولداۋدىڭ, ياعني "شانحاي رۋحى" نەگٸزٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸنە اينالىپ وتىر.
"شىۇ كەڭٸستٸگٸندە ٷش ميللياردتان استام ادام تۇرادى. ۇيىمعا ەكونوميكاسى اسا ٸرٸ جەنە جىلدام دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەر كٸرەدٸ. ەلەمدٸك جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٷشتەن بٸرٸ وسى ەلدەرگە تيەسٸلٸ. بۇل بٸزدٸڭ ۇيىمنىڭ وراسان زور ەلەۋەتٸ مەن جاھاندىق رٶلٸن ايقىن كٶرسەتەدٸ. مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ داۋسى مەن مٷددەلەرٸ تەڭ دەرەجەدە ەسكەرٸلەتٸن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ٶزٸن بٸرەگەي الاڭ رەتٸندە كٶرسەتتٸ. دەل وسىنداي مىزعىماس دەموكراتييالىق نەگٸزگە سٷيەنگەن ۇزاقمەرزٸمدٸ ىنتىماقتاستىعىمىز جاڭا مازمۇنمەن تولىعا تٷسەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن", – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ شىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىندا.
استانادا ٶتكەن سامميتقا جوعارى باعا بەرگەن ساراپشىلار, كٶپتەگەن ەل قازاقستاننان ٷلگٸ الۋ كەرەك ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. اتالمىش سامميت "شىۇ+" فورماتىندا ٶتتٸ, وعان 16 ەلدٸڭ مەملەكەت جەنە ٷكٸمەت باسشىلارى قاتىستى, 33 ەلدەن 150 شەتەلدٸك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اتىنان 700 جۋرناليست اككرەديتاتسييادان ٶتتٸ.
"شىۇ تۋرالى ەستٸگەندە قاراپايىم ازاماتتارىمىز: "بيلٸك نەگە بۇل شاراعا اسا مەن بەرٸپ وتىر?", - دەپ سۇراق قويۋى مٷمكٸن. بٸرٸنشٸدەن, قازاقستان بٸر جىل بويى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتۋدە. استانادا ٶتٸپ جاتقان ۇيىمعا مٷشە-مەملەكەت باسشىلارىنىڭ 24 وتىرىسى تٶراعالىق مەرزٸمگە نٷكتە قويادى. "قازاقستان بٸر جىل ٸشٸندە قانداي جۇمىس اتقاردى?", - دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدٸ.
بٸر جىلدا قازاقستان شىۇ-ىڭ ٶزگە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بايلانىسىن نىعايتىپ, ونىڭ جۇمىسىن جان-جاقتى ەتۋگە ۇمتىلدى. ەسٸرەسە بۇۇ-مەن بايلانىس نىعايدى. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتٸڭ استاناعا كەلٸپ, شىۇ جيىنىنا جەكە قاتىسۋى قازاقستاننىڭ جەتٸستٸگٸ دەۋگە بولادى.
ەكٸنشٸدەن, شىۇ ەلٸمٸزدٸڭ كٶپجاقتى ديپلوماتيياسىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. ۇيىم قىتايدىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. ال بەيجٸڭ قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸنٸڭ بٸرٸ.ٷشٸنشٸدەن, سوڭعى ۋاقىتتا ۇيىمعا مٷشە مەملەكەت اۋماعىندا تەرروريستٸك قاۋٸپ كٷشەيدٸ. بيىل رەسەيدە ەكٸ لاڭكەستٸك وقيعا ورىن الدى. بيىلعى جيىندا وسى مەسەلە قارالىپ, شەكاراارالىق قاۋٸپتەردٸڭ الدىن الۋعا ۋاعدالاستىق جاسالاتىنى سٶزسٸز»,- دەيدٸ قازاقستاندىق ساياساتتانۋشى پەردەحان شەمشيەۆ.
ماماندار تەرروريزم مەن ەكسترەميزم كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەيتٸن تاقىرىپ ەكەنٸن ايتادى. بۇل بارلىق ەلدەردە بار مەسەلە.
"تەرروريزم مەن ەكسترەميزم بارلىق ەلدەر ٷشٸن ەردايىم كٷن تەرتٸبٸندە بولاتىن مەسەلە. مەسەلەن, بٷگٸن ورتالىق ازييادا سالىستىرمالى تٷردە تىنىش بولسا, وندا مەن ەكٸ جىل بۇرىنعى وقيعالاردى ەسكە تٷسٸرەتٸن ەدٸم. نەمەسە قازاقستان اتىشۋلى لاڭكەستٸك ەرەكەتتەرگە تاپ بولعان وسى عاسىردىڭ ونىنشى جىلىنىڭ باسىن ەسكە تٷسٸرۋگە بولادى. بٸز رەسەيگە تەرروريستٸك قاۋٸپ تٶنٸپ تۇرعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. "كروكۋستاعى" وقيعالار مەن داعىستانداعى تەراكتٸلەر – وسى قايعىلى وقيعالاردىڭ بارلىعى حالىقارالىق تەرروريزممەن جالعىز كٷرەسۋ جەنە ونى جەڭۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل ەرەكەتتەردٸ ٷيلەستٸرۋ ٶتە ماڭىزدى جەنە, اتاپ ايتقاندا, بارلاۋ قىزمەتتەرٸ لاڭكەستٸك شابۋىلداردىڭ الدىن الۋ بويىنشا كٷش-جٸگەردٸ ٷيلەستٸرە الۋى ٶتە قاجەت",-دەدٸ سhina Center اتتى قىتايتانۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەدٸل كەۋكەنوۆ.
ەلەمدە ورىن الىپ وتىرعان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ساراپشىلار شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قانداي تالاپ قويىلىپ وتىرعانىن ايتتى.
"استاناداعى سامميت ەلەمدەگٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا ٶتٸپ جاتىر. بۇرىن-سوڭدى بولماعان سىن-قاتەرلەر مەن قاقتىعىستار ورىن الىپ جاتىر. سول سەبەپتەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى وعان مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ بەيبٸتشٸلٸگٸ, تۇراقتىلىعى, دامۋى مەن ٶركەندەۋٸ جولىندا نەعۇرلىم تيٸمدٸ ۇيىمداستىرۋشىلىق جەنە ٷيلەستٸرۋشٸ رٶل اتقارۋى كەرەك جەنە اتقارۋعا تيٸس", - دەدٸ بۇقارالىق قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ۇلتتىق ستراتەگييا ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى, "تايحە" اناليتيكالىق ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ تسيان فەن.
سونىمەن قاتار تسيان فەن شىۇ ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ايماقتىق حالىقارالىق ۇيىم ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ول قاۋىمداستىقتىڭ كٶپ جىلدار بويى «شانحاي رۋحىن» ۇستانىپ كەلە جاتقانىن, حالىقارالىق قاتىناستاردى دەموكراتييالاندىرۋ, كٶپمەدەنيەتتٸ تٶزٸمدٸلٸك تۇجىرىمدامالارى مەن قاعيداتتارىن ۇستاناتىنىن جەنە «تەورييالىق جەنە پراكتيكالىق تۇرعىدان حالىقارالىق ۇيىمدارداعى يننوۆاتسييالىق ٷدەرٸستەرگە ىقپال ەتەتٸنٸن» ەسكە سالدى.
ٶز كەزەگٸندە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ 24 سامميتٸڭ ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ۇيىمعا جٷكتەلٸپ وتىرعان جاۋاپكەرشٸلٸك تۋرالى ايتتى.
"بٷگٸندە ەلەم بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي قايشىلىقتار مەن قاقتىعىستاردىڭ كٷشەيۋٸنە بايلانىستى تۋىنداعان كٷردەلٸ سىناقتارمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر. حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ارحيتەكتۋراسىنا قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر. تۇتاس ادامزات ٷشٸن ونىڭ زاردابى اۋىر بولۋى مٷمكٸن. وسىنداي سىن ساعاتتا بٸزگە ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ۇجىمدىق كٷش-جٸگەر ارقىلى بەيبٸتشٸلٸكتٸ, تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ ٷشٸن وراسان زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلٸپ وتىر. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ٶز بەدەلٸمەن, ەلەۋلٸ ەكونوميكالىق جەنە ادامي رەسۋرستارىمەن تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزٸپ, زاماناۋي سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرۋ ٷشٸن تيٸمدٸ شەشٸمدەر ەزٸرلەي الادى. قازاقستاننىڭ شىۇ-عا تٶراعالىعى كەزٸندە كٶتەرگەن "كٶپجاقتى ديالوگتى نىعايتۋ – ورنىقتى بەيبٸتشٸلٸك پەن دامۋعا ۇمتىلۋ" اتتى ۇرانى ورتاق ميسسييامىزدىڭ مەن-ماڭىزىن ايقىن كٶرسەتەدٸ", – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ گەوساياسي تۋربۋلەنتتٸلٸك جاعدايىندا حالىقارالىق ۇيىمدارعا سۇرانىس ارتىپ وتىر. سول سەبەپتەن دە بۇل ۇيىمعا مٷشە بولعىسى كەلەتٸندەر بار.
"شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ينفراقۇرىلىم, ەنەرگەتيكا جەنە لوگيستيكا سالالارىنداعى جوبالاردى قامتيتىن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا جەردەمدەسەدٸ. مىسالى, قازاقستان قىتايدى, ورتالىق ازييانى جەنە ەۋروپانى ٶز اۋماعى ارقىلى ٶتەتٸن قۇرلىق جولدارى ارقىلى بايلانىستىراتىن «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» سيياقتى باستامالارداعى نەگٸزگٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق حابتاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. سونداي-اق شىۇ اياسىندا قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا مەدەني بايلانىستار دامىپ, بٸلٸم الماسۋ مەن بٸرلەسكەن عىلىمي جوبالاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلعان.ايتا كەتۋ كەرەك, قازٸرگٸ زامانعى گەوساياسي تۋربۋلەنتتٸلٸك جاعدايىندا قاۋٸپسٸزدٸك, ەكٸنشٸ جاعىنان, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىندا بەلگٸلٸ بٸر پرەفەرەنتسييالاردى قامتاماسىز ەتە الاتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ۇيىمدارعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدٸ. بۇل, ەرينە, ٶتە ماڭىزدى جەنە قاجەت. سوندىقتان ۇيىم كەڭەيٸپ كەلەدٸ, ەسٸرەسە شىۇ-دا قارجىلىق قۇرىلىمدار مەن تولىققاندى جوبالاردى قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. ال ۇيىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ٶتە كٶپ",- دەيدٸ سhina Center اتتى قىتايتانۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەدٸل كەۋكەنوۆ.
