سەرٸنجٸپوۆتىڭ اياقاستى بوساۋى جەنە ورنىنا ساعاديەۆتىڭ وتىرۋى نەدەن? جاڭا مينيستر بٸلٸم مەن عىلىم سالاسىنداعى تٷيٸنٸ تارقاماعان مەسەلەلەرمەن قالاي كٷرەسەدٸ? سەرٸنجٸپوۆتىڭ ورنىنان كەتۋٸنە نە سەبەپ بولدى? بۇعان سايلاۋدىڭ قانداي قاتىسى بار?.. وسى جەنە ٶزگە دە سۇراقتارعا جاۋاپ بەرسەك.
وقىس وتستاۆكانىڭ سىرى
[caption id="attachment_13650" align="alignleft" width="245"]
«نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸن» باسقارىپ, شەتەلدە بٸلٸم العان اسلان سەرٸنجٸپوۆ باقىتجان جۇماعۇلوۆتى الماستىرعاندا, بٸلٸم بەرۋ سالاسى مەن عىلىمدى كوممەرتسييالاۋدا ٸلگەرٸ ٶزگەرٸستەر بولادى دەپ دەمەلەنگەن ەدٸك.
بٸراق باقىتجان تۇرسىنۇلىنىڭ سانى كٶپ, ساپاسى جوق وقۋ ورىندارىنا قارسى كٷرەسٸن اسلان مىرزا جالعاستىرا المادى...
عىلىم سالاسىندا دا رەڭ كٸردٸ دەپ ايتا المايمىز. سوڭعى جىلدارى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن عىلىمي كادرلاردىڭ سانى كٷرت تٶمەندەپ كەتتٸ.
قازٸر PhD دوكتورى اتاعىن الۋعا ۇمتىلعان ٸزدەنۋشٸلەر شەتەلدٸڭ يمفاك-فاكتورلىق كٶرسەتكٸشٸ نٶلدەن جوعارى عىلىمي جۋرنالدارىنا ماقالا جارييالاپ, عىلىمي اتاققا قول جەتكٸزەدٸ.
«بولون ٷردٸسٸنٸڭ» وسى بٸر تالابى قازاقستاننىڭ جاس عىلىمي كادرلاردى دايىنداۋ ٸسٸنە ايتارلىقتاي تۇساۋ سالعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك.
وسىلايشا سەرٸنجٸپوۆ قازاق عىلىمىنىڭ «قارتايۋىنا» توسقاۋىل قويا العان جوق. عىلىمنىڭ «قارتايۋىن» تەجەۋ الداعى ۋاقىتتا ەرلان ساعاديەۆكە ماڭىزدى مەسەلە بولماق.
[caption id="attachment_13651" align="alignright" width="214"]
بۇدان باسقا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ٷشٸن بٶلٸنەتٸن مەملەكەتتٸك گرانتتى بٶلۋگە قاتىستى تالاپتار دا اسلان مىرزانىڭ باس اۋرۋىنا اينالعانىن جاسىرۋعا بولماس.
ٶتكەن جىلى جازدا بەردٸبەك ساپارباەۆ ٷكٸمەت تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان تۇستا مەملەكەتتٸڭ عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا بٶلگەن قارجىسى ەكونوميكانى دامىتۋعا ينەنٸڭ جاساۋىنداي ٷلەس قوسپاعانىن ايتىپ, مينيستردٸ سىنعا العانى ەسٸمٸزدە.
سول كەزدە اسلان سەرٸنجٸپوۆ ورىنتاعىمەن قوش ايتىساتىن شىعار دەپ ويلاعان ەدٸك. بٸراق سەرٸنجٸپوۆ بٸز ويلاعاننان مىقتى بولىپ شىقتى. بەينەلەپ ايتساق, ول تۋرالاپ كەلگەن قاۋٸپتەن ٶزٸنەن وڭاي قۇتىلىپ كەتتٸ.
ەسٸمٸزدە, اسلان سەرٸنجٸپوۆ مينيستر بولىپ تاعايىندالعاندا ەلٸمٸزدەگٸ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىن ٶز مەسەلەسٸن ٶزٸ شەشەتٸن «اۆتونومدى ۋنيۆەرسيتەتكە» اينالدىرۋدى ماقسات تۇتتى.
يە, باتىستا جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بەرٸ ەشقانداي اتقارۋشى بيلٸككە باعىنباي ەرەكەت ەتەتٸنٸن بٸلەمٸز.
وسىلايشا اسلان سەرٸنجٸپوۆ مينيسترلٸككە باعىنبايتىن, وقۋ باعدارلاماسىن, سان تٷرلٸ ستاندارتتارىن ٶزٸ ايقىندايتىن «سۋپەر ۋنيۆەرسيتەتتەر» قۇرۋدى ارماندادى. ٸرٸ وقۋ ورىندارىنىڭ ەشكٸمگە جالتاقتاماي ەرەكەت ەتۋٸ دۇرىس-اق.
بٸراق اسلان مىرزا باتىس ەلدەرٸنٸڭ بٸزدەن كٶش ٸلگەرٸ دامىپ كەتكەنٸن ەسەپكە الماي, بۇل جولى دا وڭباي قاتەلەستٸ.
«اۆتونومدى ۋنيۆەرسيتەت» رەفورماسى
ٶكٸنٸشكە قاراي, قازاقستاننىڭ دامىعان ەلدەردەن 40-50 جىلعا قالىپ كەتكەنٸن ەسەپكە الماي, سوڭىندا وپىق جەپ جٷرگەنٸن كٶزٸمٸز كٶرٸپ جٷر.
سول سيياقتى اسلان سەرٸنجٸپوۆتٸڭ «اۆتونومدى ۋنيۆەرسيتەتتەر» قۇرۋ ٸسٸ دە ەلٸمٸزدە سەتسٸزدٸككە ۇشىراعان جوبالاردىڭ بٸرٸ بولدى.
دەربەستٸككە يە بولادى دەگەن وقۋ ورىنداردىڭ بەل ورتاسىندا بولعان الماتىداعى ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرامىنا ەنٸپ كەتتٸ.
سول سيياقتى م. تىنىشباەۆ اتىنداعى قازاق كٶلٸك جەنە كوممۋنيكاتسييالار اكادەميياسىن «قازاقستان تەمٸرجولى» كومپانيياسى جۇتىپ قويعانىن بٸلەمٸز. ەندٸ ولار دەربەستٸكتٸ تٷسٸندە عانا كٶرۋٸ مٷمكٸن.
بٷگٸندە عىلىمي-تەحنيكالىق جۇمىستاردىڭ كوممەرتسييالانىپ, ٶندٸرٸسكە ەنبەۋٸنە قاتىستى ەڭگٸمە كٶتەرٸلسە, تاياقتىڭ بٸر ۇشى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە تيەدٸ.
بٸراق ەلٸمٸزدە عىلىمدى كوممەرتسييالاۋمەن اينالىساتىن بٸرنەشە ورگان بار. سولاردىڭ بٸرٸ – «بەيتەرەك» حولدينگٸنٸڭ قۇرامىنداعى ۇلتتىق تەحنولوگييالىق دامۋ اگەنتتٸگٸ.
ٷكٸمەتتٸڭ عىلىمدى كوممەرتسييالاۋعا بٶلەتٸن قارجىسىنىڭ بٸرازى وسى اگەنتتٸك ارقىلى ٶتەدٸ.
اگەنتتٸك بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ عىلىمدى كوممەرتسييالاۋعا قاتىستى ساياساتىنا بٶلەك ەرەكەت ەتتٸ. عىلىمدى كوممەرتسييالاۋدا اسلان سەرٸنجٸپوۆ اتالعان اگەنتتٸكپەن قويان-قولتىق جۇمىس ٸستەي الماعانىن مويىنداۋى تيٸس.
اسەكەڭ مينيسترلٸكتٸ باسقارعاندا مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم جەنە ورتا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى تيٸستٸ دەڭگەيدە كٶڭٸل بٶلگەن جوق. جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىنا قارايتىن مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار ەكٸمدەردٸڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, ەدەپكٸ تٸرشٸلٸگٸن جاساۋمەن بولدى.
شىنى كەرەك, سەرٸنجٸپوۆتٸڭ كەزٸندە ورتا بٸلٸم سالاسى وقۋلىق تاپشىلىعىنان قۇتىلا العان جوق. بۇل سالاعا مەملەكەت تاراپىنان قىرۋار قارجى بٶلٸنسە دە, وقۋلىق تاپشىلىعى قىر سوڭىمىزدان قالمادى.
بٸر قىزىعى, وقۋلىق تاپشىلىعى ورىن الىپ تۇرعان تۇستا بٸرٸنشٸ سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ وقۋ قۇرالدارى سوناۋ ىستامبۇلدا باسىلعانىن كٶرگەندە, وقۋلىق باسۋ سالاسى بيزنەس كٶزٸنە اينالعانىنا كٶزٸمٸز جەتە تٷستٸ.
ولارعا اسلان سەرٸنجٸپوۆتٸڭ تٸسٸ باتپايتىنىن تٷسٸنگەندەي بولدىق.
ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتساق, مينيستر رەتٸندە اسلان سەرٸنجٸپوۆتٸڭ ساياسي سالماعى بولمادى. سوندىقتان ول ٸرٸ كومپانييالاردى عىلىمدى كوممەرتسييالاۋ ٸسٸنە تارتا العان جوق. بۇدان باسقا وقۋلىق باسۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن باسپالاردى جٶنگە سالا الماۋى دا ەكس-مينيستردٸڭ ەڭ ەلسٸز تۇسى بولدى.
بٸلٸم مەن تەجٸريبە ۇشتاسا ما?
بۇل كٸسٸ دە باتىستىڭ اۋزىمەن قۇس تٸستەگەن ەيدٸك وقۋ ورىندارىن تاۋىسقان. بٸراق بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸن باسقارۋدا بٸلٸمنەن گٶرٸ بٸلٸك پەن تاباندىلىق قاجەت. بۇل رەتتە كٸشٸ ساعاديەۆكە – ٷلكەن ساعاديەۆ بٸراز اقىلىن ايتاتىنى انىق.
باتپاققا باتقان عىلىم سالاسىن ۇيىقتان شىعارۋدىڭ جولىن ٷلكەن ساعاديەۆ جاقسى بٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ, كەنجەعالي اعامىز ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم, عىلىم سالاسىندا ۇزاق جىل تەجٸريبە جيناعان بٸلٸكتٸ مامان ەكەنٸ بارشاعا مەلٸم. سول سەبەپتٸ, وتاندىق عىلىمدى دامىتۋدا ەرلان ساعاديەۆتٸڭ باتىستان جيعان-تەرگەن بٸلٸمٸنەن گٶرٸ ەكەسٸنٸڭ جىلدار بويى جيناعان تەجٸريبەسٸ پايدالىراق بولۋى مٷمكٸن.
بۇل رەتتە الدىندا اقىلشىسى بار ەرەكەڭ ەكس-مينيستر اسلان سەرٸنجٸپوۆكە قاراعاندا باقىتتىراق ەكەنٸن مويىندايمىز.
ايتپاقشى, دەل وسى تاعايىنداۋدىڭ الدىندا كەنجەعالي ساعاديەۆ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدى...
سايلاۋعا دايىنسىز با, مۇعالٸم?
الايدا ەشكٸم بۇل مەسەلە مەجٸلٸس سايلاۋى قارساڭىندا شەشٸلەدٸ دەپ ويلاماعان.
قازاقستان زاڭى بويىنشا پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ سايلاۋىنان كەيٸن ٷكٸمەت تولىقتاي وتستاۆكاعا كەتٸپ, جاڭا ٷكٸمەت جاساقتالادى. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸن سول كەزدە اۋىستىرسا دا بولار ەدٸ عوي. بۇل ەندٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶكەيٸندەگٸ ساۋال. اسىعىستىقتىڭ قاجەتٸ بار ما ەدٸ?
انىعىندا تالاي سىن-قاتەردەن امان قالعان اسلان سەرٸنجٸپوۆتٸڭ اتتان اۋىپ تٷسۋٸن كەزەكتەن تىس مەجٸلٸس سايلاۋىمەن بايلانىستىرۋعا بولادى.
بٸزدە ساياسي ناۋقان كەزٸندە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى مۇعالٸمدەردٸڭ «كٶمەگٸنە» جٷگٸنەتٸنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
سايلاۋ كەزٸندە بٸلٸم وشاقتارى ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ فيليالىنا اينالىپ, ۇستازدار قاۋىمى كٷن-تٷن دەمەي دايىندىق جۇمىستارىمەن اينالىساتىنىن بٸلەمٸز.
ەل-ەلدٸ ارالاعان ٷگٸت-ناسيحات توپتارى مەكتەپكە ماڭدايىن تٸرەپ, جۇرتپەن جٷزدەسەتٸنٸ بارشاعا مەلٸم.
مۇندايدا مۇعالٸمدەردٸڭ ەركٸنەن تىس قوعامدىق جۇمىسپەن اينالىسۋى ەدەپكٸ تٸرلٸككە اينالعانى جاسىرىن ەمەس.
جوعارىداعىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, اسلان سەرٸنجٸپوۆ مۇعالٸمدەردٸ «موبيليزاتسييالاۋعا» دەرمەنسٸز بولىپ شىققان. ونى مۇعالٸمدەرگە سٶزٸن ٶتكٸزە الاتىن «تاباندى باسشىمەن» الماستىرۋعا تۋرا كەلگەن. بٸلەتٸندەر بۇل ٸستە كٸشٸ ساعاديەۆتٸ قامشى سالدىرماي ايتىپ جٷر.
ەندەشە سايلاۋ كەزٸندە ەكٸمدەردٸڭ ايعاي-سٷرەڭٸنەن مەزٸ بولعان ۇستازدار قاۋىمى جاڭا مينيستردەن «جاڭا تاپسىرما» الىپ, سايلاۋ بٸتكەنشە جارعاق قۇلاقتارى جاستىققا تيمەي جۇمىس ٸستەۋٸ مٷمكٸن.
سايلاۋ – كٸشٸ ساعاديەۆ ٷشٸن ٷلكەن سىناق بولماق. مينيستردٸڭ بۇل سىناقتان سٷرٸنبەي ٶتۋٸ ٷشٸن قورعانسىز مۇعالٸمدەر كٷن-تٷن دەمەي جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس.
مۇنداي جاعدايدا ٶز قۇقىن قورعاپ, سايلاۋعا جەگٸلۋگە قارسى شىققان باتىر ۇستازدار تٶبە كٶرسەتٸپ قالۋى مٷمكٸن.
ال سايلاۋ كەزٸندە ەرلان ساعاديەۆكە مۇنداي شۋدىڭ تٷككە دە قاجەتٸ جوق. مەسەلە, ول ورىن الۋى مٷمكٸن «تٶتەنشە وقيعالارعا» دايىن با?
نۇرلان ەۋبەكٸر
