ساقشى ساق بولۋى تيٸس
رۋسلان مەن باي باۋچان
توقسانىنشى جىلداردىڭ سوڭىندا ميلليارد قىتايدى باي باۋچان دەگەن جالعىز حانزۋ اياعىنان تٸك تۇرعىزدى. بەيجٸڭدە باستالعان, شينجاڭدا اياقتالعان بايدىڭ قاندى-جورىعى اسپان استى ەلٸندەگٸ ەسكەري سالانىڭ ەلسٸزدٸگٸن ايپاراداي اشىپ تاستاعان.
اق قاسقىر (بەي لاڭ) دەگەن لاقاپ اتپەن تٷرمەدە وتىرىپ, فورما كيٸنگەن ساقشى اتاۋلىعا اتا جاۋىنداي ٶشٸككەن باي بوستاندىققا شىعىسىمەن-اق كەك الۋدى جوسپارلايدى. كٶزٸنە قان تولعان حانزۋدىڭ بٸر اي بويعى «قانسونارى» 27 بٶلٸمنەن تۇراتىن ٷلكەن تەلەسەريالعا ٶزەك بولدى. قىتاي بيلٸگٸ ەلگٸ تۋىندىنى تٷرمە زاڭىنا قايشى كەلگەنٸ ٷشٸن, ەسكەري سالاداعى اششى شىندىقتى كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن, كٶپ ٶتپەي نارىقتان الىپ تاستادى. سول «اق قاسقىردىڭ» بٸر اي بويى نە ساقشىعا, نە ارنايى جاساققا الدىرماي سالعان لاڭى الماتىدا اينا-قاتەسٸز قايتالانعانداي.
الاتاۋ بٶكتەرٸندەگٸ بەيقام ەلدٸ ۇيقىسىنان شوشىتىپ وياتقان, مۇزداي قارۋلانعان ساقشىلارعا وق جاۋدىرعان رۋسلان كٷلٸكباەۆتىڭ «ستسەنارييٸ» باي حانزۋدى قايتالاپ وتىرعانداي, كٶز الدىمىزدان سول كادر قايتا بٸر جٷرٸپ ٶتتٸ.
كەك
باي دا كٶپ جىل بەيجٸڭنٸڭ تاستان قالانىپ, تەمٸردەن سوعىلعان تار قاپاسىندا جازاسىن ٶتەگەن. ەسٸرتكٸمەن قولعا تٷسسە دە, ٶزٸن «ناقاق كٷيدٸم» – دەپ بٸلەتٸن «اق قاسقىر» تٷرمەنٸڭ ازابىن ەبدەن تارتادى. مٸنەزدٸ, قاسقىرداي قارۋلى حانزۋ قاپاستا «لاۋ دا» (پاحان) اتانىپتى. الايدا قىتاي تٷرمەسٸندەگٸ تەرتٸپ باسقاشا. بايدىڭ «ەركەلٸگٸن» تٷرمە قىزمەتكەرلەرٸ كٶتەرمەي, مۇنى ادام بالاسى تٶزبەيتٸن ازاپقا سالىپ, كٷندە ۇرىپ-سوعادى. «اق قاسقىردىڭ» كٶكٸرەگٸندەگٸ كەك – سول بەيجٸڭ تٷرمەسٸندە قاتسا كەرەك-تٸ. بوستاندىققا شىققاندا قۇرعان العاشقى جوسپارى وسى – كەك الۋ بولعان. كٸمنەن? ەسكەري فورما كيگەن ساقشى اتاۋلىدان. نەگە? قىتاي پوليتسەيلەرٸنەن كٶرمەگەن ازابى, تارتپاعان بەينەتٸ جوق. جوسپارىن قالاي جٷزەگە اسىرماق? الدىمەن مۇزداي قارۋلانىپ, ەسكەري بٶلٸمشەلەردٸڭ ەلسٸز جەرٸن زەرتتەۋ كەرەك…
باي «قاندى جورىعىن» ٶزٸ قۇرعان جوسپارداعىداي باستادى. الدىمەن بەيجٸڭدەگٸ ەڭ مىقتى ەسكەري بٶلٸمشەگە وق جاۋدىرىپ, گراناتا تاستاپ كەتكەن. ودان تەمٸرجول بەكەتٸنە كەلٸپ كٷزەتتە تۇرعان «قىزىل پوگونداردى» قىناداي قىرادى. جالعىز بايدىڭ قارسىلىعىنا ساپقا تٸزٸلگەن سايىپقىران ساقشىلاردىڭ بٸرٸ دە تٶزە المادى عوي. تٸپتٸ قارۋ اسىنعان ارنايى جاساق وقشانتايىنا وق سالىپ, قارۋىن كٶزدەپ «تاق» ەتكٸزۋگە قاۋقارى جەتپەدٸ. فيلمدٸ تٷسٸرگەن رەجيسسەر قىتاي ەسكەرٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸنە ٸشٸ ۋداي اششىسا كەرەك, وسى تۇسىن ەدەمٸ, ايشىقتى كٶرسەتكەن.
انا الدىنداعى ەلسٸزدٸك
بەيجٸڭگە وق اتىپ, ساقشى دەگەن جاساۋىلدى كٶرمەستەي بولىپ كەتكەن باي باۋچان شينجاڭعا, ٷرٸمجٸگە توپ ەتە تٷسەدٸ. ٷرٸمجٸنٸڭ «حالىقارالىق بازار» دەپ اتالاتىن ٷلكەن جەرمەڭكە ورتالىعىندا اياق استىنان ەكٸ ساقشىعا بەتپە-بەت كەلٸپ قالماسى بار ما. «ەندٸ ادام ٶلتٸرمەيمٸن» – دەپ ٶزٸنە ٸشتەي انت بەرگەن «اق قاسقىر» ەلگٸ ەكەۋدٸ كٶرگەندە ٶزٸن-ٶزٸ ۇستاي الماي قالادى. قانبازاردىڭ قاق ورتاسىندا سٸرٸڭكەنٸڭ شىرپىسىنداي بولىپ قاراۋىلدا تۇرعان ساقشىلارعا قالاي سوقتىققانىن انىق بٸلمەيدٸ. قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا تابانىندا قىزىل پاگون تاپتالىپ جاتتى.
قالادان دا, دالادان دا تۇراق تاپپاعان قىتاي قازاقتىڭ جايلاۋىنا قاشادى. فيلمدە بٸر قازاقتىڭ ٷيٸنە كەلٸپ, قىمىز ٸشكەنٸ, ەت جەپ, اقىسىنا بٸر ۋىس اقشا تاستاپ كەتكەن جەرٸ بار.
ەڭگٸمەنٸ قىسقارتايىق! ميللياردقا وق اتىپ, قىزىل جاساۋىلدى قىناداي قىرعان باي قالاي قولعا تٷستٸ دەيسٸزدەر عوي? شينجاڭدا دا ٸزٸن سۋىتىپ, اناسىن كٶرۋگە بەيجٸڭگە قايتا بارىپ, ٶز ەركٸمەن بەرٸلەدٸ. اناسىمەن بٸرگە كەشكٸ اسقا وتىرعاندا ٷيدٸ بٸرنەشە مىڭ جاساق قورشاۋعا العان. قاندىقول قاراقشى اق سامايلى اناسىنىڭ الدىندا قولىنا قارۋ الۋ تٷگٸلٸ, ساۋساعىن قيمىلداتۋعا شاماسى كەلمەيدٸ.
وتىز ادامنىڭ ٶمٸرٸن قيعان, وتىز شاڭىراقتىڭ تٷتٸنٸن ٶشٸرگەن قاندىقول بٸرنەشە مىڭ حالىقتىڭ الدىندا اتۋ جازاسىنا كەسٸلٸپ, بٸر تال قورعاسىنمەن بٸرگە ۇشتى دا كەتتٸ…
ەلقيسسا
رۋسلان نە ٸستەدٸ? ول دا تەك قانا ٸشكٸ ٸستەر بٶلٸمدەرٸنە وق اتتى. تاپا-تال تٷستە 24 مينۋت بويى قارۋ اسىنىپ جٷرٸپ, قالانىڭ بٸرنەشە جەرٸندە لاڭ سالدى. وقيعانىڭ جەلٸسٸن تەپٸشتەن وتىرماي-اق قويالىق, ول جاعىن مينيستر جٸپكە تٸزگەن ينەدەي تٷسٸندٸرٸپ ٶتكەن جوق پا.
24 مينۋت. از ۋاقىت ەمەس. وسى ارالىقتا بٸر-بٸرٸنە حابارلاسىپ, ساقتىق شاراسىن جاساي الماعان قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ بەيقامدىعىن قالاي تٷسٸندٸرۋگە بولادى? اقتٶبەدەگٸ اتىستان تٸزگٸن-شىلبىرىن جيناپ ٷلگٸرمەدٸ مە, ەلدە?
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پٸكٸر دە سان الۋان. بٸرەۋلەر ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ قالمۇحانبەت قاسىموۆتىڭ پٸكٸرٸن قولداپ وتىر. سوراقىسى سول, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تالاي جاندى قان-قاقساتقان لاڭكەستٸ جاقتايتىندار دا بار. كەيبٸرٸ, تٸپتٸ ونىڭ سۇرمەرگەندٸگٸنە تەنتٸ بولىپ وتىر. دٸنمەن بايلانىستىرىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. الايدا بٸزدٸڭ وي بٶلەكتەۋ. بٸر ادامنىڭ جالاڭ قول كەلٸپ, ەسكەري بٶلٸمدەگٸ كٷزەتتٸ قۇلاتىپ, قارۋلانىپ, ٸلە-شالا بٸرنەشە ادامدى جايراتىپ سالۋى – باتىرلىق ەمەس. بۇل – بٸزدٸڭ قورعانىس سالامىزدىڭ بەيقامدىعى.
كٷلٸكباەۆتىڭ قولىنان قازا تاپقان, ەرلٸكپەن جان تاپسىرعان ەرلەرٸمٸزدٸڭ ەسٸمٸ مەڭگٸ جادىمىزدا قالادى. الايدا بٸر بۇزاقىنىڭ قولىنان بٸرنەشە ساقشى مەرت بولىپ جاتسا, قارۋسىز حالىقتى كٸم قورعايدى? ٶزٸن-ٶزٸ قورعاي الماعان, اياق استى اتىسقا قارسى قاۋقار تانىتا المايتىن قارۋلى كٷشتٸڭ كٷشٸ قايدا? قىراعىلىعى شە? ساقشى ساق بولۋى تيٸس!
P.S.
الماتىلىق لاڭكەس ەكٸ ايعا قاماۋعا الىندى. قازٸرگٸ تاڭدا سوت الدى تەرگەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. تەرگەۋشٸلەر ونىڭ ٸسٸن قىلمىستىق كودەكستٸڭ 6-بابى بويىنشا قاراستىرۋدا.
جاراس كەمەلجان
