مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرلان سايىروۆ نەلٸكتەن تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا قاتىستى ٸس قوزعاۋعا بولمايتىنىن ايتىپ, سامات ەبٸشكە شىققان شەشٸمگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ سٶزٸنشە, نازارباەۆتىڭ تاريحتاعى رٶلٸن ەلەمەۋ مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزگە زييان.
"نەگٸزٸندە شىنىمىزدى ايتايىق, ساياساتشى رەتٸندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستانعا جاساپ كەتكەن ەڭبەكتەرٸ بار. 90-جىلدارى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ەكونوميكالىق جاعداي ٶتە قيىن بولىپ تۇرعان كەزدە ازامات سوعىسى بولىپ كەتپەۋٸ ٷشٸن, سونىمەن بٸرگە, شەكارامىزدى قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر ەڭبەك ەتتٸ. 2000 جىلدان كەيٸن ٶزٸنٸڭ تۋىستارىنا نەمەسە ٶزٸنٸڭ بالالارىنا پرەفەرەنتسييا بەرٸپ, سودان مەملەكەتٸمٸزگە قيىندىق تۋىندادى. بٸراق مەملەكەتتٸك قايراتكەرلەرگە كەلگەن كەزدە سالقىنقاندىلىق تانىتۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ ول تەك قازاقستانمەن شەكتەلمەيدٸ, سول كەزدەگٸ بٷكٸل حالىقارالىق كەلٸسٸمشارتتىڭ بارلىعىنا مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن, رەسەيمەن, باسقا دا كٶرشٸلەرمەن ول كٸسٸنٸڭ قولى تۇر.
ول كٸسٸنٸڭ تاريحتان رٶلٸن الىپ تاستايتىن بولساق, ەلٸمٸزدٸڭ كٶرشٸلەرمەن قارىم-قاتىناسىنا كٸربٸڭ تٷسۋٸ ىقتيمال. سوندىقتان وسى مەسەلەنٸڭ بارلىعىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. ول كٸسٸنٸڭ قاتەلٸكتەرٸ بار. ونىڭ بارلىعىن تٷزەۋٸمٸز كەرەك. كەتكەن قارجىنىڭ بارلىعىن قايتارۋىمىز كەرەك. دەگەنمەن دە مەملەكەتتٸ باسقارعان ازاماتتارعا كەلگەن كەزدە قازاقستاننىڭ بولاشاعى ٷشٸن كومپروميسستەرگە بارۋىمىز كەرەك.
كەشەگٸ سۋ توپاننىڭ بارلىعى 30 جىلدىڭ ٸشٸندەگٸ ينفراقۇرىلىمدىق مەسەلەلەر شەشٸلمەۋٸنەن. ەكسپو سالدىق, 2,1 ميلليارد دوللار بٶلدٸك. قازٸر ەكسپو كٸمگە پايدا بەرٸپ جاتىر? ەشكٸمگە پايدا بەرٸپ جاتقان جوق. 2,1 ميللياردتى اۋدانداردىڭ بٷكٸل بٶگەنٸن جاساپ بەرۋگە جٸبەرەتٸن بولساق, قازٸرگٸ پروبلەما بولمايتىن ەدٸ", - دەدٸ ول.
سونداي-اق, ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان 30 جىلداعى جٷيەنٸڭ كەسٸرٸنەن كەدەيلەنٸپ بارا جاتىر.
"بۇرىن حالىق كەدەي بولسا, قازٸر مەملەكەتٸمٸز دە كەدەي بولىپ قالدى. بٸزدە قازٸر قازاقستاندا وليگارحتار عانا باي. ولار 30 جىلدىڭ ٸشٸندە حالىقتىڭ, مەملەكەتتٸڭ ەسەبٸنەن سالىق تٶلەمەي ٶزدەرٸ بايىعان. بٸزگە جاڭا قوعامدىق كەلٸسٸمشارت كەرەك. بٷكٸل قارجى قايتۋى كەرەك.
قازٸر مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دە جاعدايى ونشا ەمەس. ٶيتكەنٸ 30 جىلدىڭ ٸشٸندە بانكتەر سالىق تٶلەمەيدٸ, ٸرٸ وليگارحتار سالىق تٶلەمەيدٸ, سونداي جٷيەنٸ جاساپ قويعانبىز. قازٸر وليگارحتار بۇرىنعى جۇمىسىن ەلٸ ٸستەپ جاتىر, ەلٸ ولارعا ەشقانداي قاتاڭ شەشٸم قابىلدانبادى", - دەدٸ سايىروۆ.
دەپۋتات ەرمۇرات باپي 26 اقپاندا ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ەكس-بٸرٸنشٸ ورىنباسارى سامات ەبٸش جابىق سوتتىڭ شەشٸمٸمەن 8 جىلعا شارتتى تٷردە سوتتالعانىن مەلٸمدەدٸ. الايدا ەبٸشتٸڭ گەنەرال اتاعى مەن مەملەكەتتٸك ماراپاتتارى الىنعانىمەن, مەنشٸك-مٷلكٸنە كونفيسكاتسييا جاسالماعان.
ەرلان سايىروۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەيبٸر وسىنداي شەشٸمدەرٸ تٷسٸنٸكسٸز ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
"ٶكٸنٸشكە وراي, بٸزدٸڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كەي كەزدەرٸ قوعامعا تٷسٸنٸكسٸز شەشٸمدەر قابىلداپ جاتادى. ...ەرتٷرلٸ سەبەپ بولۋى مٷمكٸن, كەي كەزدەرٸ تاپسىرما ەمەس, سوت جٷيەسٸنٸڭ ٸشٸندە بۇرىنعى رەۆانشتٸك كٷشتەر دە بولۋى مٷمكٸن. قوعام تٷسٸنبەيتٸن شەشٸمدەر پايدا بولعان كەزدە سوتقا ٶزٸمٸزدٸڭ ويىمىزدى جەتكٸزەمٸز. مۇنىڭ ارتىندا بەلگٸلٸ بٸر توپتار بولۋى ىقتيمال نەمەسە شەشٸم حالىققا تٷسٸنٸكسٸز دەگەن سيياقتى. ...دەپۋتات رەتٸندە سوتتىڭ شەشٸمٸنە ەشقانداي ەسەر ەتۋگە قاقىمىز جوق. بٸزدٸڭ ويىمىز ول شەشٸممەن سەيكەس كەلمەيدٸ", - دەدٸ دەپۋتات.
ال بۇعان دەيٸن سوت سامات ەبٸش نەلٸكتەن شارتتى مەرزٸممەن سوتتالعانىن تٷسٸندٸردٸ.
"قىلمىستىق كودەكستٸڭ 362-بابى بويىنشا شارتتى تٷردە سوتتالۋعا بولمايتىنى تۋرالى اقپارات قاتە. قىلمىستىق كودەكستٸڭ 11-بابىنا سەيكەس اۋىر قىلمىستارعا 12 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كٶزدەلگەن قاساقانا ەرەكەتتەر جاتادى, سەيكەسٸنشە, كٶرسەتٸلگەن مەرزٸمنەن جوعارى سانكتسيياسى بار قۇقىقبۇزۋشىلىقتار اسا اۋىر قىلمىس ساناتىنا جاتادى", - دەيدٸ استانا سوتىنداعىلار.
سوت مەلٸمەتٸنشە, 362-باپتى, 4-بٶلٸگٸ بويىنشا ەڭ اۋىر جازا 10 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, سوندىقتان بۇل اۋىر قىلمىس ساناتىنا جاتادى. اۋىر قىلمىستار بويىنشا قىلمىستىق زاڭمەن قىلمىستىق كودەكستٸڭ 63-بابىنا سەيكەس شارتتى جازا قولدانۋعا تىيىم سالىنبايدى. بۇل نورما اسا اۋىر ساناتتاعى قىلمىستارعا قولدانىلمايدى.
"سامات ەبٸش جاساعان قىلمىس سىبايلاس جەمقورلىق ەمەس, ونىڭ پايداكٷنەمدٸك ماقساتقا ۇمتىلعانى نەمەسە ٸس بويىنشا پايدا تاپقانى تۋرالى ەشقانداي دەلەل جوق. سوندىقتان قك 63-بابىن قولدانۋدا شەكتەۋلەر بولعان جوق. سوت شارتتى تٷردە سوتتاۋدى قولدانعان كەزدە جاسالعان قىلمىس ٷشٸن كٸنەنٸ تولىق مويىنداۋ, شىن جٷرەكتەن ٶكٸنۋ, اسىراۋىندا كەمەلەتكە تولماعان بالالار بولۋى, سونداي-اق, قىلمىستى العاش رەت جاساۋ ەسكەرٸلدٸ.
سونىمەن قاتار, سامات ەبٸش قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ ٶزٸن اشۋعا بەلسەندٸ ٷلەس قوستى, باسقا ادامدار ەلدەن زاڭسىز شىعارعان اكتيۆتەردٸ بەلگٸلەۋگە جەنە قايتارۋعا بەلسەندٸ قاتىستى", - دەپ تٷسٸندٸردٸ سوتتاعىلار.
