ٶتكەن جىلى الماتى قالالىق مەدەنيەت باسقارماسىنىڭ بەرگەن مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, كەسٸپكەرلٸكتٸ مەدەنيەت جەنە شوۋ-بيزنەس سالاسى بويىنشا جٷرگٸزەتٸن سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ اتقاراتىن قىزمەتٸنە تالداۋ جاسالىنىپ, 163 سالىق تٶلەۋشٸنٸڭ تەك 41-ٸ جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلگەندٸگٸ انىقتالدى. وسىلايشا, سالىق تٶلەۋشٸ رەتٸندە تٸركەلمەگەندەردٸڭ سانى 122-نٸ قۇراعان. بۇل تسيفرلاردى تولىق مەلٸمەت دەپ تە ايتۋعا بولمايدى.
جۋىردا «Forbes.kz» جۋرنالىندا شوۋ-بيزنەس سالاسىندا اتى شىققان جۇلدىزدارىمىزدىڭ رەيتينگٸ جارييالاندى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ەسٸمدەرٸ ەلگە تانىمال قانشاما ادامدارىمىزدىڭ ٶزٸ كٶلەمدٸ تابىس يەلەرٸ بولا تۇرىپ, سالىق ورگانىندا تٸركەلمەگەن جەنە مەملەكەتكە بٸر تيىن دا سالىق تٶلەمەگەندەرٸ انىقتالدى. ولار قىمبات ٷيلەر مەن قىمبات كٶلٸكتەردٸ, قىمبات كيٸمدەردٸ پايدالانىپ, قىمبات كليپتەر تٷسٸرٸپ جٷرگەن بەلگٸلٸ ٶنەر تارلاندارىنىڭ مەملەكەت مٷددەسٸنەن تىس قالىپ جٷرگەندەرٸ ٶكٸنٸشتٸ. بٸز بۇل جەردە مەملەكەت مٷددەسٸ دەپ ولار تٶلەمەگەن قانشاما ميلليونداعان سالىقتى جەنە جارييالانباعان جىلجىمايتىن مٷلٸكتەردٸ ايتىپ وتىرمىز. سوندىقتان دا قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەدەنيەت جەنە شوۋ-بيزنەس ٶكٸلدەرٸن سالىق ورگانىندا تٸركەۋ جەنە سالىقتى مەجبٷرلٸ تٷردە دەكلاراتسييالاۋ مەسەلەلەرٸ قاتاڭ قولعا الىنىپ جاتىر. بۇعان قوسا پروديۋسەرلٸك قىزمەت, دىبىس جازۋ, كليپتەر تٷسٸرۋ سيياقتى قىزمەت سالاسى دا سالىقتىق باقىلاۋعا الىنا باستادى.
ال ەندٸ سالىق تٶلەۋشٸ جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلگەن ٶنەر جۇلدىزدارى دا بار. ولار – لۋيزا كارينباەۆا مەن ماقپال يسابەكوۆا. الايدا, سالىق ورگانىندا سالىق تٶلەۋشٸ رەتٸندە تٸركەلگەنٸمەن, ولار دا سالىق تٶلەۋدەن جالتارعان.
كٶپ ادامدار ٶزٸنٸڭ سالىق تٶلەۋدەن جالتارىپ جٷرگەن ەرەكەتٸنٸڭ كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا جاتاتىنىنا جەتكٸلٸكتٸ مەن بەرە بەرمەيدٸ. ال ەندٸ كەز-كەلگەن زاڭسىز جاسالعان ەرەكەتتٸڭ سۇراۋى دا, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ دە بولاتىنىن ۇمىتپاعان جٶن. ونداي سۇراۋدىڭ بولاتىن ۋاقىتى الىس ەمەس. تۋراسىن ايتقاندا, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا مٷلٸكتٸ جارييالاۋ تۋرالى زاڭ ٶزٸنٸڭ قولدانىلۋ مەرزٸمٸن توقتاتادى. سودان كەيٸن جۇمسالعان (كٸرٸس پەن شىعىس) ەر تيىنعا جاۋاپ بەرەتٸن ۋاقىت 2017 جىلدان باستالادى. 2017 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جالپىلاما دەكلاراتسييا تاپسىرۋ قولعا الىنادى.
بۇل ماقالادا بٸز سالىقتان جەنە ٶز مٷلكٸن جارييالاۋدان بوي تاسالاپ جٷرگەن مەدەنيەت ٶكٸلدەرٸ مەن ەرتٸستەردٸ جەنە اسابالاردى بەكەردەن-بەكەر تٸلگە تيەك ەتٸپ وتىرعان جوقپىز. سەبەبٸ, كەيبٸر ەنشٸلەر داڭعاراداي ٷيدە تۇرادى, قىمبات كٶلٸك مٸنەدٸ جەنە جيٸ-جيٸ شەتەل اسىپ جٷرەدٸ. الايدا, تاپقان تابىسىنىڭ زاڭدىلىعىن دەلەلدەي الاتىن ەشبٸر قۇجاتى جوق. سالىق ورگانىندا تٸركەلمەگەن جەنە سالىق تٶلەمەگەن. قايسٸبٸرٸ فيلارمونييادا, تەاتردا, «قازاقكونتسەرتتە» نەمەسە باسقا بٸر مەكەمەدە قىزمەت ٸستەيتٸن بولىپ تٸركەلگەن. تٸپتٸ, كەيبٸرەۋٸ ەشبٸر جەردە تٸركەلمەگەن. ايلىق جالاقىلارى دا تٶمەن. ال كەيبٸرەۋٸندە تاپقان اقشاسىن دەلەلدەيتٸن ەشبٸر قۇجاتتارى دا جوق, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مەن زەينەتاقى قورىنا بٸر تيىن تٷسپەگەن. ال تۇرعان ٷيٸ مەن مٸنگەن كٶلٸگٸنٸڭ قۇنى بولسا ميلليون دوللارعا جۋىق نەمەسە ودان دا اسىپ كەتەدٸ.
بٸز بۇل جەردە بٸرەۋدٸڭ قالتاسىنداعى اقشانى ساناۋ ەمەس, ەرتەڭگٸ كٷنگٸ جاۋاپكەرشٸلٸك مەسەلەسٸن ايتپاقپىز. وسى ورايدا ٶنەر جۇلدىزدارى جالپىلاما دەكلاراتسييا باستالعان كەزدە زاڭ الدىندا نە دەپ جاۋاپ بەرەدٸ? مٸنە, مەسەلە سوندا. زاڭ الدىندا بەرٸ بٸردەي. وسى ۋاقىتقا دەيٸن سۇراۋى بولماعان نەرسەنٸڭ سۇرالاتىن مەرزٸمٸ الىس ەمەس. سەبەبٸ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا وسى مەسەلەلەرگە بايلانىستى بٸراز نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرگە تيٸستٸ تولىقتىرۋلار مەن ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. سول ٶزگەرٸستٸڭ بٸرٸ رەتٸندە قر ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋ كودەكسٸنٸڭ 275 بابىنا (سالىق سالۋ وبەكتٸلەرٸن جەنە سالىقتىق ەسەپتٸلٸككە جاتاتىن ٶزگە دە مٷلٸكتٸ جاسىرۋ) ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەردٸ اتاپ ٶتۋگە بولادى. بۇل باپتا جاسىرىلعان مٷلٸك ەشكەرە بولعان جاعدايدا سالىناتىن ايىپپۇل كٶلەمٸ 250-دەن 500 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتٸ (530 مىڭنان 1 ميلليون 60 مىڭعا دەيٸن) قۇرايدى. ال ەندٸ پروبلەما قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك مەسەلەسٸنە كەلٸپ تٸرەلەتٸن بولسا, ونداي جاعدايدا سۋبەكتٸنٸڭ تارتار جازاسى (مٷلٸكتٸ تەركٸلەۋ مەن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ) بۇدان دا اۋىر بولاتىنى سٶزسٸز.
وسى ورايدا, «اتالمىش تىعىرىقتان شىعاتىن جول بار ما?» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. ەرينە, بار. سەبەبٸ, قاتەلەسپەيتٸن پەندە جوق. اتاپ ايتساق, بٸر اپتادا وننان اسا تويعا بارىپ, ەن ايتىپ, قىرۋار اقشا تاۋىپ جٷرگەن ەنشٸلەر بار. بٸر اپتادا ەكٸ-ٷش توي باسقارىپ جٷرگەن تانىمال اسابالار دا جوق ەمەس. بۇعان قوسا بيشٸلەر قاۋىمىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. باسقا جەكە تۇلعالاردى دا ۇمىتپاعان جٶن. تابىستى جاقسى تاپسا دا, ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ سالىق ورگانىنا بٸر تيىن دا تابىس سالىعىن تٶلەپ جٷرگەن جوق. سەبەبٸ, ولار ٶزٸنٸڭ قىزمەتٸ ٷشٸن تٶلەنەتٸن اقشانى كونۆەرتپەن الادى. ال سالىق تٶلەمەگەن سۋبەكت ٶزٸنٸڭ تابىسىنىڭ زاڭدىلىعىن دا دەلەلدەي المايتىنى تٷسٸنٸكتٸ.
سوندىقتان دا وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن مٷلٸكتٸ جارييالاۋ تۋرالى زاڭ تالاپتارى شەڭبەرٸندە بەرٸن زاڭداستىرعان جەنە سالىق تٶلەۋشٸ رەتٸندە مەملەكەتتٸك كٸرٸس ورگانىندا تٸركەلگەن ابزال. وسى ورايدا, جىلجىمالى مٷلٸك پەن قارجىنى زاڭداستىرۋ كەزٸندە سۋبەكت بارلىق جاۋاپكەرشٸلٸكتەن (قىلمىستىق, ەكٸمشٸلٸك, سالىقتىق جەنە تەرتٸپتٸك) بوساتىلاتىنىن ەسكەرتە كەتكەن جٶن شىعار. ياعني, مٷلٸكتٸ جارييا ەتۋشٸ سۋبەكتٸنٸڭ ٶتكەندەگٸ كەمشٸلٸكتەرٸ مەن سالىقتان جاسىرعان ەرەكەتتەرٸنە ەشقانداي سۇراۋ بولمايدى. قازاقستاننىڭ قىلمىستىق كودەكسٸ 48-بابىنىڭ تالاپتارى بويىنشا جارييا ەتٸلگەن مٷلٸك تەركٸلەۋگە دە جاتپايدى.
اتاپ ايتساق, بەلگٸلٸ بٸر ٶنەر سالاسىنداعى سۋبەكت اي سايىن توي-تومالاقتاردان قىرۋار اقشا تابۋ ارقىلى بٸرنەشە ٷي ساتىپ الدى دەلٸك. سونىمەن قاتار قولما-قول اينالىمىندا دا قىرۋار اقشاسى بولسىن. الايدا, جىلجىمايتىن مٷلٸكتەرٸ باسقا بٸرەۋلەردٸڭ اتىنا رەسٸمدەلگەن بولۋى مٷمكٸن. ەرينە, بۇدان قورقاتىن ەشتەڭە جوق. ەندٸ اتالمىش زاڭ شەڭبەرٸندە سول جىلجىمايتىن مٷلٸكتەردٸ ٶز اتىنا سەنٸمدٸ تٷردە اۋدارىپ الۋعا بولادى. ول ٷشٸن مەملەكەتكە ون پايىزدىق الىم تٶلەنبەيدٸ. ال قولىنداعى اقشانى ەكٸنشٸ دەرەجەدەگٸ بانككە نەمەسە ۇلتتىق پوشتا وپەراتورىنداعى ەسەپشوتقا سالۋ ارقىلى جارييا ەتكەن جاعدايدا دا ەشقانداي الىم الىنبايدى. ياعني, ەشقانداي ارتىق شىعىنعا باتپايدى جەنە ەشبٸر جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلمايدى. وسى ورايدا, ون پايىزدىق الىم تەك شەتەلدەگٸ جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ (ونىڭ ٸشٸندە باسقا بٸرەۋدٸڭ اتىنا رەسٸمدەلگەن), سونىمەن قاتار قولداعى اقشانى بانككە سالماي-اق, دەكلاراتيۆتٸ تٷردە جارييا ەتكەن جاعدايدا عانا الىناتىنىن ەسكە سالىپ ٶتكەن جٶن شىعار.
جالپى, مٷلٸكتٸ جارييا ەتۋ تۋرالى زاڭ تالاپتارى بويىنشا اقشانى دا, جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ دە جارييا ەتۋگە ەشقانداي شەكتەۋ جوق. تەك جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ زاڭداستىرعان كەزدە 2014 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ قىركٷيەگٸنە دەيٸن الىنعان جىلجىمايتىن مٷلٸك قانا جارييا ەتۋگە جاتادى. مىسالى, بەلگٸلٸ بٸر ەنشٸنٸڭ اي سايىنعى تابىسى 100 مىڭ دوللاردان اسىپ كەتكەن بولسا دا, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن مەملەكەتتٸك كٸرٸس ورگانىنا بارىپ زاڭداستىرا بەرۋٸنە شەك قويىلمايدى. بۇل تالاپ باسقا سالاداعى سۋبەكتٸلەرگە دە قاتىستى. سونىمەن قاتار سالىقتىق راقىمشىلىق جاسالىپ, ەشبٸر سالىق سالىنبايدى. سوندىقتان دا بۇنداي مٷمكٸندٸكتٸ تيٸمدٸ پايدالانا بٸلگەن جٶن.
الماتى قالالىق مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر دەپارتامەنتٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
