مەملەكەت بٸراز ۋاقىتتان بەرٸ سەبٸزدٸ, كارتوپتى جەنە باسقا دا جەمٸس-جيدەك, كٶكٶنٸس باعاسىن ارزانداتۋعا تىرىسۋدا. پاندەمييا كەزٸندە ٷكٸمەت بٷكٸل ەل بويىنشا كٶتەرمە تاراتۋ ورتالىقتارى جەلٸسٸن (كوج) قۇرۋعا كٶشتٸ.
بۇل جەردە ٷكٸمەتتٸڭ لوگيكاسى مىناداي بولدى: فەرمەرلەر ورتالىقتارعا ٶز ٶنٸمدەرٸن دەلدالدارسىز تٸكەلەي ساتادى, ال ورتالىقتار ٶنٸمدەردٸ بٸردەن دٷكەندەر مەن بازارلارعا جٸبەرەدٸ. ال «اشكٶز دەلدالدار» بولماعاندىقتان, باعا تٶمەندەيدٸ.
بارلىق ەر وبلىستا قۇرىلعان 24 ورتالىق مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك پرينتسيپٸنە نەگٸزدە جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس بولاتىن.
مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتە بٸر تيٸمدٸ نەرسە بار: ٸسكەر سەرٸكتەس بٸردەن ورتالىقتاردىڭ قويما قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسييا سالادى. مەملەكەت سودان كەيٸن نىساندى مۇقييات قارايدى, ەگەر قۇرىلىس مٸنسٸز سالىنعان بولسا, وندا بيزنەس شىعىنداردى ٶتەيدٸ.
ەگەر ولقىلىقتار بولسا, وندا كەسٸپكەر ٷكٸمەتتٸڭ اقشاسىن «كٶرمەيدٸ». بىاي الىپ قاراعاندا بٸز بۇل جوباعا سەنٸمدٸ بولدىق.
كەيٸن بەلگٸلٸ بولعانداي, كٶتەرمە تاراتۋ ورتالىقتارى جەلٸسٸن 100 پايىز مەملەكەت مەنشٸگٸندەگٸ قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸ جەتٸ كوج ٷشٸن 110 ميلليارد تەڭگە نەسيە بەرگەن. بۇل جەردە بٸرٸنشٸ كەزەڭنٸڭ قۇنى 138 ميلليارد تەڭگە بولعانى بەلگٸلٸ بولدى. ياعني, كوج قۇرىلىسىنا مەملەكەتتەن 10 جىلعا 13,68 پايىز مٶلشەرٸندە قولداۋ الىپ وتىرادى.
قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸنەن نەسيە العان جشس «ۇلتتىق ساۋدا-تاراتۋ جەلٸسٸ» دەپ اتالادى. شىن مەنٸندە, بۇل اتاۋ كوج-دى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك جوبانىڭ اتاۋىن قايتالايدى. بۇل كەزدەيسوقتىق, سولاي ما?
بۇل جشس 2020 جىلى پايدا بولدى, دەل سول كەزدە ٷكٸمەت كوج قۇرۋعا كٸرٸستٸ. نە دەگەن سەيكەستٸك, اتاۋلى كٷن, دەسەڭشٸ?! بۇل كومپانييانىڭ ەرەكشەلٸگٸ سول, ونىڭ تٷپكٸلٸكتٸ يەلەرٸنٸڭ بٸرٸ, بۇرىنعى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ كٷيەۋ بالاسى, دٷنيەجٷزٸلٸك Forbes تٸزٸمٸنٸڭ مٷشەسٸ, 2,8 ميلليارد دوللار بايلىعى بار تيمۋر قۇلىباەۆ ەدٸ.
سونىمەن, ەگەر بٸز «كەلٸسٸمدٸ» شىنىمەن جەڭٸلدەتەتٸن بولساق, بۇل مەمٸلە قازاقستاندىقتار ٷشٸن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? بۇل كوج شىن مەنٸندە مەملەكەت اقشاسىنا سالىنىپ, سوسىن مەملەكەت وسى كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى جەلٸسٸن مەملەكەت اقشاسىنا ساتىپ الاتىنىن بٸلدٸرەدٸ. مٸنە, قىزىق...
