رۋحاني جاڭعىرۋ – ٶزٸمٸز ٶزگەرسەك...
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «قانىمىزعا سٸڭگەن كٶپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى ٶزگەرتپەيٸنشە, بٸزدٸڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مٷمكٸن ەمەس», – دەپ ماقتانگەرشٸلٸككە ۇرىنباي, ٶتكەنمەن ٶمٸر سٷرۋگە ۇمتىلماي, سانانى ٶزگەرتۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ادامنىڭ ساناسى ٶزگەرسە, ونىڭ تۇلابويىندا جاقسى سيپاتتار كٶرٸنٸس تابا باستايدى. جاقسى امال جاساعان ادامنان ٶزگەلەر ٷلگٸ الادى. سٶيتٸپ, ونىڭ وتباسى, سودان كەيٸن قوعام جاقسىلىققا قاراي قادام باسادى.
جۋىردا باس مٷفتيٸمٸز سەرٸكباي قاجى ساتىبالدىۇلى ەلٸمٸزدەگٸ دٸن قىزمەتكەرلەرٸنە «ٶزگەرۋدٸ ٶزٸڭنەن باستا» دەگەن ٷندەۋ جولدادى. استانادا ٶتكەن كەزەكتٸ رەسمي جينالىستا وسىنداي ۇران تاستالدى.
«جاڭا قىزمەتٸمدە دٸن قىزمەتكەرلەرٸ اراسىندا «ٶزگەرۋدٸ ٶزٸڭنەن باستا!» دەگەن ۇران تاستايمىن. ەگەر ادام ٶزگەرسە, ونىڭ كٶرشٸسٸ ٶزگەرەدٸ. ودان كەيٸن قوعام ٶزگەرەدٸ. بۇل مەسەلەدە ەر ادامنىڭ ويى, سانا-سەزٸمٸ ٶزگەرۋٸ ماڭىزدى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ باس مٷفتي سەرٸكباي قاجى وراز.
حالقىمىزدا: «وتان وتباسىنان باستالادى», – ناقىل سٶز بار. ەربٸر جانۇيادا ٸزگٸلٸك پەن يماندىلىق قۇندىلىقتارى قالىپتاسسا, ەلٸمٸز رۋحاني تۇرعىدان داميتىن بولادى.
رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى نەگٸزٸ – دٸن مەن دەستٷر. بۇل – قۇستىڭ قوس قاناتتى ٸسپەتتٸ ۇعىم. بٷگٸنگٸدەي جاھاندانۋ زامانىندا بٸزگە جات, تابيعاتىمىزعا تەرٸس كەلەتٸن كەرتارتپا يدەولوگييادان ساقتانۋدىڭ تٶتە جولى دٸن مەن دەستٷرگە بەرٸك بولۋ دەپ ەسەپتەيمٸز. بۇل تۇرعىدا ەلباسى ٶز ماقالاسىندا: «بٸز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سٸڭگەن, بٷگٸندە تامىرىمىزدا بٷلكٸلدەپ جاتقان ٸزگٸ قاسيەتتەردٸ قايتا تٷلەتۋٸمٸز كەرەك», – دەگەن تۇجىرىم ايتتى.
راسىندا, حالقىمىزدىڭ سان عاسىردان بەرٸ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ەدەت-عۇرىپتارى مەن سالت-دەستٷرلەرٸنٸڭ استارىندا اسىل دٸنٸمٸزدٸڭ قاعيدالارى ھەم تالاپتارى جاتىر. مەسەلەن, ٷلكەنگە قۇرمەت, كٸشٸگە ٸزەت, بٸرەۋدٸڭ الا جٸبٸن اتتاماۋ, كٶرشٸنٸڭ حاقىسىن بەرۋ, قوناقجايلىق سىندى سالتتارىمىز شاريعاتپەن ٷيلەسٸم تاپقان.
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي سەرٸكباي قاجى وراز بٸر سۇحباتىندا: «حالقىمىزدىڭ كٷندەلٸكتٸ داعدىسىنا اينالعان سالتتاردىڭ تٷپكٸ مەنٸ اسىل دٸنٸمٸزدەن باستاۋ الادى. شىر ەتٸپ دٷنيە ەسٸگٸن اشقان سەبيگە ازان شاقىرىپ ات قويۋ, بوسانعان جاس كەلٸنگە قالجا جەگٸزۋ, قىرقىنان شىعارۋ, بالانى ەكٸ جىل ەمٸزۋ, شٸلدەحانا-بەسٸك توي جاساۋ, تۇساۋكەسەر, بەسٸرە سالتى, قىز ايتتىرۋ, سىرعا سالۋ, قۇدالىق, قالىڭمال, جاساۋ, مٸنە, وسى سالت-دەستٷرلەرٸمٸز دٸننٸڭ قاعيداتتارى مەن تالاپتارىمەن ٷيلەسٸم تاپقان. دٸن – ٶمٸر سٷرۋ قاعيداسى. قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋ – قۇلدىڭ باستى مٸندەتٸ. شاريعات دەگەنٸمٸز – ٶمٸر, ال ٶمٸر دەگەنٸمٸز – شاريعات», – دەپ اتاپ كەتكەن بولاتىن.
باس مٷفتيٸمٸز ايتقانداي, دٸنٸمٸزدٸڭ قاعيداتتارى مەن تالاپتارى ادام تابيعاتىمەن تولىقتاي ٷيلەسٸم تاپقان. اللانىڭ ەمٸرلەرٸن كەز-كەلگەن ۋاقىت پەن كەڭٸستٸكتە ورىنداۋ وڭتايلى. قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمنٸڭ «باقارا» سٷرەسٸنٸڭ 286-اياتىندا: «اللا ەشكٸمدٸ شاماسى جەتپەيتٸن ٸسكە مەجبٷرلەمەيدٸ. كٸمدە-كٸم جاقسىلىق ٸستەسە, ساۋابىن ٶزٸ كٶرەدٸ, جاماندىق قىلسا, سازايىن ٶزٸ تارتادى...» – دەلٸنگەن. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بٸز قازٸرگٸ ۇرپاققا جاقسىلىق جاساۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى كٶبٸرەك ايتۋىمىز كەرەك.
مەملەكەت باسشىسى باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «...قازاق «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تٸك» دەپ بەكەر ايتپاعان. پاتريوتيزم كٸندٸك قانىڭ تامعان جەرٸڭە, ٶسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن ٶڭٸرٸڭە, ياعني تۋعان جەرٸڭە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتەن باستالادى. سول سەبەپتٸ, مەن «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋدى ۇسىنامىن. تۋعان جەرگە, ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرلەرٸنە ايرىقشا ٸڭكەرلٸكپەن اتسالىسۋ – شىنايى پاتريوتيزمنٸڭ ماڭىزدى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ. بۇل – ٶتە ماڭىزدى باستاما.
بٸردە پايعامبارىمىز مۇحاممەدتەن (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر كٸسٸ: «ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ, ەڭ جاقسى ادام كٸم?» – دەپ سۇرايدى. سوندا ول: «ەڭ جاقسى ادام – قوعامعا, ەلگە پايداسى تيگەن پەندە», – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن. دەمەك, ٶز تۋعان جەرٸڭە پايدالى بولعانىڭ – جاقسى مۇسىلمان بولعانىڭ.
«تۋعان جەر» باعدارلاماسى ەلٸمٸزدەگٸ قايىرىمدى جانداردىڭ تۋعان ەلٸنە كٶمەگٸن تيگٸزٸپ, ٸزگٸ ٸس-شارالاردىڭ جٷزەگە اسۋىنا مۇرىندىق بولادى دەگەن سەنٸمدەمٸز.
ۇلتىمىزدىڭ جاناشىر اردا ۇلدارىنىڭ بٸرٸ احمەت بايتۇرسىنۇلى بٸر ٶلەڭٸندە:
«دەگەندەر: مەن جاقسىمىن, تولىپ جاتىر,
جاقسىلىق ٶز باسىنان ارتىلماعان.
...نە پايدا ٶنەرٸڭ مەن بٸلٸمٸڭنەن
تيٸستٸ جەرلەرٸنە سارپ ۇرماعان?!..» دەپ جىرلايدى.
ەربٸر ازامات ٶزٸنٸڭ سالاسى بويىنشا ەلدٸڭ ٶركەندەۋٸنە, ٶز اۋىلىنىڭ كٶركەيۋٸنە ٷلەس قوسسا, بولاشاعىمىز باياندى بولماق.
اللا تاعالا ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىن جارقىن ەتٸپ, حالقىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ مەن بٸرلٸگٸن ەردايىم بەكەم ەتكەي! ەمين!
ٶمٸرزاق قاجى بەكقوجا, قمدب-نىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا ٶكٸل يمامى
