سوندىقتان ٶزٸم قىزمەت جاساپ كەلە جاتقان مەدەنيەت سالاسىن تٸلگە تيەك ەتەمٸن. وسى «مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ» كٸمدەرگە بەرٸلۋدە, جەنە زاڭ تالاپتارى قانشالىقتى ساقتالۋدا? بۇعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭى نە دەيدٸ?
...
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ قۇرىلىمىنا كٸرەتٸن كەيبٸر مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆولىق ناگرادالارى تۋرالى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ 2011 جىلعى 30 قىركٷيەكتەگٸ № 30 جارلىعىنىڭ 7-تارماعىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ قاۋلى ەتەدٸ:
"مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ" تٶسبەلگٸسٸ
- "مەدەنيەت سالاسىنىڭ ٷزدٸگٸ" تٶسبەلگٸسٸمەن مەدەنيەت سالاسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە ٷلەس قوسقان, ەلدٸڭ مەدەنيەتٸن دامىتۋداعى ۇزاق جىلعى ەڭبەگٸ مەن جەكە ٷلەسٸ, مەدەنيەت سالاسىن جەتٸلدٸرۋگە بەلسەنە قاتىسقانى, مەدەنيەت جٷيەسٸندە يننوۆاتسييالىق قىزمەتٸ ٷشٸن مەدەنيەت سالاسىندا 15 جىل جەنە ودان دا كٶپ ەڭبەك ٶتٸلٸ بار مەدەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ماراپاتتالادى.
ەندٸ شامامىز كەلگەنٸنشە تالداپ كٶرسەك, بۇل جەردە مەدەنيەت سالاسىن جەتٸلدٸرۋگە «بەلسەنە قاتىسقانى» دەگەن انىقتاما بارلىعىنا دا «كانال» بولىپ تۇرعان سيياقتى, بۇل ەسٸك بار بولعانىمەن تەرەزە دە اشىق دەگەن سٶز. ەگەر ەڭبەك ٶتٸلٸڭ تولماسا «جەكە ٷلەسٸڭدٸ» كٶرسەتٸپ «فورتوچكادان» دە كٸرە بەر...
ونىڭ ٷستٸنە 2011 جىلى «مەدەنيەت قايراتكەرٸ» دەگەن اتاق توقتاتىلىپ ورنىنا سوعان تەڭەستٸرٸلٸپ «مەدەنيەت ٷزدٸگٸ» ەنگەنٸن ەسكەرسەك, ەكٸنٸڭ بٸرٸ «قايراتكەر» بولىپ شىعا كەلگەن جوق پا?
بۇل ٷشٸن بۇرىننان كەلە جاتقان مەدەني ٸس-شارالاردىڭ اتاۋىن ٶزگەرتٸپ, ونى ٶز «يننوۆاتسييالىق جوبا» ەتٸپ كٶرسەتٸپ, سول ارقىلى اتاۋلى مەرەكەلەردە ت. ب ٷكٸمەت تاراپىنان بەرٸلەتٸن مەرەيتوي تٶسبەلگٸلەرٸن رەتٸن تاۋىپ كەۋدەڭە تاقساڭ دا جەتٸپ جاتىر. بارلىعىمىز دا ادام بالاسىمىز, ۇجىمىمدا سىرتتاي ايتۋعا جٷرەكسٸنەتٸن بٸراق وڭاشادا ەرٸپتەستەردٸڭ رەنٸشٸ دە ەستٸلٸپ قالادى. وسى ەدٸلەتسٸزدٸك بۇعان دەيٸن قارسى شىعىپ تا كٶردٸك, شقو تاراپىنان دا ارنايى ٶكٸلدەردٸ شاقىرتقىزىپ جينالىس تا اشقىزدىق.
بٸراق تاعى دا سول باسشىلىق تٶردە ٶزدەرٸ وتىرىپ الىپ, دايىنداپ قويعان «ٶز ادامدارىن» سٶيلەتٸپ, ٶكٸلدٸ سەندٸرٸپ الدىڭدى وراپ كەتەدٸ. ۇجىم قامىن جەگەن اكتەرلٸك شەبەرلٸكتەرٸنە تاڭ قالماسقا شاراڭ قالمايدى, ال سىرتتاي نارازىلىق تانىتىپ جٷرگەندەر جەمە-جەمگە كەلگەندە تٶمەن قاراپ ەدەن شۇقىپ قالادى. وسىلايشا ٸرٸپ- شٸرٸپ بارا جاتقان قوعامعا اينالدىق, اباي اتام ايتقانداي «باياعى جارتاس, بٸر جارتاس».
سول سپەكتاكلدەگٸ ەكٸجٷزدٸلٸككە «تويىپ» ٸشتەن تىنىپ جٷرگەن ەدٸم. ەندٸ مٸنە تاعى دا شىداي الماي بارشا قازاق ەلٸنە شىندىقتى اشىق تٷردە جايىپ سالۋعا بەل بۋدىم. ونىڭ ٶزٸندٸك سەبەبٸ دە بار.
ول سەبەپ تاقاۋدا تەۋەلسٸزدٸك مەرەكەسٸنە وراي ورىن العان جاعداي.
2013 جىلى عانا مەدەنيەتكە باسقا سالادان كەلگەن, بەس جىل ٸشٸندە ماراپاتتارعا ۇسىنىلىپ كەلگەن سول كٶركەمدٸك- جەتەكشٸمٸزدٸڭ تاعى دا «مەدەنيەت سالاسى ٷزدٸگٸ»-دە ۇسىنىلۋى ەدٸ.
ماراپاتقا ارنالعان ۇجىم جينالىسىندا كٶپشٸلٸك الدىندا: «بٸراز ادامدار ۇسىنىلىپ ٸشٸندە مەنٸكٸ ٶتتٸ, كانالداردى سالىپ جٷرٸپ, ەرەڭ الدىق قوي...» دەپ كٷلە ايتقان سٶزٸ.
مەن جانىما باتقان مۇنداي «كانالى» كٷشتٸ مەلٸمدەمەنٸ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ابىرويىن تٷسٸرۋ جەنە دە سول مەكەمەدە تالاي جىل تەر تٶگٸپ كەلە جاتقان ٶنەر ادامدارىنىڭ ەڭبەگٸن باعالاماۋ دەپ قابىلدايمىن. «كٶركەمدٸك جەتەكشٸ» دەگەنٸمٸز اتى ايتىپ تۇرعانداي مٸنەزٸ كٶركەم, سىپايى, ايتار ويىن ەر سٶزٸن جٷيەلٸ تٷردە سالماقتاپ مەدەني تٷردە جەتكٸزەتٸن ادام بولۋى تيٸس.
باسشىنىڭ تاراپىنان «ەرەكشە قولداۋ» تاۋىپ مەملەكەتتٸك رەسمي مەرەيتويدىڭ, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى سيياقتى ايتۋلى مەرەكەلەرگە ارنالعان ماراپاتتارعا دا تەك سول بٸر ادامنىڭ عانا ۇسىنىلۋى قالاي? سوندا بۇل ٶزٸ سوندا قانداي «كانال...»?
ەگەر كٶركەمدٸك جەتەكشٸ مەدەني ٸس-شارالاردى ٶتكٸزسە ول ونىڭ تٸكەلەي جاۋاپتى مٸندەتٸ, سول ٷشٸن ٷكٸمەتتەن ارنايى جوعارى جالاقى الىپ وتىرعان كٷندەلٸكتٸ جۇمىسى ەمەس پە ەدٸ.
ادام ٶزٸنٸڭ تٸكەلەي مٸندەتٸن اتقارعانى ٷشٸن عانا ماراپاتقا ۇسىنىلا بەرسە ەندٸگٸ كەۋدە تٷگٸلٸ ارقاسى دا تولاتىندار بارشىلىق قوي.
تاعى بٸر ايتا كەتەتٸن جەيت, بيىلعى مامىر ايىندا عانا سارايىمىزدا كٶپ جىلدار ەڭبەك جاساپ كەلە جاتقان ەنشٸ قارىنداسىمىز دا وسى اتاققا يە بولدى, شىن قۋاندىق. ەندٸ ويلاپ قاراسام بۇل باسشىلىق تاراپىنان كٷدٸك - داۋ تۋدىرماس ٷشٸن ارنايى جاسالعان قيتۇرقى ايلا ەكەنٸن ۇقتىم. سوندا قىزمەتكەرلەر ٷكٸمەتتٸك ماراپاتقا قاجەت بولسا ەر التى اي سايىن ۇسىنىلا ما, ەلدە, سول سالانىڭ ديپلومىن الا سالا ۇسىنىلا ما? ەگەر بەس جىلدا وسىنداي «جەتٸستٸكتەرگە» جەتٸپ ٷلگەرسە ەندٸ بەس جىلدا كانالدارى امان بولسا مىنا قارقىنمەن «ەڭبەك ەرٸ» -نٸڭ دە اۋىلى الىس ەمەس سيياقتى...
سوندا مەدەنيەت سالاسىندا ون بەس جىلدان استام ٶنەردٸڭ وتىنىمەن كٸرٸپ, كٷلٸمەن شىعىپ جٷرگەن شىعارماشىلىق ادامدارى قايدا قالادى?
بەلدەن باسىلىپ تالابى ورىندالماسا ونىڭ نەسٸ زاڭ? مەن وسى سۇراقتى سول ەرٸپتەستەرٸمە تٸكەلەي دە قويىپ تا كٶردٸم, جاۋاپتارى بٸرەۋ: «اعا, سوڭىمىزعا تٷسٸپ الادى...» دەپ تٶمەن قارايدى. وسى جاسىق مٸنەزبەن قالاي ەل بولار ەكەنبٸز.
تٷسٸنگەن ادامعا ٶنەر جولى قيىن جول, مارقۇم ە. سىعاي اعامىزدىڭ: «ٶنەرگە وڭاي دەپ تالاپتانبا, قيىن دەپ تالاپتان» دەگەن قاناتتى سٶزٸ بار. ەگەر ارزان اتاق قۋعاندار رەتٸن تاۋىپ تٶرگە شىقسا, وسىلاي «قۇرمەتكە» بٶلەنە بەرسە ٶنەردە- مەدەنيەتتە نە قۇرمەت, نە قاسيەت قالادى?!
باسقا سالادا ەڭبەك جولىن باستاپ, مەدەنيەتكە ات باسىن ەندٸ بۇرىپ, سىرتتاي مۋزىكالىق ديپلومىن بىلتىر عانا العان ادامدى مەدەنيەتتٸڭ كٶشٸن جالعىز ٶرگە سٷيرەگەندەي قىلىپ كٶرسەتۋ قانشالىقتى اقىلعا سييادى.
وسى سالانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرە قويماعان, ەڭبەك ٶتٸلٸمٸ بەس جىلدان ەندٸ اسقان, تٷيمەدەيٸن تٷيەدەي قىلىپ كٶرسەتەتٸن ادامدارعا مۇنداي ماراپاتتىڭ بەرٸلۋٸنە تولىقتاي قارسىمىن.
قر كونستيتۋتسيياسىنىڭ 17, 18 - باپتارىنا سٷيەنە وتىرىپ بۇل اسقىنعان دەرتتٸڭ ٷكٸمەت تاراپىنان ارنايى كوميسسييامەن جٸتٸ نازارعا الىنىپ تەكسەرٸلۋٸن جەنە زاڭ تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن سۇرايمىن.
ەلباسى جولداۋىندا: «زاڭدى بۇزعان ەكەنسٸڭ, ونىڭ باپتارىنا سەيكەس جاۋاپقا تارتىلاسىڭ» دەگەن ەسكەرتپەسٸ دە بار.
ەگەر ەڭبەك ٶتٸلٸمٸنەن تىس مەدەنيەتكە ەكەلگەن بۇرىن قايتالانباعان تىڭ دٷنيەسٸ, حالىقتىڭ باعاسىن العان دارا تۋىندىسى بولسا قۇبا- قۇپ.
ال باسقا جاعدايدا ەڭبەك ٶتٸلٸمٸ باستى ەسكەرٸلۋٸ كەرەك, زاڭعا قايشى بەرٸلگەن ماراپاتتار ارقىلى قۇرمەتتٸڭ دە قۇنى تٷسۋدە, بۇل ٷكٸمەتٸمٸزگە دە ٷلكەن سىن.
بٸرگە قىزمەتتەس بولعان مارقۇم تۇرسىنعازى اعامىز دا كٶزٸ تٸرٸسٸندە «قۇرمەت» پەن «پاراسات» الماسا دا حالقىنىڭ قۇرمەتٸنەن كەندە بولعان جوق, ٶمٸردەن ٶتسە دە سانامىزدان مەڭگٸ ٶشپەك ەمەس, بٸراق, تٸرٸ ادام بارىندا باعالانىپ, ەڭبەگٸنە ساي ەدٸل باعاسىن العانعا نە جەتسٸن. بٷگٸندە سونى باعامدايتىن باسشى ادامداردا پاراساتتىلىق جاعى كەمشٸن سوعۋدا سيياقتى...
ال قازٸرگٸ ۋاقىتتا باسشىمەن تىعىز قارىم-قاتىناسى بار ادامدار كەلٸسٸپ (سىبايلاسىپ) ٶزٸن ۇسىنۋ ٷشٸن ۇسىنىس-مٸنەزدەمەنٸ جىمىن بٸلدٸرمەي جوعارى جاققا جولداپ جٸبەرۋٸ تٷككە دە تۇرمايدى. ال ونىڭ كەرٸسٸنشە ەكەنٸن دەلەلدەۋ ٶتە قيىن تٷسەتٸنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ.
بۇل تاقىرىپتا اششى شىندىقتى جازۋ ٶزٸمە دە وڭاي بولىپ وتىرعان جوق, جازعاندارىمنىڭ بەرٸ دە جان جادىراتار ويلارعا ەمەس, كٶڭٸل قۇلازىتار جايلارعا تولى, تٷسٸنەمٸن.
ەدٸلەتتٸ ٸزدەپ سەمەي قالاسىنىڭ گەربٸ تۋرالى دا ايتا-ايتا «پەلەقور» اتانعانىم دا ٶز الدىنا بٸر توم. بٸراق وعان كٸنەلٸ مەن ەمەس, ادامداردىڭ جان ايقايىنا پىسقىرىپ تا قارامايتىن, جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ٶز كرەسلوسىن تاققا تەڭەيتٸن مەڭٸرەۋ شەنەۋنٸكتەر بولار. مەيلٸ, كٷيە جۇققانىمەن كٷيدٸرمەيدٸ, ۋاقىت جۋىپ كەتٸرەر, كٶڭٸلگە سول جۇبانىش..
سٶز سوڭىندا ايتارىم, بٸز اقيقات اۋلىنان قانشا الشاقتاعان سايىن, ادامگەرشٸلٸك تە بٸزدەن سونشا الىستاي بەرمەك, ادامي قاسيەتٸمٸزدٸ جوعالتىپ المايىق, اعايىن...
ەرلان شاياحمەتۇلى,
سەمەي قالاسى
Dalanews.kz
