جالپىۇلتتىق كواليسيانىڭ باستاماسى اياسىندا قۇرىلعان وڭىرلىك كواليسيانىڭ بۇگىن العاشقى وتىرىسى ءوتىپ، وعان ساياسي پارتيالاردىڭ وڭىرلىك فيليالدارى ءتوراعالارى، قوعامدىق ۇيىمدار، زيالى قاۋىم، ءماسليحات دەپۋتاتتارى، ساراپشىلار، قوعام بەلسەندىلەرى، ازاماتتىق سەكتور مەن جاستار وكىلدەرى جانە كونستيتۋسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاتىستى، دەپ حابارلايدى Dala News.
وتىرىستا ءسوز العاندار جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى قۋاتتى ءارى ادىلەتتى قازاقستاندى قالىپتاستىرۋدىڭ بەرىك نەگىزى بولاتىنىن، سونداي-اق ساياسي جۇيەنىڭ قۇرىلىمىن قوعامنىڭ زاماناۋي تالاپتارىنا سايكەس تۇبەگەيلى جاڭارتاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى – ەلدەگى ساياسي جاڭعىرۋلاردىڭ زاڭدى ءارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقان رەفورمالاردىڭ جالعاسى. بۇل قۇجات مەملەكەتتىلىكتى نىعايتىپ قانا قويماي، بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتەدى، ازاماتتاردىڭ شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى ارالاسۋىنا جول اشادى. نەگىزگى قۇندىلىق – ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى. سوندىقتان اتا زاڭ حالىقتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەتىن، ادىلەتتى ءارى اشىق قوعام قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ناقتى ءارى ءتيىمدى تەتىكتەردى قامتۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار، كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەر زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ اشىقتىعى مەن ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋعا، قوعامداعى سەنىم مادەنيەتىن ورنىقتىرۋعا نەگىز بولادى. بۇل باستامالار ەل بىرلىگىن بەكەمدەپ، الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋعا بەرىك نەگىز قالايدى. ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – وسى وزگەرىستەردىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن ءوڭىر تۇرعىندارىنا جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ، ولاردىڭ پىكىرىن ەسكەرۋ ارقىلى قوعامدىق ديالوگتى كۇشەيتۋ»، – دەدى «AMANAT» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ءتوراعاسى، وبلىستىق كواليسيا جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى جاندوس بازارتاي.
جيىن بارىسىندا كونستيتۋسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى، قىزىلوردا وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ ءتوراعاسى، وبلىستىق كواليسيا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇرات تلەۋمبەتوۆ، «اق جول» قازاقستان دەموكراتيالىق پارتياسى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ ءتوراعاسى باۋىرجان ساندىبايەۆ، «اۋىل» پارتياسى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ اپپارات باسشىسى دينارا يبادۋللايەۆا، «Respublica» پارتياسى قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ ءتوراعاسى داۋرەن سەيتجانوۆ، «قازاقستان حالىق پارتياسى» قىزىلوردا وبلىستىق فيليالىنىڭ مۇشەسى تالعات تەلەۋبايەۆ، زيالى قاۋىم جانە ازاماتتىق سەكتور وكىلدەرى پىكىر ءبىلدىرىپ، جاڭا كونستيتۋسيا جوباسى ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا، الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى كۇشەيتۋگە، كاسىپكەرلىككە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا، عىلىم مەن مادەنيەتتى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى وركەندەتۋگە باعىتتالعان ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق ماقساتتارمەن تولىق ۇندەسەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق، ەلدىڭ ينستيتۋسيونالدىق تۇرعىدان جاڭا ساپالىق كەزەڭگە قادام باسقانى ايتىلدى. «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتى ءىس جۇزىندە بەكىپ، بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك نىعايا ءتۇستى. كونستيتۋسيالىق باقىلاۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلىپ، زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە، ۇلتتىق رەسۋرستاردى ءادىل ءبولۋ ۇستانىمى كۇشەيتىلۋدە. بارلىق شەشىمدەر ادىلدىك، تەڭدىك جانە كەلەر ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىنا سۇيەنەتىنى ەرەكشە اتالدى.
قاتىسۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، جاڭا نەگىزگى زاڭ قوعامداعى تەرەڭ وزگەرىستەرگە، دۇنيەتانىمى جاڭارعان ءارى مەملەكەتكە جوعارى تالاپ قوياتىن جاڭا بۋىننىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ رەتىندە قابىلدانۋدا. بۇل ۇمىتتەردىڭ تۇپ-توركىنى – ادالدىق، زاڭ ۇستەمدىگى، ادام قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋ جانە قۇقىقتارعا بەرىك كەپىلدىك ورناتۋ. جاڭا كونستيتۋسيا ءدال وسى قوعامدىق قاجەتتىلىكتەرگە ناقتى ءارى مازمۇندى جاۋاپ بەرەدى.
ايتا كەتۋ قاجەت، قوعامنىڭ ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارىن ورتاق قۇندىلىقتار توڭىرەگىنە توپتاستىرىپ، ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە بىرلەسە قادام باسۋدى ماقسات ەتكەن جالپىۇلتتىق كواليسيا – كەڭ اۋقىمدى قوعامدىق الاڭعا اينالدى. ونىڭ قۇرامىنا ەلدەگى بەس جەتەكشى ساياسي پارتيامەن قاتار، مىڭداعان ازاماتتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن 300-دەن استام قوعامدىق ۇيىم ەندى. بۇل – باستامانىڭ كەڭ قوعامدىق قولداۋعا يە ەكەنىن كورسەتەتىن ماڭىزدى كورسەتكىش. وسىنىڭ جالعاسى رەتىندە وبلىستا ساياسي پارتيالاردىڭ وڭىرلىك فيليالدارى مەن قوعامدىق ۇيىمدار جالپى قۇرامى 349 ازاماتتان تۇراتىن ايماقتىق جانە اۋماقتىق كواليسيالار قۇرىلدى. ولاردىڭ جانىندا بەلسەندى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان 200-دەن اسا ەرىكتىلەر قىزمەت اتقارادى. كواليسيانىڭ الداعى كەزەڭگە ارنالعان 695 ءىس-شارادان تۇراتىن كەشەندى جۇمىس جوسپارى ازىرلەنگەن. جوسپار اياسىندا تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر، ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى، قوعامدىق تالقىلاۋلار جانە اشىق ديالوگ الاڭدارى ۇيىمداستىرىلادى. بۇل فورماتتار ارقىلى ءوڭىر جۇرتشىلىعىنا جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىندا ۇسىنىلعان وزگەرىستەر جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلىپ، ازاماتتاردىڭ پىكىرىن تىڭداۋعا جانە اشىق وي الماسۋعا باسىمدىق بەرىلمەك.
