– بۇل جاڭالىقتى ەستٸگەندە العاشىندى سەنٸڭكٸرەگەن جوقپىن. ەدەتتە, سٶز كٷيٸندە قالىپ قوياتىن جوبالار كٶپ بولادى. سونىڭ بٸرٸ شىعار دەگەنمٸن. جىلدىڭ سوڭىندا بايقوڭىر قالاسىندا گازداندىرۋ جۇمىسى باستالدى دەگەندە قىزعانىشپەن قاراعانىمىز راس. دەگەنمەن, كٷن جىلىعان بويدا بۇل جۇمىستار قازالى اۋدانىندا دا باستالدى. قازٸر بٸز تۇراتىن تەۋەلسٸزدٸك كٶشەسٸندەگٸ جۇمىستار اياقتالۋعا جاقىن. گاز قۇبىرلارىن قالاي سالىپ, ونى كٶمٸپ جاتقانىن, ياعني ساپاسىن تۇرعىندار جٸتٸ باقىلاپ تۇرمىز. قاجەت بولسا, قول ۇشىندا بەرٸپ جاتىرمىز. بۇل ەل ٷشٸن جاسالىپ جاتقان جۇمىس, - دەيدٸ قازالى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى سىمبات جايلاۋوۆا.
نەگٸزٸ وبلىس ورتالىعىندا 2004 جىلى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «قىزىلوردا قالاسىنىڭ جىلۋ-قۋات كٶزدەرٸن جەنە تۇرعىن سەكتورىن ٸلەسپە گازعا كٶشٸرۋ» جوباسى باستالدى. سول جىلدىڭ ٶزٸندە 124 شاقىرىمدىق «اقشابۇلاق – قىزىلوردا» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى جەنە گاز تاراتۋ ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. ەلەكتر قۋاتى 50 ۆت جەنە جىلۋ قۋاتى 90 گكال/ساعات كوگەنەراتسييالىق گازوتۋربينالىق ەلەكترستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. وسىنداي جوسپارلى جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە گازداندىرىلعان جەكە تۇرعىن ٷيلەردٸڭ سانى 2010 جىلدىڭ باسىندا 3507 بولسا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا 594 كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷي, 25 مىڭ جەكە سەكتورداعى ٷيلەرگە گازعا قوسىلۋعا مٷمكٸندٸك جاسالدى.
ٸلەسپە گازدى ٶندٸرۋدٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ قۇمكٶل, اقشابۇلاق, ارىسقۇم, قونىس توپتارىنىڭ كەن ورىندارىندا شوعىرلانعان. گاز قورىنىڭ ەڭ ٸرٸ كٶلەمٸ «قازگەرمۇناي» بك جشس — 9,6 ملرد. تەكشە مەتر, «پەتروقازاقستان قۇمكٶل رەسورسيز» جشس - 9,5 ملرد. تەكشە مەتر, «قۋاتاملونمۇناي» بك جشس - 7,3 ملرد. تەكشە مەتر جيناقتالعان. ماماندار ٶندٸرٸلگەن گازدىڭ 56,7 پايىزى سول كەن ورىندارىندا اۋاعا جاعىلىپ كەتەتٸندٸگٸن انىقتاعان. بۇل - گاز قورىن تيٸمسٸز پايدالانۋدىڭ كٶرٸنٸسٸ, گاز قورىنىڭ 32,9 پايىزى كەن ورىندارىنىڭ قاجەتٸنە جۇمسالسا, ونىڭ 10,4 پايىزى قىزىلوردا قالاسىنا كەلەتٸن تاۋارلىق گازدى قۇرايدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا وبلىستاعى ەلدٸ مەكەندەر تۇرعىندارىن باتىستان قۇبىر ارقىلى كەلەتٸن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ولاردى «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنا قوسۋ, ياعني ايماقتى گازداندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا.
جالپى ۇزىندىعى 1143 شاقىرىم بولاتىن «بەينەۋ-بوزوي-شىمكەنت» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى ماڭعىستاۋ, اقتٶبە, قىزىلوردا جەنە وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعىنان ٶتەدٸ. سونىڭ 846 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىندا. ستراتەگييالىق ماڭىزدى جوبانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸ بيىلعى 2015 جىلى اياقتالادى دەپ كٷتٸلۋدە. جوبانىڭ ماقساتى – تۇرعىندار تىعىز ورنالاسقان ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك وبلىستارىن تٷگەل گازداندىرۋ.
ايتا كەتەتٸنٸ, سىر ٶڭٸرٸندەگٸ بارلىق ەلدٸ مەكەندەردٸڭ 85 پايىزى وسى «بەينەۋ-بوزوي» گاز ماگيسترالٸنٸڭ بويىندا ورنالاسقاندىقتان گازداندىرۋ مەسەلەسٸ تاياۋ ۋاقىتتا وڭ شەشٸمٸن تابادى دەۋگە نەگٸز بار.
وبلىستىق ەنەرگەتيكا جەنە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2013 جىلى وسى ماقساتقا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 569,5 ملن. تەڭگە قاراجات قارالىپ, وعان 4 تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە جەنە 10 جوبا-سمەتالىق قۇجاتتامالار دايىندالعان. ولاردىڭ 4 تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمەسٸ مەن 8 جوبا-سمەتالىق قۇجاتتاماعا مەملەكەتتٸك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعان.
ەندٸ ەر اۋدان ورتالىعىندا كٶگٸلدٸر وتىن تاراتۋ ستانساسى پايدا بولادى دەگەن سٶز. وسىنداي العاشقى نىساننىڭ قۇرىلىسى بىلتىر جىل سوڭىندا بايقوڭىر قالاسىندا باستالعان ەدٸ. تٶرەتام كەنتٸنەن 14 شاقىرىم جەردە «بايقوڭىر» اگرس قۇرىلىسىنىڭ ٸرگەتاسىن قالانسا, بيىل ارال, قازالى, جاڭاقورعان جەنە شيەلٸ اۋداندارىندا جالعاسىن تابۋدا.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ٸ كەزەڭدە وبلىس اۋماعىنا ورناتىلاتىن قالعان 8 اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسىن سالىپ, ەلدٸ مەكەندەردٸ گازداندىرۋ جۇمىستارىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن 2015-2017 جىلدار ارالىعىندا جٷرگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق, اعىمداعى جىلى جوسالى جەنە سەكسەۋٸل كەنتتەرٸندە سالىناتىن اگرس-تەر قۇرىلىسىنىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجاتتامالارىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 113,9 ملن. تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى بٶلٸنٸپ, بٷگٸنگٸ كٷنٸ جوبالاۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
جىل سوڭىنا دەيٸن وبلىستاعى جٷزدەگەن ەلەۋمەتتٸك نىسان مەن مىڭداعان ٷيگە كٶگٸلدٸر وتىن بەرٸلەدٸ. ەڭ باستىسى, ەكولوگيياعا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. اۋداندارداعى ٶندٸرٸستەر دە گازعا قوسىلاتىن بولادى. ال ارزان وتىن ٶنٸمدٸلٸكتٸ كٶبەيتٸپ, تاۋاردىڭ باعاسىن دا ايتارلىقتاي ارزانداتۋعا سەپ بولماق. سونداي-اق ايماقتىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى. گازدىڭ كەلۋٸمەن بٸرگە جاڭا زاۋىتتار اشىلسا, جۇمىس ورىندارى كٶبەيەدٸ. قاي جاعىنان دا ٶڭٸر ٷشٸن پايداسى وراسان. جالپى وبلىس 2016-2017 جىلدارعا قاراي كٶگٸلدٸر وتىنمەن تولىق قامتىلادى.
اياۋلىم شايماردان
