Freedom Inside '26

قىمبات پەن نۇراي رەسەيدٸ مويىنداتتى

قىمبات پەن نۇراي رەسەيدٸ مويىنداتتى
سەمەي قالاسىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ قوس شەكٸرتٸنٸڭ جوباسى رەسەيدٸڭ مەسكەۋ وبلىسى, كورولەۆ قالاسىندا ٶتكەن بٷكٸلرەسەيلٸك «چەلوۆەك-زەمليا-كوسموس» عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالار وليمپياداسىندا ٸٸ ورىنعا يە بولدى.

10 سىنىپ وقۋشىلارى قىمبات بايساپينا مەن نۇراي جاناتبەكقىزىنىڭ «جاڭبىر سۋىن جينايتىن درەناج جٷيەسٸ جەنە زاماناۋي قالاداعى جولدىق ەكوينفراسترۋكتۋرا» اتتى جوباسى قازىلار القاسىنىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولعان. جالپى جاس زەرتتەۋشٸلەر بۇل تاقىرىپتاعى ەڭبەكتەرٸن 2 جىل بۇرىن قولعا العان.

– بۇل جوبانى قولعا الۋىمىزعا قالامىزدىڭ كٶشەلەرٸندەگٸ جاعداي سەبەپ بولدى. جاسىراتىنى جوق – جاۋىن جاۋسا سەمەي كٶشەلەرٸنە سۋ جينالاتىنىن كٶزٸمٸز كٶرٸپ جٷر. بٸز باقىلاعان ە.تەڭٸربەرگەنوۆ, گلينكا, سەلەۆين, قابانباي باتىر, اباي, ش.قارجاۋبايۇلى  سىندى نەگٸزگٸ كٶشەلەردٸڭ ٶزٸندە وسى مەسەلەمەن جيٸ بەتپە-بەت كەلەمٸز. بۇل ٶز كەزەگٸندە اسفالتتٸڭ بٷلٸنٸپ, ىلعالدىڭ ەسەرٸنەن قوپارىلۋىنان بٶلەك, جاياۋ جٷرگٸنشٸ مەن كٶلٸك كەپتەلٸسٸنە الىپ كەلەدٸ. وسىعان وراي, قالا ٸشٸ جول بويىندا جاڭبىر مەن ەرٸگەن قار سۋىنىڭ جينالۋىن بولدىرمايتىن, اسفالت بۇزىلۋىنىڭ الدىن الىپ, جول جيەگٸن كٶگالداندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن درەناج جٷيەسٸ مەن ەكولوگييالىق ينفراقۇرىلىم مودەلٸن ەزٸرلەۋدٸ جٷزەگە اسىرماقپىز, – دەيدٸ نۇراي جاناتبەكقىزى.

سونىمەن قاتار, زاماناۋي قالا تۇرعىندارى ٷشٸن ىڭعايلى, ەرٸ قاۋٸپسٸز جول قوزعالىسى جوسپارىن جاساپ شىعارۋدى كٶزدەپ وتىرعان قىمبات پەن نۇرايدىڭ زەرتتەۋ وبەكتٸلەرٸ جول, درەناج, توپىراق, جاڭبىر سۋى, كٶگالداندىرۋ, جەل ەنەرگيياسى. درەناج جٷيەسٸنٸڭ ماكەتٸن جاساۋعا جەنە  ماتەماتيكالىق ەسەپتەۋلەرٸ جٷرگٸزۋگە قالامىزداعى قاراعايلى اۋدانى زەرتتەۋ وبەكتٸسٸ رەتٸندە الىندى. بۇل ايماقتا جاڭبىردىڭ جيٸ جاۋۋى مەن جاڭبىر سۋىنىڭ جيٸ تۇرىپ قالۋى جەنە بايقالادى. 3D سحەماسى SketchUp باعدارلاماسىنىڭ كٶمەگٸمەن جاسالدى. 


– درەناج جٷيەسٸنٸڭ جۇمىسىنا نازار اۋدارساق, ەڭ الدىمەن جولدىڭ 70 كٶلبەۋلٸگٸ ارقىلى جاڭبىر سۋى بورديۋردەگٸ ساڭىلاۋلار ارقىلى ٶتەدٸ. ساڭىلاۋدان ٶتكەن سۋ بايلانىستىرعىش قۇبىر ارقىلى ارىققا تٶگٸلەدٸ. ارىققا جاڭبىر سۋى بايلانىستىرعىش قۇبىردان قۇيىلىپ, ارى قاراي ارىقتان ٶتٸپ, گوريزونتالدٸ رەزەرۆۋارعا جينالادى. جەل گەنەراتورى ٶندٸرەتٸن ەنەرگييا ەسەبٸنەن وسى رەزەرۆۋاردىڭ ٸشٸندە جينالعان جاڭبىر سۋىن سورعى كٶمەگٸمەن ۆەرتيكالدٸ رەزەرۆۋارعا جەتكٸزەدٸ. ۆەرتيكالدٸ رەزەرۆۋارداعى جاڭبىر سۋىن تامشىلاتىپ سۋعارۋ ەدٸسٸمەن قالانى كٶگالداندىرۋعا قولدانا الامىز. قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ويلاستىرۋ ماقساتىندا جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر جٷرەتٸن جولدا قوزعالىس داتچيگٸن ورنالاستىرۋ, جولدى ەكٸ جاقتان جارىقتاندىرۋ قاراستىرىلدى, – دەيدٸ قىمبات بايساپينا.

زەرتتەۋ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرا, درەناج جٷيەسٸ مەن قالاداعى جول ينفراسترۋكتۋراسىنىڭ ەرەكشە مودەلٸ جاساپ شىعارىلدى. ول ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن ەكولوگييالىق تازالىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. سونداي-اق وقۋشىلار بۇل جوبانى كەز-كەلگەن قالادا ٸسكە قوسۋعا بولاتىندىعىن ايتىپ وتىر.

سەمەي قالاسىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ