قازۇپۋ-دە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسى اشىلدى
بۇل ەلدٸ تاتۋلىق پەن ٸزگٸلٸككە باستايتىن دارا جول بولىپ قالا بەرمەك. سونىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق ەربٸر ازامات ٷشٸن ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ارقىلى جەتكەن تاتۋلىق, بٸرلٸك, سەنٸم مەن تەڭ قۇقىقتىق ەڭ ماڭىزدى قاسيەتتەر بولىپ قالىپتاسىپ وتىر.
بۇعان جول سالعان ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. 1995 جىلعى 1 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان مەملەكەت باسشىسى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتٸ-كەڭەسشٸ ورگان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بٷگٸندە ەل بٸرلٸگٸنٸڭ التىن ارقاۋىنا اينالىپ وتىر.
مۇنداي ينستيتۋتتى قۇرۋ قاجەتتٸلٸگٸ ساياسي تۇرعىدان, سونداي-اق جاڭادان قۇرىلعان, تەۋەلسٸز, پوليەتنوستى, پوليكونفەسسييالىق مەملەكەتتٸڭ تۇراقتى دامۋى تالابىنان تۋىنداعان ەدٸ. اتالعان باستاما مەدەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاپ, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ مەسەلەلەرٸن جوعارى دەڭگەيدە شەشۋگە مٷمكٸندٸك جاسايتىن ەلەمدٸك تەجٸريبەدەگٸ تىڭ باعىت بولىپ تابىلدى. جيىرما ٷش جىلدىق تاريحىندا اسسامبلەيا قارقىندى دامىپ, ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەردٸ باستان كەشٸردٸ. ونىڭ دامۋى بارىسىندا ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق جەنە قوعامدىق كەلٸسٸمنٸڭ قازاقستاندىق ٷلگٸسٸ قالىپتاستى. وسى جىلدار ٸشٸندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمى نىعايىپ, قوعامدى ۇيىستىرۋشى ەلەۋەتٸ تولىستى, ول حالىق ديپلوماتيياسىنىڭ ماڭىزدى كٷرەتامىرىنا اينالدى.
ەل پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ ٶتكەندەي, «ەڭ باستىسى, كٶپ ۇلتتى قازاقستان حالقى كەلٸسٸم مەن تاتۋلىقتا ٶمٸر سٷرۋدە. بٸز وسى نەگٸزدە عانا دامي الامىز». رەسپۋبليكا حالقىنىڭ سانى 18 ملن. ادامنان استى. ەلٸمٸزدە 130-دان اسا ۇلت ٶكٸلدەرٸ ٶمٸر سٷرەدٸ. ولاردىڭ اراسىنداعى كەلٸسٸم مەن تاتۋلىق ەلٸمٸز ٷشٸن شەشۋشٸ مەنگە يە. ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ تۇعىرى دا سول كەلٸسٸم مەن تاتۋلىق بولعاندىقتان, پرەزيدەنت تە, ەل بيلٸگٸ دە بۇل مەسەلەنٸ جٸتٸ باقىلاۋدا ۇستاۋدا.
شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان بيلٸگٸ ەلدەگٸ بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ مٷددەلەرٸن جٷزەگە اسىرۋدا جەنە سول ارقىلى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە ساليقالى ساياسات جٷرگٸزۋدە. سول ساياساتتىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋى, ازاماتتىق ينستيتۋتتار مەن ەل حالقىنىڭ, ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سەكٸلدٸ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋى ەلدەگٸ ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستىڭ نىعايا تٷسۋٸنە كٶپ سەپتٸگٸن تيگٸزۋدە. قازاقستاندا ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار سالاسىندا ٸرگەلٸ عىلىمي-ساراپتامالىق جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. وسىعان وراي 2013 جىلى 28 ماۋسىمدا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» كافەدراسى اشىلسا, بٷگٸندە جوو-لاردا وسىنداي كافەدرالاردىڭ سانى 40-قا جەتٸپ وتىر. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە وسى 40-شى كافەدرانىڭ اشىلۋى وقۋ ورنىنىڭ ٶمٸرٸندەگٸ ەلەۋلٸ وقيعا بولدى.
– بٷگٸندە بٸزدٸڭ وقۋ ورنىمىزدا 35 ەرتٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالالارى بٸلٸم الۋدا. وسىعان بايلانىستى قازٸر بٸزدە ستۋدەنتتەردٸڭ شاعىن اسسامبلەياسى جۇمىس ٸستەيدٸ. ەندٸ, مٸنە, ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» كافەدراسىنىڭ اشىلۋى ستۋدەنتتەر اراسىنداعى ىنتىماق پەن بٸرلٸكتٸ, دوستىقتى نىعايتۋعا, ۇلتتىق مەدەنيەتتەردٸ دامىتۋعا قىزمەت ەتەدٸ دەپ سەنەمٸز, – دەدٸ رەكتور تاكير وسپانۇلى بالىقباەۆ. – ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بولاشاق پەداگوگتار بولعاندىقتان, ولار ەرتەڭ مەكتەپكە بارعاندا جاس بۋىندى حالىقتار دوستىعى, ۇلتارالىق قاتىناس مەدەنيەتٸنە تەربيەلەۋگە تيٸس. سوندىقتان اتالعان كافەدرانىڭ اشىلۋى ۋنيۆەرسيتەت ٶمٸرٸندەگٸ ٶتە ماڭىزدى وقيعا بولعانى انىق. جۋىردا ٶتكەن قحا سەسسيياسىندا ونىڭ تٶراعاسى, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ وسىنداي كافەدرالاردىڭ بٷگٸنگٸ قوعامداعى رٶلٸنە ەرەكشە توقتالعان بولاتىن. بۇل كافەدرالاردىڭ بٸلٸم بەرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ, ەدٸستەمەلٸك ماڭىزى وراسان. كافەدرا ەڭ الدىمەن بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا باسا كٶڭٸل بٶلەدٸ. بٸز اسسامبلەيانىڭ كەيبٸر باعىتتارى بويىنشا وقۋ ٷدەرٸسٸنە ارنايى دەرٸستەر ەنگٸزەمٸز. عىلىم, بٸلٸم, ساراپتاما-تالداۋ قىزمەتٸ, تەربيە بەرۋ, ازاماتتىق كەلٸسٸمدٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸمەن وسى كافەدرا اينالىسادى.
جاڭا كافەدرانىڭ لەنتاسى قيىلىپ, ەسٸگٸ ايقارا اشىلعان سوڭ قر مەملەكەتتٸك ەنۇرانى شىرقالدى. بۇدان سوڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل مەموراندۋمدا ەلدەگٸ ۇلتتىق بٸرلٸك جەنە ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ قازاقستاندىق ٷلگٸسٸن نىعايتۋعا جەنە جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان ۇلتتىق ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋعا قاتىسۋ; ٶزارا ەرەكەتتەستٸك بارىسىندا مەملەكەتتٸك ەتنوساياساتتى جٷزەگە اسىرۋدى بٸلٸم جەنە عىلىم تۇرعىسىنان قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ; عىلىمي قوعامداستىق پەن ستۋدەنتتەردٸ قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ قالىپتاستىرۋ ٷدەرٸسٸنە تارتۋ, ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸس سەبەپتەرٸنٸڭ الدىن الۋ مەحانيزمدەرٸن جاساۋ; جاستاردىڭ ازاماتتىق قوعامداستىق سەزٸمٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان پاتريوتتىق ٸس-شارالارعا, ەتنوسارالىق جەنە مەدەنيەتارالىق ديالوگقا تارتۋ سيياقتى ٶزەكتٸ مەسەلەلەر قامتىلعان.
جاڭا كافەدرانىڭ اشىلۋ سالتاناتى «پرەزيدەنتتٸڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسى – ەلەۋمەتتٸك بٸرلٸكتٸڭ تۇعىرى» تاقىرىبىنداعى دٶڭگەلەك ٷستەل باسىنداعى ەڭگٸمەگە ۇلاستى. بۇل مەجٸلٸسكە الماتىداعى كٶپتەگەن ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى. دٶڭگەلەك ٷستەل باسىنداعى سۇحباتتى اشىپ جەنە جٷرگٸزٸپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, پروفەسسور ت.بالىقباەۆ قازاقستانداعى تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بيىل اتاپ ٶتٸلەتٸن 90 جىلدىق مەرەيتويى تۋرالى ايتا كەلٸپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بٷگٸنگٸ قوعامداعى رٶلٸنە توقتالدى. بۇدان كەيٸن سٶز العان قحا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قحا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ لەونيد اندرەەۆيچ پروكوپەنكو مەن قحا كافەدرالارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اناتوليي افاناسەۆيچ باشماكوۆ قحا كافەدراسىن اشقانى ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى تاكير وسپانۇلى بالىقباەۆقا العىس ايتىپ, قازاقستان مەملەكەتٸنٸڭ دامۋىنداعى اسسامبلەيانىڭ رٶلٸنە توقتالدى جەنە پرەزيدەنتتٸڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسىن ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ەتنوستارى تولىق قولدايتىنىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
جاڭا اشىلعان قحا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گەورگيي ۆاسيلەۆيچ كان, ەۆرەي ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى الەكساندر يوسيفوۆيچ بارون, ۇيعىر ەتنومەدەني ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى احمەتجان باگريمۇلى شاردينوۆ, «باربانگ» كٷرد ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى كنياز يبراگيمۇلى ميرزوەۆ, «مەملەكەتتٸك تٸلگە قۇرمەت» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶرايىمى اسىلى وسمان, سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ «حالىقارالىق قاتىناستار» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, ساياسي عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جومارت قۇدايبەرگەنۇلى سيمتيكوۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ جاراتىلىستانۋ جەنە گەوگرافييا ينستيتۋتىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتٸ, ستۋدەنتتٸك «بٸرلٸك» اسسامبلەياسىنىڭ مٷشەسٸ ەكاتەرينا كۋچۋميدزە دٶڭگەلەك ٷستەلدٸڭ كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلە بويىنشا ٶز ويلارىن ورتاعا سالدى.
مىرزاحان احمەتوۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى
