– تۇرسىنبەك بەيشەنبەكۇلى, استانا ۇنادى ما?
– ەرينە, ۇنادى. استانا جاڭالىعىمەن, بيٸك عيماراتتارىمەن, كٶز تارتارلىق ارحيتەكتۋراسىمەن ماعان ايرىقشا ەسەر ەتتٸ. سونداي-اق, بۇل قالادا ادام ٶزٸن ەركٸن سەزٸنەدٸ ەكەن. مۇنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ گەوگرافييالىق ورنالاسۋىنان بولسا كەرەك. اينالاسى جازىق دالا. سول دالانى كٶكوراي بەلدەۋگە اينالدىرىپتى. استانانىڭ جاسىل بەلدەۋٸنٸڭ زور اۋماقتى قامتيتىنىن ەستٸپ, ريزا بولدىم.
ال قالانىڭ ٶزٸنٸڭ سەۋلەتٸ بٶلەك. ماعان ەزٸرەت سۇلتان مەشٸتٸ, "حان شاتىر", "بەيتەرەك" سەكٸلدٸ استانانىڭ ماقتانىشىنا لايىق عيماراتتار قاتتى ۇنادى. ورتالىق ازييادا وسىنداي جاڭا قالانىڭ بوي كٶتەرۋٸ بەرٸمٸز ٷشٸن ماقتانىش . بۇرىن بٸز بٸشكەك پەن الماتىنى باۋىرلاس ەكٸ ەلدٸڭ الىپ شاھارلارى رەتٸندە قاتارلاستىرا اتايتىنبىز. ەندٸ ونىڭ قاتارىنا استانا قوسىلدى. استانا بۇدان دا ٷلكەن قالاعا اينالارى داۋسىز. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ميلليوننان ارتىق تۇرعىنى بار ەكەن.
– الماتىنى دا كٶردٸڭ عوي. بۇل قالا نەسٸمەن ٶزٸنە باۋرادى?
– الماتىنى تولىقتاي ارالاماسام دا, دوستارىم بٸراز جەرٸن شارلاتتى. كٶكتٶبەگە شىعىپ, تٷنگٸ الماتىنى تٶبەسٸنەن باقىلادىق. الماتى – تاريحىمەن, باي مەدەنيەتٸمەن, ٶزٸندٸك اڭىز-ەپساناسىمەن ٶزگەشە. الماتى الاتاۋدىڭ بٸر باۋىرىن باسىپ, ميلليونداعان حالىقتى قۇشاعىنا سىيدىرىپ, ٷنسٸز وي كەشٸپ جاتقانداي بٸر بٶلەك سەزٸم بولدى. كٶكتٶبەدەن قاراپ تۇرىپ, وسىنشاما ٷلكەن قالانىڭ موماقان كەيپٸنە تاڭداندىم. اۋرايى دا تامىلجىپ تۇر ەدٸ. مەتروعا وتىرىپ تا ٷلگەردٸم. قالانىڭ اۋماعى كەڭەيٸپ, جان سانىنىڭ ارتىپ بارا جاتقانى بٸردەن بايقالادى. بۇرىن ەدەبي شىعارمالار مەن ماقالالاردان وقىپ, ۆيدەوروليكتەردەن كٶرەتٸن ەسەم جەرلەرٸنٸڭ بٸرازىن تاماشالاۋعا مٷمكٸندٸك تۋدى.
ەگەر ۋاقىتىم بولسا, الماتىنى اسىقپاي ارالايتىن ەدٸم. الداعى ۋاقىتتا استانا مەن الماتىعا ەرٸپتەستٸك بايلانىسپەن جيٸ كەلەتٸنٸم دە كٷمەن جوق.
– استانادا ەكسپو قالاشىعىن ارالاپ قايتقانىڭدى ەستٸدٸك. بۇل قالاشىقتى ارالاعان كەزدە نەگە مەن بەردٸڭٸز?
– استاناعا كەلٸپ تۇرىپ, ەكسپو قالاشىعىن كٶرمەي كەتسەك ەلدەن دە, ٶزٸمٸزدەن دە ۇيات ەدٸ.
استاناعا ارنايى جول تارتقانداعى نەگٸزگٸ ماقساتىمىز دا وسى ەكسپو قالاشىعىن تاماشالۋ بولدى. شىنىمدى ايتسام, بٸر كٷن بويى 25 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان قالاشىقتى ارالادىم. بارلىق پاۆيلوندارعا كٸرۋ مٷمكٸن ەمەس. ول ٷشٸن كەمٸندە بٸر اپتا جاتۋىڭ كەرەك. قازاقستان مەن ٶزٸمٸزدٸڭ ەلدٸڭ (قىرعىزستاننىڭ) جەنە افريكا ەلدەرٸنٸڭ پاۆيلوندارىنا باردىم. قازاقستان پاۆيلونى وسى قالاشىقتىڭ برەندٸ سەكٸلدٸ ەكەن. «نۇر ەلەمدٸ» تولىق ارالاۋدىڭ, ونداعى تاقىرىپتىق-مازمۇندىق دٷنيەلەردٸڭ تٷسٸنٸپ, كٶرٸپ شىعۋدىڭ ٶزٸنە ەجەپتەۋٸر ۋاقىت كەتەدٸ. شىنىمدى ايتسام, ەكسپو ارقىلى قازاقستان ەلدٸڭ اتىن عانا ەمەس, ٶزٸنٸڭ دامۋىن دا ٶزگەلەرگە ٷلگٸ ەتٸپ جاتقانداي.
قالاشىقتى ارالاپ جٷرگەندە الىس وبلىستاردان, شەتەلدەردەن كەلگەن تۋريستەردٸڭ وسى كٶرمەنٸ قىزىعۋشىلىقپەن ارالاپ جٷرگەنٸن بايقادىم. استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا تۋريستەر مەن قوناقتارعا جىلى قاباق تانىتىپ, جول سۇراساڭ ەرٸنبەي ايتىپ, ەكسپو-عا كەلدٸڭٸز بە دەپ سۇراپ, قازاقستان تۋرالى جاقسى اقپارات بەرۋگە نيەت تانىتاتىنىن سەزدٸم. نەگٸزٸ, بٸر ەلدٸڭ مەدەنيەتٸ – ونىڭ حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ عوي. مەنٸڭ قىرعىزستاننان كەلگەنٸمدٸ بٸلگەن جۇرت «ٶزٸمٸزدٸڭ باۋىرلاس ەكەنسٸڭ عوي» دەپ, ٸشكە تارتىپ جاتتى. مۇنىڭ ٶزٸ قۋانىش سىيلايدى ەكەن ادامعا.
تاعى بٸر بايقاعانىم, استانا جاستار قالاسى ەكەن. قايدا بارساڭ دا الدىڭنان جاستار كٶپ شىعادى. ەكسپو-نى ارالاپ جٷرگەندەردٸڭ دە باسىم بٶلٸگٸ جاستار. بۇل وسى قالانىڭ ٶسۋ ٷستٸندە ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
– ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە قىرعىزستاندى ەرەكشە جاقىن تارتاتىن ەلمٸز دەسەك, قاتەلەسپەيتٸن شىعارمىن. قازاق اقپارات قۇرالدارى قىرعىزستان جايلى ٷنەمٸ جازىپ, ونداعى ەربٸر ٸسكە باسا نازار اۋدارىپ وتىرادى. ال قىرعىزستاندا ونداي ٷردٸس بار ما?
– مۇنى مەن دە بايقادىم. قازاقستاندىق ەرٸپتەستەرٸمٸز قىرعىزستاننىڭ كەز كەلگەن باستى وقيعالارىنا مەن بەرٸپ, جازىپ وتىراتىنى بايقالادى. مەن قازاق سايتتارىن ٷنەمٸ نازاردا ۇستاپ وتىرامىن. «باۋىرلاس قىرعىز ەلٸ» دەگەن تٸركەستٸ جيٸ پايدالاناتىن ەرٸپتەستەرٸمە راحمەت ايتامىن. شىندىعىندا, بٸزدٸڭ قازاقستاننان ٷيرەنەرٸمٸز كٶپ. وسىنشالىقتى ٷلكەن جەردە وتىرعان قازاقستانعا قىزىعا دا, قىزعانا دا قارايتىندار جەتەرلٸك. تەۋەلسٸزدٸكتٸ قورعاۋ وڭايعا تٷسپەگەنٸ انىق. كٶپ ۇلتتى مەملەكەت رەتٸندە ٶزٸنٸڭ تاتۋلىعى مەن بٸرلٸگٸن ساقتاي العان ەرٸ قانداي جاعداي بولسا دا شىدامدىلىق تانىتقان قازاق حالقىنىڭ ەرٸك-جٸگەرٸنە ريزامىز.
بٸزدٸڭ اقپارات قۇرالدارى دا قازاقستان تۋرالى جيٸ جازادى. مٷمكٸندٸگٸنشە باۋىرلاس ەلدٸڭ جاڭالىقتارىن, جەتٸستٸكتەرٸن بەرۋگە تىرىسامىز. بٸز بٸرٸكسەك, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قولداساق قانا جەتٸستٸكتەرگە جەتەمٸز. ەكسپو-نىڭ ٶتۋ بارىسىن, اشىلۋ سالتاناتىن بٸزدەگٸ اقپارات قۇرالدارى دا جازدى. سول اشىلۋ سالتاناتىنا بەدەلدٸ ساياساتكەرلەر, پرەزيدەنتتەر, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تٶراعالارى قاتىسقانىن كٶردٸك. قازاقستاندا ٶتٸپ جاتقان حالىقارالىق جينالىستاردىڭ كٶبٸندە ەلەمگە تانىمال تۇلعالار قاتىسادى. بۇل قازاق ەلٸنٸڭ سىرتقى بەدەلٸنٸڭ جوعارى ەكەنٸن ايعاقتايدى.
– استانا مەن بٸشكەك اراسىنداعى ساياسي قارىم-قاتىناسقا قانداي باعا بەرەر ەدٸڭٸز?
– ەكٸ ەل اراسىنداعى بايلانىس ارتپاسا, كەمٸمەيدٸ. بٸز بٸر تاريحتىڭ ەنشٸلەستەرٸمٸز. بۇرىننان تٶسكەيدە مالىمىز, تٶسەكتە باسىمىز قوسىلعان ەلمٸز. قازاقستاندى قىرعىزستانسىز, قىرعىزستاندى قازاقستانسىز ەلەستەتۋ قيىن. قىرعىزدار قازاقتاردى ارقا سٷيەيتٸن اعايىن دەپ بٸلەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ قارىم-قاتىناسى ارتپاسا, كەمٸگەن جوق.بۇل ٷردٸس ەلٸ دە جالعاسىپ كەلەدٸ. قازاقستان قىرعىز ەلٸنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق كٶمەك بەرۋٸن دوعارعان ەمەس. قىرعىزستاندىق جەكە كەسٸپكەرلەر مەن ساۋداگەرلەر وسىندا كەلٸپ جۇمىس ٸستەپ جٷر. ولاردى ىسىرىپ, قۋىپ, جۇمىس ٸستەتكٸزبەي جاتقان قازاق بيلٸگٸ جوق. الماتى مەن استانا بازارلارىندا ساۋدامەن اينالىسىپ جٷرگەن قىرعىزدار كٶپ دەپ ەستٸدٸم. شىنىمدى ايتسام, بٸز تٸلماشسىز تٷسٸنٸسەتٸن حالىقپىز عوي. دٸنٸمٸز, تٸلٸمٸز, سالت-دەستٷرٸمٸزدە ورتاقتىق كٶپ. قازاقستاندى ارالاعاندا مەندە ەشقانداي جاتىرقاۋ سەزٸمٸ بولمادى. بۇرىننان وسىندا كەلٸپ-كەتٸپ جٷرگەن ادامداي, ەركٸن جٷردٸم.
ەڭگٸمەلەسكەنت. ٶسكەنباي.
