Dalanews.kz قازاقستانعا التىن ٸزدەپ كەلگەن شەتەلدٸك كەسٸپكەردٸڭ باستان كەشكەنٸن بايان ەتكەن ماقالانى اۋداردى.
«پول كەررول (Paul Carroll) ستەپنوگورسكٸگە كەڭەس ٷكٸمەتٸ قۇلاپ, ٶندٸرٸس تۇرالاپ, جۇرت جۇمىسسىز قالعان اۋمالى-تٶكپەلٸ شاقتا كەلەدٸ.
ول تۇستاعى ستەپنوگورسكٸ ٶركەنيەت اتاۋلىدان ادا, تٸرشٸلٸك بەلگٸسٸ جوق, اتىس-شابىس فيلمدەر تٷسٸرۋگە ەبدەن لايىقتى ازىپ-توزعان قالا ەدٸ.
قىرعي-قاباق جىلدارى ستەپنوگورسك سىناق الاڭى بولدى. وسىنداعى ٶندٸرٸستٸك بازالاردا اقش-پەن جانجالداسقان جاعدايدا "قاجەتكە جارايتىن" تٷرلٸ ينفەكتسييالىق اۋرۋلار, ونىڭ ٸشٸندە سٸبٸر جاراسىنىڭ قوزدىرعىشى جاسىرىن سىناقتان ٶتتٸ.
ستەپنوگورسك كسرو-نىڭ بيولوگييالىق قارۋ ەزٸرلەيتٸن نەگٸزگٸ شەبٸنٸڭ بٸرٸ-تۇعىن. كوممۋنيستەر مۇنى قۇپييادا ۇستادى. قالانى كارتادان تابۋدىڭ ٶزٸ قيىن ەدٸ.
يمپەرييا قۇلاعاننان كەيٸن قالانىڭ قويناۋىنداعى اۋقىمدى ۋران كەنٸنە قىزىعۋشىلىق تانىتقان شەتەلدٸك ينۆەستورلار ستەپنوگورسكٸگە اعىلادى.
ال پول شە? پول كەررول قازاقستانعا ەۋەلدە التىن ٸزدەپ كەلگەن.
سول ساپار سەتسٸز اياقتالىپ, كەررول وسى ەلدٸڭ ٷكٸمەتٸمەن شيرەك عاسىر بويىنا شايقاسىپ كەلدٸ.
تورونتوداعى تاۋ-كەن كومپانيياسىنىڭ تٶراعاسى 80-گە تاقاعان شاعىندا اقىرى ماقساتىنا جەتتٸ.
وسى ەلدٸڭ ٷكٸمەتٸمەن الىسام دەپ ۆاشينگتونداعى سوت زالىنىڭ, ستوكگولم مەن لوندونداعى تريبۋنالدىڭ تابالدىرىعىن توزدىرعان كەررول 21 جىلعا سوزىلعان كٷرەستٸڭ جەڭٸمپازى اتاندى.
وسى كٷنگە دەيٸنگٸ سوت وتىرىسىندا جامباسى جەرگە تيمەگەن قازاقتار ويلاماعان جەردەن ۇتىلدى. كەررولدىڭ كٶمەكشٸلەرٸ مەن زاڭگەرلەرٸ حالىقارالىق سوتقا ەۋەل باستاعى قۇجاتتا قۇيتىرقى كٶپ ەكەنٸن دەلەلدەگەننەن كەيٸن ەدٸل قازىلار قازاقستان ٷكٸمەتٸن كانادالىق كەسٸپكەرگە 53 ملن دوللار ٶتەماقى تٶلەۋگە مٸندەتتەدٸ.
ەجەپتەۋٸر-اق اقشا. الايدا كەررولدىڭ وقيعاسى كسرو-نىڭ شەكپەنٸنەن شىققان ەلدەرمەن ابايلاپ سٶيلەسٸپ, الىستان ارالاسۋ كەرەكتەگٸن دەلەلدەدٸ.
كەررول, يە, كەررول قازاقتىڭ ۋرانىنا قىزىققان جوق. يمپەرييا قۇلدىعىنان كەشە عانا قۇتىلعان قازاقستانعا كەسٸپكەر 1995 جىلى تابان تٸرەيدٸ.
قويناۋىنداعى قۇداي بەرگەن بايلىقتى يگەرۋدٸ جەكەشەلەندٸرۋگە كٶشكەن بالاڭ ەل كانادالىق كەسٸپكەردٸ قۇشاق جايا قارسى العان-تىن.
كەررولدىڭ ەۋەلدەگٸ التىن ٶندٸرەم دەگەن ارمانى جٷزەگە اسقان جوق. الايدا ٶزگە ٶندٸرٸسكە كٶزٸ تٷستٸ.
كەررولدىڭ كومپانيياسى (World Wide Minerals) مەن قازاقستان ٷكٸمەتٸ ۋران ٶڭدەۋ ەرٸ ەكسپورتتاۋ بويىنشا كەلٸسٸمگە قول قويادى.
«ەگەر وسى ۋاعدا ورىندالسا بٸز ەزٸر ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ ۋران ٶندٸرۋشٸ كومپانيياعا اينالار ەدٸك», – دەيدٸ بارماعىن تٸستەگەن كەسٸپكەر.
1996 جىلى World Wide Minerals ۋران ٶڭدەيتٸن تسەليننىي تاۋ-حيمييا كومبيناتىنىڭ جۇمىسىن جٷرگٸزۋدٸ موينىنا الادى. تۇرالاعان زاۋىتتىڭ جۇمىسىن تٸرٸلتۋ ٷشٸن كومپانييا قازاقستان ٷكٸمەتٸنە بەلەنبەي ميلليون دوللار قارىز بەرٸپ, كومبينات جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقىسى مەن زەينەتاقىسىن ٶتەيدٸ.
«وسىنىڭ ەسەبٸنەن قازاقستان Worldwide-قا ۋران ەكسپورتتاۋعا رۇقسات بەرەدٸ دەپ ۋاعدالاستىق. كليەنت ٸزدەدٸك. تاپتىق. امەريكانىڭ Consumers Energy, ارتىنشا Taiwan Power سەكٸلدٸ كومپانييالارىنا ۋران جەتكٸزۋ جٶنٸندە سٶز بايلاستىق», – دەيدٸ كەسٸپكەر.
الايدا 1997 جىلى قازاقستان اياقاستىنان قۇبىلىپ, وسى ەلدٸڭ ٷكٸمەتٸ كەررولدٸڭ كومپانيياسىنا ۋران ەكپورتىنا ليتسەنزييا بەرۋدەن باس تارتقان.
باستاپقى كەلٸسٸمشارتتى قاق ايىرىپ, كەررولدٸڭ كومپانيياسىن ٶزٸمەن قوسا ەلدەن قۋىپ شىققان.
قازاقستان ٷكٸمەتٸ ليتسەنزييا بەرمەۋٸنٸڭ سەبەبٸن ەل مٷددەسٸمەن بايلانىستىرادى.
كانادالىق كەسٸپكەردٸڭ پايداسىنا شەشٸلگەن سووتتان كەيٸن وسى ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ مەلٸمدەمە جاسادى.
«Worldwide 1997 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنان باستاپ قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسىن تٶلەمەي كەلٸسٸمشارتتىڭ شارتتارىن قايتا-قايتا بۇزدى.
تستحك-نىڭ كٶپتەگەن تسەحتارىنىڭ جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, كٶمٸر قورلارى تاۋسىلعان.
بۇل حالىق اراسىنداعى ەلەۋمەتتٸك قىسىمنىڭ ٶسۋٸن تۋدىردى. ستەپنوگورسك قالاسىنداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىستارى كٷيرەۋگە ۇشىرادى, ال قالا اپات شەگٸندەگٸ جاعدايدا بولعان.
وسىنداي جاعدايلاردا رەسپۋبليكا سەنٸمدٸ باسقارۋ تۋرالى كەلٸسٸمدٸ بۇزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى», – دەلٸنگەن باسپاسٶز مەلٸمدەمەسٸندە.
كانادالىق كەسٸپكەردٸڭ مۇنىسىمەن كەلٸسكٸسٸ جوق. كەرٸسٸنشە «ستەپنوگرسكٸنٸ مەن كٶركەيتتٸم» دەيدٸ.
«جۇمىسشىلاردىڭ جالاقاسى مەن زەينەتاقىسىن بٸز ٶتەدٸك. ەكٸ جىل بويىنا قاراۋسىز قالعان تسەحتىڭ جۇمىسىنا جان بٸتٸردٸك», – دەيدٸ كەررول.
قازاقستاننىڭ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ بٸزدٸڭ رەداكتسييانىڭ (macleans.ca) پٸكٸر بٸلدٸرۋ تۋرالى ٶتٸنٸشٸنە جاۋاپ قاتپادى. وسى داۋدا قازاقستاننىڭ سويىلىن سوققان اقش-تىڭ ReedSmith زاڭگەرلٸك فيرماسىنان دا اقپارات الا المادىق.
ەيتسە دە Worldwide تىنىش كەتكەندٸ جٶن كٶرمەيدٸ. وسى ەلگە سالعان ينۆەستيتسيياسىن قايتارىپ الۋعا قارەكەت ەتٸپ, قازاقستان ٷكٸمەتٸن سوتقا سٷيرەيدٸ.
2003 جىلى اقش –تىڭ جوعارعى سوتى بۇل ٸستٸ قاراۋدان باس تارتادى, كەررول حالىقارالىق اربيتراجعا جٷگٸنەدٸ.
2010 جىلى اربيتر كومپانييانىڭ ارىز-شاعىمىن كەرٸ قايتارادى. Worldwide-نىڭ ٸستٸ سوتقا جەتكٸزۋدە كەش قيمىلداعانىن ايتىپ, قازاقستان زاڭناماسىنا ساي بۇل داۋدى قۋالايتىن مەرزٸم ٶتٸپ كەتتٸ مەلٸمدەيدٸ.
كەررولدٸڭ كٶمەكشٸلەرٸ تىعىرىقتان شىعاتىن جول ٸزدەپ, اقىر اياعى 1989 جىلى كانادا مەن كسرو-نىڭ اراسىندا قول قويىلعان ەسكٸ كەلٸسٸمشارتقا جٷگٸنەدٸ.
مۇنداعى تالاپقا ساي Worldwide-تىڭ ارىزىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇراگەر مەملەكەت ەسەبٸندە قازاقستان دا مٸندەتتٸ بولادى.
اقىر سوڭى حالىقارالىق اربيتراج قۇنىن داۋلاعان كەسٸپكەردٸڭ ۋەجٸن دۇرىس دەپ تاۋىپ, قازاقستان ٷكٸمەتٸن 52,6 ملن دوللار ٶتەماقى تٶلەۋگە مٸندەتتەيدٸ.
ەيتسە دە كەررولدٸڭ بۇعان كٶڭٸلٸ تولماۋدا.
«53 ملن دوللار وسى 21 جىلدا تٶككەن تەرٸم مەن جۇقارعان جٷيكەمنٸڭ ٶتەۋٸ بولا المايدى. مەن بۇل ەلدەن 1 ملرد دوللار ٶندٸرٸپ الۋعا شاعىم تٷسٸرگەنمٸن. Worldwide-تٸڭ 4 مىڭ اكتسيونەرٸ بار. ولار ەلگٸ 53 ملن-عا تەۋبە ەتپەيدٸ», – دەيدٸ كانادالىق.
بۇل ٸسكە ەزٸر نٷكتە قويىلعان جوق. قازاقستاننىڭ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ كەررولعا قارسى شاعىم تٷسٸرۋگە ەزٸرلەنٸپ جاتىر.
دەسە دە از كٶلەمدەگٸ ٶتەماقىنى نازارعا العان مينيسترلٸك اربيتراجدىڭ شەشٸمٸ قازاقستان ٷشٸن قولايلى بولدى دەپ ەسەپتەيدٸ...
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
