ٶندٸرٸستەگٸ جازاتايىم وقيعا ادام دەنساۋلىعى عانا ەمەس, بٷكٸل وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىنا دا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ مۇنداي جاعدايدا قارجىلاي قولداۋ مەحانيزمٸن كٶزدەيدٸ. بۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قىزمەتكەردٸ ەڭبەك (قىزمەتتٸك) مٸندەتتەرٸن اتقارۋ كەزٸندە جازاتايىم وقيعالاردان مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ تۋرالى» (جومس) زاڭى رەتتەيدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
جٷيە قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ?
جۇمىس بەرۋشٸ تيٸستٸ ليتسەنزيياسى بار ساقتاندىرۋ ۇيىمىمەن جازاتايىم وقيعالاردان مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ شارتىن جاساۋعا مٸندەتتٸ. بۇل رەتتە ساقتانۋشى ساقتاندىرۋشىنى ٶزٸ تاڭدايدى, ال ساقتاندىرۋ ۇيىمى زاڭدا بەلگٸلەنگەن تالاپتار ساقتالعان كەزدە مٸندەتتٸ شارت جاساسۋدان باس تارتۋعا قۇقى جوق.
ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ مٶلشەرٸ ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورى مەن كەسٸبي قاۋٸپ-قاتەرلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, بەلگٸلەنگەن ەرەجەلەر بويىنشا ەسەپتەلەدٸ. ال شارت جاساماعان جۇمىس بەرۋشٸگە زاڭ اياسىندا جازا بار.
ەگەر قىزمەتكەر ەڭبەك مٸندەتتەرٸن ورىنداۋ كەزٸندە جازاتايىم وقيعاعا ۇشىراسا, جۇمىس بەرۋشٸ تەرگەپ-تەكسەرٸپ, قاجەتتٸ قۇجاتتاردى رەسٸمدەپ, ساقتاندىرۋشىعا بەلگٸلٸ مەرزٸم ٸشٸندە حابارلاۋى كەرەك. ساقتاندىرۋ ۇيىمى وقيعانىڭ مەن-جايىن جەنە ۇسىنىلعان قۇجاتتاردى زەرتتەيدٸ.
ساقتاندىرۋ سوماسى جازاتايىم وقيعا سالدارى مەن زاڭدا كٶزدەلگەن نەگٸزٸنە قاراي قىزمەتكەردٸڭ ەڭبەككە قانشالىقتى جارامسىز بولىپ قالعانىنا بايلانىستى تٶلەنۋٸ مٷمكٸن. قايتىس بولعان جاعدايدا تٶلەمدٸ وعان قۇقى بار ادام الادى. تٶلەم مٶلشەرٸ مەن تەرتٸبٸ زاڭ جەنە ساقتاندىرۋ شارتتارىندا جازىلعان.
«مۇنداي مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋدىڭ باستى ماقساتى – ەڭبەك مٸندەتٸن اتقارۋ كەزٸندە زارداپ شەككەن قىزمەتكەردٸ زاڭ اياسىندا قارجىلاي قورعاۋ جەنە قايتىس بولعان جاعدايدا اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاقىندارىن قولداۋ. سوندىقتان جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ ساقتاندىرۋ شارتىن ۋاقتىلى رەسٸمدەۋٸ, ال جازاتايىم وقيعا بولعان جاعدايدا ساقتاندىرۋشىمەن قويان-قولتىق جۇمىس ٸستەپ, تەرگەپ-تەكسەرۋٸ»,-دەيدٸ «Halyk Life» اق كورپوراتيۆتٸك ساتۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى روزا سامادينقىزى راحيموۆا.
ساقتاندىرۋ تٶلەمٸنەن باسقا نە بار?
جومس جٷيەسٸ ساقتاندىرۋ جاعدايى تۋىنداعان كەزدەگٸ تٶلەم عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ٶندٸرٸستە جاراقات الۋدىڭ الدىن الۋ جەنە زارداپ شەككەن قىزمەتكەرلەردٸڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋگە بايلانىستى شىعىنداردى ٶتەۋدٸ دە قاراستىرادى.
زاڭدا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپ بويىنشا پروفيلاكتيكالىق ٸس-شارالارعا ارنالعان كەيبٸر شىعىندار ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ شارت اياقتالعان كٷنگٸ ەسەپتەلگەن ليميتٸنٸڭ 6%-نا دەيٸن ٶتەلۋٸ مٷمكٸن. مۇنداي ٸس-شارالار قاتارىنا ەڭبەكتٸ قورعاۋعا جاۋاپتى باسشىلار مەن تۇلعالاردى وقىتۋ, كەسٸبي ريسك دەڭگەيٸن باعالاۋ, مەرزٸمدٸ مەديتسينالىق تەكسەرۋلەر جٷرگٸزۋ, جاراقات الۋ قاۋپٸنە ەسەر ەتەتٸن جابدىقتى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق ۇجىمدىق قورعاۋ قۇرالدارى مەن قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸن ورناتۋ جاتادى.
بۇنىمەن قاتار, قىزمەتكەر 30-دان 100 پايىزعا دەيٸن ەڭبەككە جارامسىز بولىپ قالسا – بەلگٸلەنگەن شارتتار اياسىندا وڭالتۋ شىعىندارىنىڭ بٸرازىن ٶتەۋ دە كٶزدەلگەن. ونىڭ كٶلەمٸ دە ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ 6%-عا دەيٸنگٸ شەگٸندە بولماق. اتاپ ايتقاندا: ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق, كەسٸبي جەنە ەڭبەك جاعدايىن قالپىنا كەلتٸرۋ, وڭالتۋ, رەكونسترۋكتيۆ تەراپييا, سونداي-اق قىزمەتكەردٸڭ دەنساۋلىعىنا زييان كەلتٸرۋگە بايلانىستى بەلگٸلٸ بٸر قوسىمشا شىعىندار.
زاڭدا كٶزدەلگەن جاعدايلار اياسىندا زارداپ شەككەن قىزمەتكەرگە 100 اەك شەگٸنە دەيٸن ساناتوريي-كۋرورتتا ەمدەۋ قۇنى ٶتەلۋٸ مٷمكٸن.
مۇنداي مەحانيزمدەر ساقتاندىرۋ قورعانىسىن تولىقتىرا تٷسەدٸ جەنە ٶندٸرٸستەگٸ وقيعالاردىڭ سالدارىن عانا ەمەس, الدىن الۋ, جۇمىسشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن قالپىنا كەلتٸرۋگە دە نازار اۋدارۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۇل شىعىندار ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىن تولىق كٶلەمدە تٶلەگەن جاعدايدا جەنە جومس شارتى اياقتالعان كٷننەن باستاپ ٷش اي ٸشٸندە قىزمەتكەردٸ جازاتايىم وقيعالاردان ساقتاندىرۋ شارتىنىڭ قولدانىس مەرزٸمٸ ٶتكەننەن كەيٸن عانا ٶتەلەدٸ.
زيياندى ٶندٸرٸستەگٸ قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان زەينەت الدىنداعى اننۋيتەت
زاڭدا زيياندى ٶندٸرٸستە جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەرلەر ٷشٸن دە ساقتاندىرۋ تٶلەمٸنٸڭ جەكە مەحانيزمٸ قاراستىرىلعان. 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, بەلگٸلەنگەن تالاپتار ساقتالعان كەزدە 55 جاسقا تولعان قىزمەتكەر زەينەتاقى الدى اننۋيتەتٸن جاساي الادى. ول ٷشٸن مٸندەتتٸ كەسٸپتٸك زەينەتاقى جارنالارى كەمٸندە 84 اي تٶلەنۋٸ كەرەك.
ول ٷشٸن قىزمەتكەر زيياندى ٶندٸرٸستەگٸ قىزمەتٸن توقتاتىپ نەمەسە زييانسىز جۇمىسقا اۋىسىپ, جۇمىس بەرۋشٸگە ٶتٸنٸش بەرۋٸ تيٸس. شارت جۇمىس بەرۋشٸ مەن جومس شارتى قولدانىلاتىن ساقتاندىرۋ ۇيىمى اراسىندا جاسالادى. تٶلەمدەردٸڭ شارتتارى مەن تەرتٸبٸ زاڭنامادا بەلگٸلەنگەن.
شارتتىڭ قاي تۇسىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك
جومس شارتىن جاساسۋ كەزٸندە ساقتاندىرۋ ۇيىمىندا قاجەتتٸ ليتسەنزييانىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ, ساقتاندىرۋدى رەسٸمدەۋ ٷشٸن قاجەتتٸ مەلٸمەتتەردٸ ۋاقتىلى ۇسىنۋ جەنە زاڭدا بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدەردٸ ساقتاۋ ماڭىزدى. جازاتايىم وقيعا بولعان كەزدە تەرگەۋ-تەكسەرۋ ۇيىمداستىرۋ, قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋ جەنە ساقتاندىرۋشىنى كٶزدەلگەن تەرتٸپ اياسىندا حاباردار ەتۋ قاجەت.
بۇل رەتتە جۇمىس بەرۋشٸ جومس شارتىن جاسادىم بٸتتٸ, جۇمىس بەرۋشٸ رەتٸندە قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايىن قامتاماسىز ەتٸپ, نۇسقاۋلىق جٷرگٸزٸپ, ٶندٸرٸستە جاراقاتتانۋدىڭ الدىن الۋدان بوساتىلدى دەگەن سٶز ەمەس.
«Halyk Life» اق قىزمەتكەرلەردٸ جۇمىس ورنىندا جازاتايىم وقيعالاردان مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ بويىنشا جاقسى قۇرال ۇسىنادى. 2026 جىلعى 1 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشا كومپانييا اكتيۆتەر, رەتتەۋشٸ كاپيتال جەنە تازا پايدا كٶلەمٸ بويىنشا قازاقستانداعى ٶمٸردٸ ساقتاندىرۋ نارىعىندا كٶش باستاپ تۇر. ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ تولىق قارجىلىق كٶرسەتكٸشتەرٸمەن قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ رەسمي سايتىندا تانىسۋعا بولادى.
