پرەمەر ولجاس بەكتەنوۆ بٷگٸنگٸ تاڭدا رەسپۋبليكادا تۇرعىندارىنىڭ سانى 50 ادامعا دا جەتپەيتٸن, بٸرنەشە وتباسى قالعان 546 اۋىلدىق ەلدٸ مەكەن (اەم) بار ەكەنٸن جارييا ەتتٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz Alash.KZ-كە سٸلتەپ.
ولارداعى حالىقتىڭ جالپى سانى 14,2 مىڭ ادامداي عانا. وسىنى 546 اۋىلعا بٶلگەندە, ورتا ەسەپپەن شامامەن 26 تۇرعىننان عانا كەلەدٸ. زاڭ بويىنشا جۇرتشىلىعى ەلۋ ادامنان از بولسا, ول ەلدٸ مەكەن تاراتىلۋى مٷمكٸن.
بٸراق مەملەكەت بٸرنەشە اۋىلدىڭ تۇرعىندارىن بٸر اۋىلعا كٶشٸرٸپ, جيناقىلاندىرۋعا تىرىسىپ جاتقان كٶرٸنەدٸ. ونىسىنان تٷك شىقپاسا, بەيبٸت كٷندە جٷزدەگەن اۋىل ەل اۋماعىنان جويىلادى.
"نەگٸزٸنەن, مۇنداي شاعىن اۋىلدار باسقا ەلدٸ مەكەندەردەن ەدەۋٸر قاشىق ورنالاسقان. وسىنى ەسكەرٸپ, شاعىن اۋىلداردى قولداۋدىڭ ۇتىمدى شارالارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە كلاستەرلٸك تەسٸل تاڭدالدى. وعان سەيكەس, بٸرنەشە كٶرشٸ اۋىلدى ونىڭ بٸرٸندە قاجەتتٸ ەلەۋمەتتٸك وبەكتٸلەردٸ ورنالاستىرۋ ارقىلى بٸرٸكتٸرٸپ, ٸشٸنەن ورتالىعى رەتٸندە دامۋ ەلەۋەتٸ بار اۋىلىن دامىتۋ كٶزدەلەدٸ", – دەدٸ و.بەكتەنوۆ.
ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ دەرەگٸنشە, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە دامۋ ەلەۋەتٸنە يە 3,5 مىڭ اۋىل عانا قالدى (بۇرىنعى جىلدارى بەس مىڭداي سانالاتىن). سونىڭ ٸشٸندە 1,2 مىڭى – تٸرەك اۋىل جەنە 2,3 مىڭى – سەرٸك-سپۋتنيك اۋىل سانالادى. وسىلاردا اۋىل حالقىنىڭ 90%-ى تۇرادى. ەندٸ ولاردى قارجىلاندىرۋ نەگٸزٸنەن "اۋىل – ەل بەسٸگٸ" باعدارلاماسىمەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلۋدا, دەپ جازدى Inbusiness.kz.
"جالپى, "قر ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى" زاڭىنىڭ 3-تارماعىنىڭ 2-بابىنا سەيكەس, حالقىنىڭ سانى 50 ادامنان ازايعان شارۋا قونىستارى مەن ٶزگە ەلدٸ مەكەندەر ەڭ جاقىن ەلدٸ مەكەننٸڭ قۇرامىنا ەنگiزiلەدi. مۇنداي اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەر (اەم) تۇرعىندارى ورتالىق اۋىلداردا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ پايدالانا الادى جەنە وسى اەم-دە تۇرۋ قۇقىعىن ساقتايدى. مەملەكەت وقۋشىلاردى تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋدى, سونداي-اق پوشتا, مەديتسينالىق قىزمەتتەر كٶرسەتۋدٸ جەنە باسقاسىن قوسا العاندا, بازالىق ينفراقۇرىلىمدى قولداۋدى جالعاستىرۋدا", – دەدٸ پرەمەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس كٷشٸنٸڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ اياسىندا تۇرعىنداردىڭ سانى 50 ادامنان كەم اەم-دەردٸڭ جۇرتشىلىعى ٷشٸن ەرٸكتٸ تٷردە قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسى كٶزدەلگەن. وعان كٶنگەندەر باسقا ەلدٸ مەكەندەرگە جۇمىسقا ورنالاستىرىلادى, تاسىمالدانادى, سونداي-اق ەگەر مٷمكٸندٸك بولسا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن تۇرعىن ٷي بەرٸلۋٸ مٷمكٸن.
قاراڭ قالعان جٷزدەگەن اۋىلدىڭ مىڭداعان تۇرعىنىن كٶشٸرٸپ الۋعا كٶرشٸ اۋىلدىق وكرۋگتەردٸڭ, شاعىن قالالاردىڭ, اۋدان ورتالىقتارىنىڭ جاعدايى كەلە بەرمەيدٸ. ٶزدەرٸنٸڭ دە جاعدايى مەز ەمەس, بيۋدجەتٸ جۇتاڭ. دەگەنمەن, جۇرتىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ اۋا كٶشكەن اۋىلداردى قولداۋ ٷشٸن زاڭ جٷزٸندە ەكٸمدەرگە اۋدانداردى, اۋىلدىق وكرۋگتەردٸ دامىتۋ جوسپارلارى اياسىندا, جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن جەكەلەگەن جوبالاردى, بيۋدجەتتٸك باعدارلامالاردى, تٷرلٸ ٸس-شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ قۇقىعى بەرٸلٸپتٸ.
مىسالى, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆلدان 200 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان بالۋان اۋىلى كەزٸندە ٶركەندەگەن ٷلكەن اۋىل بولعان ەدٸ. بٷگٸندە وندا بەس-التى وتباسى عانا تۇرادى, كٶبٸسٸ كٶشٸپ كەتۋگە مٷمكٸندٸگٸ جوق جالعىزباستى, ەگدە جاستاعى ادامدار نەمەسە قارييالار. ولار كٷنكٶرٸسٸ ٷشٸن مال ۇستايدى.
سول ازىن-اۋلاق مالدى باعۋ ٷشٸن اۋىل ماڭىندا جەر قالماپتى. ٶيتكەنٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ جەرٸ 90-شى جىلدارى پايشىلارعا تاراتىلعان, ودان ەرٸ بەلگٸسٸز ٷشٸنشٸ تۇلعالارعا تيەسٸلٸ بولىپ كەتكەن. سالدارىنان, جايىلىم مەن ەگٸستٸك القابى بولماي, اۋىل شارۋاشىلىعى كەسٸبٸ قانات جايماي, تابىس تاپپاعان تۇرعىندار بۇل ماڭدى تەرك ەتٸپتٸ. ۇقساس جاعداي ەلٸمٸزدٸڭ كٶپتەگەن ٶڭٸرٸندە كٶرٸنٸس تابۋدا.
مەجٸلٸسمەن نۇرلان ەۋەسباەۆ ەكونوميكاسى قۇلدىراپ, اۋىلداردىڭ جاپپاي جويىلۋىنا توسقاۋىل قويۋ ٷشٸن اۋىلدىقتاردى قولداۋ بويىنشا كەشەندٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايدى.
"ٷكٸمەت تىعىرىقتان شىعۋ ٷشٸن ازاماتتاردى وڭتٷستٸك ايماقتاردان سولتٷستٸككە كٶشٸرۋگە تىرىسۋدا. ٶكٸنٸشكە قاراي, ازاماتتاردى كٶشٸرۋ باعدارلاماسىنا بٶلٸنگەن مەملەكەت قاراجاتى ۇرلانىپ جاتىر. باس پروكۋراتۋرانىڭ حابارلاۋىنشا, 1 ميلليارد تەڭگەسٸ ۇرلانعان! بارلىق جەردە كوررۋپتسييا. قاراپايىم حالىق ەدٸلەتسٸزدٸكتەن شارشادى. ٷكٸمەت سىبايلاس جەمقورلىق سحەمالارىن بولدىرماۋ ٷشٸن قونىس اۋدارۋ باعدارلامالارىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋدى كٷشەيتۋگە مٸندەتتٸ. سونداي-اق, پروبلەمالاردى تيٸمدٸ شەشۋ ٷشٸن اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ مەسەلەلەرٸمەن اينالىساتىن ەرتٷرلٸ مەمورگاندار اراسىنداعى ٷيلەستٸرۋدٸ جاقسارتۋى كەرەك", – دەدٸ دەپۋتات.
ٷكٸمەت باسشىسى اۋىل تۇرعىندارى ٷشٸن جايىلىم جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ پروبلەماسى بارىن جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە اۋىل حالقىنىڭ مۇقتاجى ٷشٸن جەرلەردٸ قايتا بٶلۋدٸ, سونداي-اق جەر رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋدى باقىلاۋ جٶنٸندە رەسپۋبليكالىق كوميسسييا قۇرىلىپ, بٸرنەشە اي جۇمىس ٸستەدٸ.
بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, سول جەر كوميسسيياسى شارتتى جەر ٷلەستەرٸ يەلەرٸنٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق تٷزەتۋلەردٸ دە ەزٸرلەپتٸ. الايدا ول تٷزەتۋلەردٸ زاڭ جوبالارىن كەلٸسۋ بارىسىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ ٶزٸ قولداماي تاستاعان ەكەن. ولار قابىلدانعاندا, بالۋان اۋىلى سيياقتى ەلدٸ مەكەندەردٸڭ مەسەلەسٸ شەشٸلەتٸن بە ەدٸ.
"وسىعان بايلانىستى قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٶڭٸرلەردەگٸ ۆەدومستۆوارالىق جەنە جۇمىس كوميسسييالارىنىڭ وتىرىستارىندا مەسەلەلەردٸ قاراۋ ارقىلى تۋىنداعان جەكەلەگەن پروبلەمالاردى ناقتىلى شەشۋ بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ تەسٸل قولدانىلادى. كٷرمەۋلٸ مەسەلەلەر ەر كەسٸپورىن بويىنشا جەكە پىسىقتالادى", – دەدٸ پرەمەر.
مىسالى, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەر ٶزدەرٸندەگٸ شارتتى جەر ٷلەسٸنە قۇقىقتارىن جوعالتقان پايشىلارعا ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تٶلەۋ بويىنشا كەلٸسٸمشارتتار جاساسۋ ٷشٸن سول جەرلەرگە يە بولعان اگروقۇرىلىمدارمەن كەلٸسسٶز جٷرگٸزدٸ. نەتيجەسٸندە, 21,6 مىڭ پايشىنىڭ 16,6 مىڭىمەن كەلٸسٸم بەكٸتٸلدٸ. ولارعا 2023 جىلى اقشالاي 296,1 ميلليون تەڭگە جەنە زاتتاي 19,6 مىڭ توننا ٶنٸم بەرۋ ارقىلى ٶتەماقى تٶلەنٸپتٸ.
بٸراق ارنايى زاڭ بولماعان سوڭ, مۇنىڭ بەرٸ جەرگٸلٸكتٸ جوبا, ۋاقىتشا شارا دەرەجەسٸندە شەكتەلەدٸ. دەمەك, دەپۋتاتتار "اۋىل-اۋىل!" دەپ دابىلداعان كٶزبوياۋ تٸرلٸگٸن دوعارىپ, اۋىلعا كەرەكتٸ, ونىڭ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشٸپ بەرەتٸن زاڭدار قابىلداسا, قۇبا-قۇپ.
ٷكٸمەت باسشىسى اۋىلدىق اۋماقتاردى نەعۇرلىم تيٸمدٸ دامىتۋ ٷشٸن مەمورگاندار اراسىنداعى ٷيلەستٸرۋدٸ جاقسارتۋعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, وسى ٷيلەستٸرۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا ٷكٸمەت بىلتىر 2023–2024 جىلدارعا ارنالعان اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن بەكٸتتٸ.
"ول ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنٸڭ ٷيلەستٸرۋٸمەن ٸسكە اسىرىلۋدا. تۇجىرىمدامانى ورىنداۋدىڭ ناقتى مەرزٸمدەرٸ, ورىنداۋشىلارى جەنە باسقاسى ايقىندالدى. 56 ٸس-شارانى جٷزەگە اسىرۋدى كٶزدەيتٸن ٸس-قيمىل جوسپارى ەزٸرلەندٸ. بۇل تۇجىرىمدامادا "جايلى مەكتەپ", "اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ", تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋدىڭ 2021–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى, "اۋىل اماناتى", "بٸر اۋىل – بٸر ٶنٸم", "اۋىل – ەل بەسٸگٸ" جەنە باسقا باعدارلامالىق قۇجاتتاردىڭ ەرەجەلەرٸ بٸرٸكتٸرٸلدٸ", – دەدٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
وسىلايشا, ونىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, جاڭا تۇجىرىمدامانى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ٷكٸمەتتٸڭ ٶزٸ ورتالىق مەمورگاندار مەن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەردٸڭ اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ قىزمەتٸن ٷيلەستٸرەدٸ.
ٷكٸمەت باسشىسى بٷگٸندە بارلىق ٶڭٸرلەر مەن اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەر ٷشٸن بٸرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورمانى ەنگٸزۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ. اۋىلدىڭ تسيفرلىق كارتاسى ەزٸرلەنۋدە. بۇلار ونلاين-رەجيمدە ەربٸر اۋىلدىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, مەمورگاندار اراسىنداعى بٸرلەسكەن جوسپارلاۋعا جەنە جەدەل شەشٸمدەر قابىلداۋعا مونيتورينگ پەن باقىلاۋ جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كٶرٸنەدٸ.
"سونىمەن قاتار قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٶڭٸرلٸك ساياساتتى دامىتۋدى جەتٸلدٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. ونىڭ شەڭبەرٸندە ەلدٸ اۋماقتىق-كەڭٸستٸكتٸكتٸك دامىتۋ, ونىڭ ٸشٸندە شاعىن جەنە مونوقالالاردى, اۋىلدىق اۋماقتار مەن اگلومەراتسييالاردى دامىتۋ ساياساتىنىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ دايىندالۋدا. سونداي-اق مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق پەن ٶڭٸردٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىل پروبلەمالارىنا كەشەندٸ تالداۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. جالپى, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ مەسەلەلەرٸ ٷكٸمەت پەن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەردٸڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا", – دەپ سەندٸردٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
بٸراق اۋىلداردىڭ جويىلۋى دا قارقىندى جالعاسۋدا.
