اۋىل بالاسى ەسكەري بيلەت الىپ, ٶمٸر جولىن باستاۋعا ۇمتىلادى
قازاقستاندا بالامالى ەسكەري قىزمەت جوباسى 3 جىلدان بەرٸ جٷزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. وسى رەتتە Dalanews.kz اقپاراتتىق اگەنتتٸگٸ بۇل جوبانى ٶزٸنٸڭ مىڭداعان وقىرماندارىنا جان-جاقتى تانىستىرۋدى جٶن ساناپ وتىر.
بالامالى ەسكەري قىزمەت بار بولعان 40 كٷنگە سوزىلادى. وسىلايشا جۇمىسسىز جٷرگەن كەيبٸر جاستار از عانا ۋاقىتتا ەسكەري ماشىعىن شىڭداپ, قازاق قوعامى ٷشٸن ماڭىزدى ەسكەري بيلەتٸن الاتىن مٷمكٸندٸگٸ بار.
جاۋىنگەرلٸك دايارلىقتان ٶتۋگە اڭسارى اۋعان جاستار ٶزٸ تۇراتىن نەمەسە ٶزٸنە جاقىن قالادا ورنالاسقان قر قورعانىس مينيسترلٸگٸنە قاراستى ەسكەري-تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا بالامالى ەسكەري دايىندىقتان ٶتۋٸنە بولادى. بٸراق جاۋىنگەرلٸك دايىندىقتان ٶتۋ تەگٸن ەمەس. بۇل ٷشٸن 300 مىڭ تەڭگەگە جۋىق اقشاڭىزدى شىعىنداۋعا تۋرا كەلەدٸ.
ال بالامالى ەسكەري قىزمەت جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسەدٸ. بالاڭىزدى ەسكەرگە جٸبەرمەي الىپ قالۋ ٷشٸن بەرگەن قارجىڭىزدى بالامالى ەسكەري قىزمەت جوباسىنا جۇمساپ, از عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە بالاڭىزدىڭ زاڭدى جولمەن ەسكەري بيلەت الۋىنا مٷمكٸندٸك تۋعىزعان جٶن.
بيىل الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا جاستاردىڭ بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋ ٸسٸ تەگٸن تٷردە جٷزەگە استى. وسى رەتتە جاستاردىڭ بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋٸنە ارنالعان بٸرنەشە تالاپتار بار ەكەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
كٸمدەر بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتە الادى?
باستى تالاپتاردىڭ بٸرٸ بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋٸگە ىقىلاس تانىتقان جاستاردىڭ جاسى 24-27 جاس ارىلىعىندا بولۋى شارت. بۇدان باسقا تۇراقتى تٸركەۋٸ مەن Enbek.kz سايتى ارقىلى ٶزٸنٸڭ ۋاقىتشا جۇمىسسىز ەكەنٸن ايقىنداۋى شارت.
الماتى قالاسىندا پيلوتتىق جوبانى ۇيىمداستىرۋشىلار بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋگە الماتى وبلىسى اۋماعىندا تۇراتىن ازاماتتاردان ٶتٸنٸش كٶپ تٷسكەنٸن العا تارتۋدا. ال الماتىنىڭ جاستارى بۇل جوباعا اناۋ ايتقانداي قىزىعۋشىلىق تانىتپاعان.
ەسەسٸنە قالانىڭ اينالاسىنداعى ەلدٸ-مەكەندەردە تۇراتىن جاستار جوباعا قاتتى قىزىعۋشىلىق تانىتىپتى. مۇنىڭ ٶزٸندٸك سىرى دا جوق ەمەس. ٶيتكەنٸ وبلىس اۋماعىندا تۇراتىن جۇمىسسىز جاستار بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتٸپ, قولدارىنا ەسكەري بيلەتٸن العاننان كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ قۇقىق قورعاۋ, تٶتەنشە جاعداي قىزمەتٸندە جەنە ٶزگە دە مەملەكەتتٸك ورگانداردا جۇمىسقا تۇرۋىنا جول اشىلاتىنىن جاقسى بٸلەدٸ. سوندىقتان ولار بالامالى ەسكەري قىزمەت جوباسى ٶمٸردەن ٶز جولىن تاۋىپ كەتۋٸنە تاماشا مٷمكٸندٸك ەكەنٸن تٷسٸنٸپ وتىر.
الماتى قالاسىندا ٶتكەن تاڭداۋ بارىسىندا بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋگە ٶتٸنٸش بەرگەن 83 جاستىڭ اراسىنان ەسكەريلەر 30 ادامدى تاڭداپ العان. جاستار ارنايى كوميسسييا مٷشەلەرٸ الدىندا سۇحباتتاسۋدان جەنە سپورتتىق نورماتيۆتەر بويىنشا سىناق تاپسىرعان.
بالامالى ەسكەري قىزمەتكە ەسكەري قىزمەتكە دەنساۋلىعى جارامدى نەمەسە ٸشٸنارا جارامدى 24 جاستان 27 جاسقا دەيٸنگٸ, ونىڭ ٸشٸندە مەرزٸمدٸ ەسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدان كەيٸنگە قالدىرىلعان ادامدار ٶتە الادى. وسىلايشا ەرتە باستان وتباسىن قۇرىپ, وقۋ وقىپ جەنە ٶزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى ەسكەري بورىشىن ٶتەي الماعان ازاماتتار 40 كٷننٸڭ ٸشٸندە ەسكەري بورىشىن ٶتەۋٸنە بولادى.
وسى رەتتە بۇل جوباعا ەسكەري مٸندەتتٸ ازاماتتار, ەسكەري قىزمەت ٶتۋشٸلەر, بۇرىن سوتتالعاندار, اقتاۋ بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىلعاندار جەنە ٶزدەرٸنە قاتىستى سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ ٸس جٷرٸپ جاتقان ازاماتتار جوباعا قاتىسا المايتىنىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
كٶرشٸ تەجٸريبەسٸ قانداي?
جالپى مۇنداي ەسكەري قىزمەتكە قاتىستى بالاما جول دامىعان ەلدەردە باياعىدا قالىپتاسقان بار. ايتالىق, قولىنا قارۋ الىپ ەسكەردە قىزمەت ەتۋدەن باس تارتقاندار ازاماتتار حوسپيستەردەگٸ ناۋقاستارعا كٷتٸم جاساۋ, پوشتا جٶنەلتۋ جەنە قوعامعا پايدالى باسقا دا جۇمىستاردى اتقارىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن ٶتەپ كەلەدٸ.
بالامالى ەسكەري قىزمەت ٸرگەدەگٸ كٶرشٸمٸز رەسەيدٸڭ كونستيتۋتسيياسىندا دا ورىن تاپقان. بٸراق بالامالى ەسكەري قىزمەت رەسەيدە قالىپتى ەسكەري قىزمەتتەن ەكٸ ەسە ۇزاق, 21 ايعا سوزىلادى. كٶرشٸ ەلدە بالامالى ەسكەري قىزمەتتٸ تاڭداعان جاستار جٷرگٸزۋشٸ, اسپاز, شاشتاراز سىندى قاراپايىم ماماندىقتى باستاپ, كٷردەلٸ – بۇعىشىلار, ينجەنەر سەكٸلدٸ قىزمەتتەردٸ مەڭگەرەدٸ. جۇمىس ٷشٸن بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتەۋشٸ ەڭبەكاقى الا الادى. بٸراق ەسكەريلەر ولارعا اناۋ ايتقانداي جوعارى جالاقى تٶلەمەيدٸ.
مٸندەتتەمە العان ازامات جۇمىستان شىعا المايدى, سول سيياقتى ونى جۇمىستان شىعارۋعا ەشكٸمنٸڭ قۇقىعى جوق. جۇمىستان جالتارۋ ەرەكەتٸ ەسكەري تەرتٸپپەن جازالانادى. ەگەر جۇمىستان جالتارعان سەتتە بورىشكەر ٸرٸ كٶلەمدە ايىپپۇل تٶلەۋٸ مٷمكٸن. قازٸر ۋكراينداعى سوعىسقا بايلانىستى رەسەيدەگٸ بالامالى ەسكەري قىزمەتكە كٶپتەگەن ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن بولۋى مٷمكٸن.
سالىستىرمالى تٷردە الىپ قاراساق, قازاقستانداعى بالامالى ەسكەري قىزمەت كٶرشٸ ەلگە قاراعاندا ەلدەقايدا تيٸمدٸ. بٸزدٸڭ جاستارىمىز بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋٸ ٷشٸن 12 اي بويى ٷي بەتٸن كٶرمەي, كازارمادا تٷنەمەيدٸ.
بار بولعانى 40 كٷن. وسى ۋاقىت ارالىعىن بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋشٸگە قورعانىس مينيسترلٸگٸ ماۋسىمعا بايلانىستى ماۋسىمدىق ەسكەري كيٸممەن, ٷش ۋاقىت تاماق جەنە ەسكەري كازارمامەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتەتٸنٸن دە ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
بالامالى ەسكەري قىزمەتتە ادام قۇقىعى باستى ورىندا
حالىقارالىق ادام قۇقىعىن قورعاۋ نورماسى بويىنشا مٸندەتتٸ ەسكەري قىزمەت بەرٸك ورناعان ەلدەردٸڭ بەرٸندە بالامالى ازاماتتىق قىزمەت بولۋى شرات. ياعني, مٸندەتتٸ ەسكەري قىزمەتتەن باس تارتقان ادامداردىڭ وتان الدىنداعى بورىشىن ازاماتتىق قىزمەتتەردٸ اتقارىپ, بورىشىن ٶتەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرٸلۋٸ تيٸس.
سونىمەن قاتار مۇنداي قىزمەت دامىعان قوعامدا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان ازاماتتار ٷشٸن جازا رەتٸندە قاراستىرىلمايتىنىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
بٷگٸندە حالىقارالىق ادام قۇقىعىن قورعاۋشىلار ەر ەلدەگٸ بالامالى ەسكەري قىزمەتتٸ ٶتۋ شارتتارىن قاتاڭ قاداعالايدى. ەگەر شارتتار ادامدى قاناعاتتاندىرماسا, ولار مۇنداي قىزمەتتٸ «جازالاۋ» دەپ باعالايدى.
وسىعان دەيٸن بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ رەسەيدە بالامالى ەسكەري قىزمەتتەن ٶتۋشٸلەرگە تٶلەنگەن جالاقىنىڭ مٶلشەرٸ ەلدەگٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن دە از ەكەنٸن العا تارتىپ, ٶزدەرٸنٸڭ نارازىلىقتارىن بٸلدٸرگەن ەدٸ. بٸراق بۇعان رەسەي تارابى ەدەتتەگٸدەي مەن بەرگەن جوق.
بۇدان باسقا ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كوميتەت بالامىلى ەسكەري قىزمەت مٸندەتتٸ ەسكەري قىزمەتتٸڭ مەرزٸمٸنەن اسپاۋىنا دا باسا مەن بەرەدٸ. ەگەر بالامالى ەسكەري قىزمەتتٸڭ مەرزٸمٸ مٸندەتتٸ ەسكەري قىزمەتتٸڭ مەرزٸمٸنەن اسىپ كەتسە, ونى ادامدارعا باعىتتالعان جازا رەتٸندە دە قاراستىرادى. وسى تۇرعىدان الىپ قاراساق, قازاقستانداعى بالامالى ەسكەري قىزمەت بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸنٸڭ تالاپتارىمەن تولىقتاي سەيكەسەتٸنٸن بايقاۋعا بولادى.
