مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا سٶز سٶيلەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىندا سٶز سٶيلەدٸ. پرەزيدەنت جاڭا ينستيتۋتتىڭ ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندە ەرەكشە ورىن الاتىنىن ايتىپ, قازاقستانداعى رەفورمالار جالعاساتىنىن مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Dala News.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىنىڭ اشىلۋىن ەلٸمٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا دەپ اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ينستيتۋت كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەسٸ بار بٸرەگەي ورگان رەتٸندە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندە ايرىقشا ورىن الادى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان قازٸر اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸن باستان ٶتكەرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتٸك مەكەمەسٸ – قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىنىڭ اشىلۋى بارشاڭىزعا قۇتتى بولسىن! بٷگٸن ەلٸمٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى كٷن, شىن مەنٸندە تاريحي وقيعا دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. قازاقستان حالىق كەڭەسٸ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندە ايرىقشا ورىن الاتىن, كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەسٸ بار بٸرەگەي ينستيتۋت بولاتىنىنا كٷمەنٸم جوق. قازٸر قازاقستان اۋقىمدى ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸن باستان ٶتكەرۋدە. قوعامىمىزدىڭ بارلىق سالاسىندا تٷبەگەيلٸ رەفورمالار ٸسكە اسىرىلۋدا. الايدا رەفورمالار مەن ٶزگەرٸستەر وسىمەن ٶز مەرەسٸنە جەتتٸ دەپ مٷلدەم ايتۋعا بولمايدى. بۇل جۇمىس مٸندەتتٸ تٷردە جالعاسادى. بٸز بيلٸك جٷيەسٸن زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ ٸسٸن قولعا الدىق. ەلٸمٸزدە حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرىلۋى سونىڭ بٸر ايقىن دەلەلٸ ەكەنٸ انىق», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلدەگٸ ماڭىزدى ساياسي ٷدەرٸستەردٸڭ وسىدان تۋرا بٸر جىل بۇرىن باستالعانىن ەسكە سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىرعى حالىققا جولداۋىندا بٸر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرٸلٸپ, بۇل ۇسىنىس قوعامدا كەڭٸنەن تالقىلاندى. ازاماتتار تاراپىنان مىڭداعان ۇسىنىس پەن پٸكٸر ايتىلىپ, نەتيجەسٸندە كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٷزەگە اسىرىلدى.
«مەملەكەت ٶمٸرٸندەگٸ بۇل ماڭىزدى ٷدەرٸس وسىدان تۋرا بٸر جىل بۇرىن باستالدى, مۇنى سٸزدەر جاقسى بٸلەسٸزدەر. مەن بىلتىرعى حالىققا جولداۋىمدا بٸر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸم. اتالعان ۇسىنىس قوعامىمىزدا قىزۋ ەرٸ كەڭ اۋقىمدا تالقىلاندى. ەل ٸشٸندە اشىق, شىنايى پٸكٸرتالاس بولدى. ازاماتتارىمىزدىڭ تاراپىنان مىڭداعان ۇسىنىستار, وي-پٸكٸرلەر ايتىلدى. وسىلايشا, تالقىلاۋدىڭ سوڭى كەيٸنگٸ 30 جىلدا بولماعان مازمۇنى تەرەڭ كونستيتۋتسييالىق رەفورماعا ۇلاستى. بيىل 15 ناۋرىزدا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ارقىلى تۇتاس ەلٸمٸزدٸ ٶرلەۋ دەۋٸرٸنە باستايتىن قاستەرلٸ قۇجاتتى – كونستيتۋتسييامىزدى قابىلدادىق. بۇل ماڭىزدى تاريحي وقيعا حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان زور ىقىلاس پەن قىزىعۋشىلىق تۋعىزدى. ٶيتكەنٸ قازٸرگٸدەي بۇلىڭعىر, تۇراقسىز ەلەمدە جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ قابىلدانۋى بٷكٸل دٷنيە جٷزٸ تاريحىندا ٶتە سيرەك كەزدەسەتٸن جاعداي دەپ ايتۋعا بولادى. بەدەلدٸ ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار قازاقستاننىڭ بۇل قادامىن شىن مەنٸندە بٸرەگەي ساياسي وقيعا دەپ باعالاپ, مۇنى باتىلدىق پەن جاسامپازدىقتىڭ جارقىن كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە مويىنداۋ قاجەت ەكەنٸن بٸراۋىزدان ايتۋدا», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كونستيتۋتسييالىق رەفورما نەتيجەسٸندە قازاقستاننىڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى – قۇرىلتايدىڭ العاشقى سايلاۋى ٶتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, سايلاۋ نەتيجەسٸندە بەس پارتييا قۇرىلتاي قۇرامىنا كٸرٸپ, دەپۋتاتتار 28 تامىزدان باستاپ جۇمىسقا كٸرٸسكەن. سونىمەن قاتار ٷكٸمەتتٸڭ جاڭارتىلعان قۇرامى جاساقتالىپ, ۆيتسە-پرەزيدەنت تاعايىندالعان. سونداي-اق جاڭا مەملەكەتتٸك مەكەمە – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ اپپاراتى قۇرىلعان.
«كونستيتۋتسييا حالقىمىزدىڭ مەڭگٸلٸك تەمٸرقازىعى جەنە ەدٸلەتتٸ, وزىق, تازا قازاقستاننىڭ مىزعىماس ارقاۋى رەتٸندە ەلٸمٸزدٸ جارقىن كەلەشەككە اپاراتىنى سٶزسٸز. كونستيتۋتسييالىق رەفورما نەتيجەسٸندە بٸز ەلٸمٸزدٸڭ زاڭ شىعارۋشى ورگانى – قۇرىلتايدىڭ العاشقى سايلاۋىن ٶتكٸزدٸك. شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋى بويىنشا سايلاۋ جوعارى دەڭگەيدە, مٸنسٸز ٶتتٸ. حالىق قولداعان قۇرىلتايعا بەس پارتييا كٸردٸ. 28 تامىز كٷنٸ دەپۋتاتتار ٶز جۇمىسىنا كٸرٸستٸ. ٷكٸمەتتٸڭ جاڭارتىلعان قۇرامى جاساقتالدى. ۆيتسە-پرەزيدەنت تاعايىندالدى. جاڭا مەملەكەتتٸك مەكەمە – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ اپپاراتى قۇرىلدى. مٸنە, بٷگٸن قازاقستان حالىق كەڭەسٸ دە ٶز قىزمەتٸن باستاپ وتىر. وسى تاريحي وقيعانىڭ مەن-ماعىناسىن ەشقاشان جادىمىزدان شىعارمايىق, قۇرمەتتٸ وتانداستار! تٷپتەپ كەلگەندە, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە ۇلت تاعدىرىنا تٸكەلەي ىقپال ەتەتٸن اسا ماڭىزدى وقيعالار بولدى. بٸز از عانا ۋاقىتتا تۇتاس مەملەكەت پەن بٷكٸل قوعامنىڭ سيپاتىن ٶزگەرتكەن اسا اۋقىمدى رەفورمالاردى ساپالى جٷزەگە اسىردىق. ال قازٸرگٸ تاڭدا بۇل – ٶركەنيەتتٸ, جاسامپاز جەنە ەڭ باستىسى بٸرتۇتاس ۇلتتىڭ عانا قولىنان كەلەتٸن ٸس دەپ اشىق تٷردە ايتۋعا بولادى», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇدان كەيٸن ازاماتتاردىڭ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناقتى نەتيجەسٸن كٶرٸپ وتىرعانىن ايتتى. پرەزيدەنت سوڭعى جەتٸ جىلداعى ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك كٶرسەتكٸشتەرگە توقتالىپ, جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ, ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنٸڭ, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸ مەن ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸنٸڭ ٶسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ازاماتتارىمىز ەلٸمٸزدە جٷرگٸزٸلگەن رەفورمالاردىڭ تٸكەلەي كۋەگەرٸ بولىپ, سول ٶزگەرٸستەردٸڭ ناقتى نەتيجەسٸن كٶرٸپ وتىر. سوڭعى 7 جىلدا جالپى ٸشكٸ ٶنٸم 29 پايىزعا ارتىپ, 306 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆٸ جەنە ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸنٸڭ كٶلەمٸ 138 ميلليارد دوللاردان استى. وسى كەزەڭدە ەلٸمٸزگە 162 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسييا تارتىلدى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸ 40 پايىزدان استى. قازاقستاندا جىل سايىن 20 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن-ٷي بوي كٶتەرەدٸ. 2019 جىلدان باستاپ, 1 ميلليوننان استام وقۋشىعا ارنالعان 1342 مەكتەپ سالىندى. ازاماتتاردىڭ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 76 جاسقا جەتتٸ. سونداي-اق 1200-دەن استام دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى اشىلدى. وسى ۋاقىت ٸشٸندە 35 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوكٶلٸك جولى سالىنىپ, جٶندەلدٸ. مۇنىڭ بەرٸن تاريحىمىزداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش دەۋگە بولادى. بەلسەندٸ جۇمىستىڭ نەتيجەسٸندە قازاقستان ەلەمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ 40 ەلٸنٸڭ قاتارىنا ەندٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالىق كەڭەسٸن قۇرۋ يدەياسىن كٶپتەن بەرٸ ويلاستىرعانىن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, جاڭا ينستيتۋت ەلدەگٸ تٷيتكٸلدەردٸ اشىق تالقىلاپ, ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارى مەن پٸكٸرلەرٸن سارالاپ, ناقتى شەشٸمدەر ۇسىنۋى كەرەك. توقاەۆ كەڭەستٸڭ اتاۋىن كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٶنٸندەگٸ كوميسسيياعا ٶزٸ ۇسىنعانىن جەتكٸزدٸ.
«مەن ەلدەگٸ تٷيتكٸلدەردٸ اشىق تالقىلايتىن, جۇرتتىڭ ۇسىنىس-پٸكٸرلەرٸن ساراپتاپ, ناقتى شەشٸمدەر ۇسىناتىن ارنايى ينستيتۋت قۇرۋدى كٶپتەن بەرٸ جوسپارلاپ جٷردٸم. ونىڭ قۇرىلىمى, اتقاراتىن جۇمىسى جٶنٸندە ۇزاق ويلاندىم. كەڭەستٸڭ اتاۋىن كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٶنٸندەگٸ كوميسسيياعا ٶزٸم ۇسىندىم. «قازاقستان حالىق كەڭەسٸ» دەگەن اتاۋ جاڭا ينستيتۋتتىڭ جالپىۇلتتىق سيپاتىن كٶرسەتەدٸ. كونستيتۋتسيياعا سەيكەس مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى جەنە ەگەمەندٸك يەسٸ بۇل – حالىق. سوندىقتان جۇرتشىلىقتىڭ مٷددەسٸن قورعايتىن بٸرەگەي ورگاننىڭ اتاۋىندا «حالىق» سٶزٸنٸڭ تۇرۋى – ٶتە قيسىندى, ورىندى, سەبەبٸ, بۇل – زاڭدىلىق. بۇعان قوسا, «قازاقستان حالىق كەڭەسٸ» اتاۋى – كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن بٸرىڭعاي ەرٸ رەسمي نۇسقا. بۇل جاڭا ورگاننىڭ مەرتەبەسٸ بيٸك, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوعارى ەكەنٸن ايشىقتايدى. بۇعان دەيٸن ەلدٸك ٸستەرگە قاتىستى ماڭىزدى مٸندەتتەردٸ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ, ۇلتتىق قۇرىلتاي جەنە باسقا دا كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگاندار اتقارىپ كەلدٸ. بۇل ينستيتۋتتار ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن تاريحي ميسسييانى تولىعىمەن ورىندادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەل بٸرلٸگٸن نىعايتۋعا ٶلشەۋسٸز ٷلەس قوستى. قازاقستاندى بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ, ٶزارا سەنٸم مەن كەلٸسٸمنٸڭ وشاعى رەتٸندە جەر جٷزٸنە تانىتۋعا ىقپال ەتتٸ. قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ سىندارلى ديالوگ ارقىلى جاڭا ساياسي مەدەنيەتتٸ ورنىقتىرۋعا اتسالىستى. ال ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ مٷشەلەرٸ وسى جالپىۇلتتىق ديالوگتٸ ودان ەرٸ تەرەڭدەتە تٷستٸ. بۇل قۇرىلىم اياسىندا پراكتيكالىق تۇرعىدان قۇندى باستامالار كٶتەرٸلدٸ. سونىڭ ارقاسىندا 26 زاڭ قابىلداندى, تاعى 10 زاڭ جوباسى قۇرىلتايدا قارالادى. مەن وسى سەتتٸ پايدالانا وتىرىپ, مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار ٸستەرگە بەلسەنە ارالاسقان, وتانشىل بولۋدىڭ وزىق ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن ەربٸر ازاماتقا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆ قازٸرگٸ كەزەڭدە قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ الدىندا جاڭا مٸندەتتەر تۇرعانىن ايتتى. پرەزيدەنت ۋاقىتتىڭ بٸر ورىندا تۇرمايتىنىن, سوعان بايلانىستى زاماننىڭ تۇرپاتى مەن تالابى دا ٶزگەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ٶركەنيەتتٸ ەل بولۋ ٷشٸن قازاقستان جاھاندىق كٶشتەن قالماي, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋى قاجەت.
«دەگەنمەن ۋاقىت بٸر ورىندا تۇرمايدى, بۇل – ٶمٸردٸڭ زاڭى. سوندىقتان, زاماننىڭ تۇرپاتى دا, تالابى دا ٶزگەرٸپ وتىرادى. ٶركەنيەتتٸ ەل بولۋ – جاھان كٶشٸنەن قالماي, ٷنەمٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋ دەگەن سٶز. بٸز ۇلتتىق سانا-سەزٸمگە سەرپٸلٸس بەرٸپ, جۇرتىمىزدى ورتاق مٷددەگە جۇمىلدىرۋ ٷشٸن قوعامدىق ديالوگتٸ ودان ەرٸ دامىتا تٷسۋٸمٸز قاجەت. قازاقستان حالىق كەڭەسٸن قۇرۋداعى باستى ماقساتىمىز دا – وسى. ەل تاريحىندا العاش رەت قوعام مٷددەسٸ جولىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن تٷرلٸ توپتاعى ادامدار بٸر قۇرىلىم اياسىندا بٸرٸكتٸ. مۇنى «تٷرلٸ كٶزقاراس – بٸرتۇتاس ۇلت» تۇجىرىمداماسىنىڭ ٸس جٷزٸندەگٸ ناقتى كٶرٸنٸسٸ دەپ ايتۋعا بولادى. قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرىلۋى جالپىۇلتتىق بٸرلٸگٸمٸزدٸڭ اناعۇرلىم نىعايىپ, ينستيتۋتسيونالدىق سيپاتقا يە بولعانىن كٶرسەتتٸ. وسىلايشا, قازاقستان حالىق كەڭەسٸندە ەل ىنتىماعىن كٷشەيتە تٷسەتٸن تيٸمدٸ, الدىن الا مۇقييات زەرتتەلگەن باستامالار جٷزەگە اسىرىلادى. وسى ورايدا, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەسٸنە تاعى دا نازار اۋدارعىم كەلەدٸ. بۇل قادام وراسان زور مٷمكٸندٸكتەرگە جول اشادى», – دەدٸ پرەزيدەنت.
