مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ العاشقى سەسسيياسىندا جاڭا ينستيتۋتتىڭ الدىندا تۇرعان بٸرقاتار مٸندەتكە توقتالدى. پرەزيدەنت كونستيتۋتسييانى حالىققا تٷسٸندٸرۋ, ەتنوسارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ, قوعامدىق باقىلاۋدى كٷشەيتۋ, ٶڭٸرلەردٸڭ مەسەلەسٸن كٶتەرۋ جەنە كادر دايارلاۋ مەسەلەلەرٸن اتادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پرەزيدەنت ەلدٸڭ الدىنا قويىلعان ماقساتتاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قوعامنىڭ بٸرلٸگٸن بەكەمدەپ, بەلسەندٸ ەرٸ تاباندى جۇمىس جٷرگٸزۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, كونستيتۋتسييانى حالىق اراسىندا تٷسٸندٸرۋ مەن دەرٸپتەۋ جۇمىسىنا ٷستٸرت قاراۋعا بولمايدى.
«بٸزدٸڭ بيٸك ماقساتتارىمىز, ناقتى جوسپارلارىمىز بار. ونىڭ بەرٸن تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەمدەپ, بەلسەندٸ, تاباندى جۇمىس جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك. حالىق اراسىندا كونستيتۋتسييانى تٷسٸندٸرۋ, دەرٸپتەۋ ٸسٸ بۇل – ٶتە جاۋاپتى جۇمىس, وعان ٷستٸرت قاراۋعا بولمايدى. وسى ساياسي جۇمىسقا ٸلٸمٸ تەرەڭ, تەجٸريبەسٸ مول ادامداردى شاقىرۋ كەرەك, ياعني زاڭگەرلەر, عالىمدار, مۇعالٸمدەر, ەرٸكتٸلەر, كەسٸپكەرلەر, ارداگەرلەر مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرٸن تارتۋ كەرەك بولادى. ال پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ مٸندەتٸ – بۇل جۇمىستىڭ كەشەندٸ جەنە جٷيەلٸ تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ. اتالعان مٸندەتتٸ جٷزەگە اسىرۋدى ۆيتسە-پرەزيدەنت ەرلان تىنىمبايۇلى قارينگە تاپسىرامىن. جۇمىستىڭ بارىسى تۋرالى ەكٸ اپتادا بٸر رەت پرەزيدەنتكە تٸكە باياندايدى. ەندٸ الدىمىزدا تۇرعان ناقتى مٸندەتتەرگە توقتالىپ ٶتەيٸن», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتۋدى حالىق كەڭەسٸنٸڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ينستيتۋت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ دەستٷرٸ مەن ٷزدٸك تەجٸريبەسٸن جالعاستىرۋى قاجەت.
«قازاقستان حالقىنىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتۋ – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. سوندىقتان قازاقستان حالىق كەڭەسٸ ساباقتاستىقتى ساقتاپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ دەستٷرٸ مەن ٷزدٸك تەجٸريبەسٸن جالعاستىرۋى قاجەت. بۇل رەتتە بٷكٸل جۇمىستىڭ ساپاسىن جاڭا ساياسي جەنە ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيٸنە كٶتەرگەن جٶن. قابىلدانعان شەشٸمدەر مەن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردىڭ سالدارى ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەرگە قالاي ەسەر ەتەدٸ دەگەن ورىندى ساۋال, تٸپتٸ الاڭداۋشىلىق تۋىنداعانىن بٸلەمٸن. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, شىن مەنٸندە, ٶز جۇمىسىن اياقتادى. بٸراق بۇل ۇيىم اياسىندا قالىپتاسقان پايدالى ينستيتۋتسيونالدىق ينفراقۇرىلىم كەرەكسٸز بولىپ قالادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. سٸزدەرگە تۋراسىن ايتايىن: قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بٸرەگەي تەجٸريبەسٸ ەشقاشان تاريح قويناۋىنا كەتپەيدٸ, كەرٸسٸنشە, حالىق كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىندا قولدانىلادى. جاھاندى تۇراقسىزدىق جايلاپ, دٷربەلەڭگە تولى كەزەڭگە تاپ بولدىق. الپاۋىت مەملەكەتتەردٸڭ اراسىنداعى سەنٸمگە سەلكەۋ تٷستٸ. وسىنداي جاعدايدا قازاقستانداعى ۋاقىت تەزٸنەن ٶتكەن ەتنوسارالىق كەلٸسٸم مەن جالپىۇلتتىق بٸرلٸك ٷلگٸسٸ الداعى ۋاقىتتا دا ەلٸمٸزدٸڭ قارقىندى, ورنىقتى دامۋىنا بەرٸك نەگٸز بولادى. بٸز ەتنومەدەني ورتالىقتارعا, تەاترلارعا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بارىنشا قولداۋ كٶرسەتەمٸز. بۇل – مەملەكەتتٸڭ كونستيتۋتسييالىق مٸندەتٸ», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ورتاق مەدەني مۇرانى ساقتاۋ مەن دەرٸپتەۋدٸڭ ماڭىزىن دا اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, تاريحي ەسكەرتكٸشتەر مەن مۋزەيلەردٸ جاڭعىرتۋ جۇمىسىنا قوعامنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە اۋقاتتى ازاماتتاردىڭ دا اتسالىسۋى ماڭىزدى. مەملەكەت باسشىسى سەمەيدەگٸ فەدور دوستوەۆسكييدٸڭ ەدەبي-مەموريالدىق مۋزەيٸندە رەكونسترۋكتسييا جۇمىستارى باستالعانىن جەتكٸزدٸ.
«مەنٸڭ ويىمشا, ورتاق مەدەني مۇرامىزدى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, دەرٸپتەۋ ايرىقشا ماڭىزعا يە. مۇنداي باي مۇراعا مەملەكەتتٸك شەكارا بٶگەت بولماۋعا تيٸس. سەمەيدەگٸ فەدور دوستوەۆسكييدٸڭ ەدەبي-مەموريالدىق مۋزەيٸندە كٷردەلٸ رەكونسترۋكتسييا باستالدى. بۇل جۇمىس تولىقتاي دەمەۋشٸ قاراجاتى ەسەبٸنەن اتقارىلادى. الداعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدەگٸ باسقا دا تاريحي ەسكەرتكٸشتەر مەن مۋزەيلەردٸ رەتكە كەلتٸرۋٸمٸز كەرەك. قازاقستاننىڭ اۋقاتتى ازاماتتارى اتالعان ٸزگٸ باستاماعا بەلسەندٸ اتسالىسادى دەپ ويلايمىن. مەدياتسييا ينستيتۋتىنا قولداۋ كٶرسەتۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ بۇل – كەز كەلگەن كيكٸلجٸڭنٸڭ الدىن الىپ, قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتاتىن ەمبەباپ ەرٸ پەرمەندٸ تەتٸك. سونىمەن قاتار الدىمىزدا جاستاردىڭ جەنە سپورت ۇيىمدارىنىڭ, ەرٸكتٸلەر جەلٸسٸنٸڭ, قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ جۇمىسىنا, انالار مەن اقساقالدار كەڭەسٸنٸڭ قىزمەتٸنە تىڭ سەرپٸن بەرۋ مٸندەتٸ تۇر. بٸرنەشە جىل بۇرىن ەلٸمٸزدٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان سۋ تاسقىنى ەبٸگەرگە سالدى. سول كەزدە ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ زارداپ شەككەن ايماقتارعا ٷلكەن كٶمەك كٶرسەتتٸ – قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنا اتسالىسىپ, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامداردى جۇباتتى. مەملەكەت شىن نيەتپەن جاسالعان بۇل ەڭبەكتٸ باعالايدى, حالقىمىز جاقسىلىقتى ەشقاشان ۇمىتپايدى. ەلدٸڭ ىنتىماق-بٸرلٸگٸ, جاسامپاز وتانشىلدىعى جارقىراي كٶرٸنگەن وسى مىسال كەلەسٸ ۇرپاق عيبرات الاتىن بەينە جەنە فوتوقۇجاتتاردا ساقتالىپ قالۋعا تيٸس. جانكەشتٸلٸك پەن جاناشىرلىقتىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن مۇنداي سەتتەر از ەمەس. سوندىقتان جاڭارتىلعان ساياسي جٷيەدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تاريحي رٶلٸ ەش كەمٸمەيدٸ, كەرٸسٸنشە, كٷشەيە تٷسەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆ ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر ٶكٸلدەرٸنٸڭ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ەنگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بەس مٷشەسٸ سەناتقا كۆوتا ارقىلى ٶتسە, ەندٸ حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ 42 ٶكٸلٸ كٸرگەن.
«ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ جوعارى كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەگە يە بولعان قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا دا ەندٸ. بۇرىن پارلامەنت كۆوتاسىنا ساي سەناتقا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 5 مٷشەسٸ عانا ٶتەتٸن. ال ەندٸ حالىق كەڭەسٸنٸڭ قۇرامىنا ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ 42 ٶكٸلٸ كٸردٸ. ياعني ولار كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ٷشتەن بٸرٸن قۇرايدى. ەلٸمٸزدٸڭ ورنىقتى ەرٸ تابىستى دامۋى تۇرعىسىنان قحا ميسسيياسىنىڭ ماڭىزدى ەكەنٸنە وسى ايقىن دەلەل. قازٸرگٸ مٸندەتٸمٸز – ٶنٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋ. ەڭ الدىمەن, ەتنوسارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ تەسٸلدەرٸن جوعالتپاي, ونى ودان ەرٸ جالعاستىرىپ ەكەتكەن جٶن. حالىق كەڭەسٸ بٸرلٸك پەن كەلٸسٸمنٸڭ جاڭا تۇجىرىمى ەزٸرلەنەتٸن ورتالىق بولا الادى. باسقاشا ايتقاندا, حالىق كەڭەسٸ ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر مەن وسى سالادا قىزمەت ەتەتٸن باسقا دا قوعامدىق ۇيىمداردى بٸر ماقساتقا بٸرٸكتٸرۋٸ كەرەك. ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە دوستىق ٷيلەرٸنٸڭ جانىنان اشىلعان «قوعامدىق كەلٸسٸم» جەلٸسٸ جۇمىسىن جالعاستىرادى. ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ جەرگٸلٸكتٸ قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ قۇرامىنا كٸرٸپ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸندەگٸ تۇراقتى كوميتەتتەردٸڭ, سالالىق كوميسسييالاردىڭ جەنە كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەس ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسا الادى. الايدا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر ايرىقشا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيتٸنٸن دە ەسكەرگەن جٶن. دۇرىس شەشٸمدٸ تالاپ ەتەتٸن تٷيتكٸلدەر شاش ەتەكتەن», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قوعامدى بٸرٸكتٸرۋدەگٸ رٶلٸنە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق تٸلٸنٸڭ ەكٸمشٸلٸك نەمەسە ساياسي مەجبٷرلەۋسٸز كەڭەيٸپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ تٸلٸنە اينالۋى ماڭىزدى ٷردٸس.
«وسىعان دەيٸن بٸرنەشە مەرتە ايتقانمىن: ۇلتتى ۇيىستىرىپ, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ٸرگەسٸن بەكەمدەيتٸن ەڭ ماڭىزدى فاكتور – مەملەكەتتٸك تٸل. بۇرىن بولجاممەن, دولبارمەن عانا ايتىلاتىن جاعداي قازٸر شىندىققا اينالدى. قازاق تٸلٸ قانداي دا بٸر ەكٸمشٸلٸك, تٸپتٸ ساياسي مەجبٷرلەۋسٸز ٶرٸسٸ كەڭەيٸپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ تٸلٸنە اينالدى. ەسٸرەسە, جاستارىمىزدىڭ قازاق تٸلٸندە ەركٸن, ساۋاتتى سٶيلەيتٸنٸ قۋانتادى. انا تٸلٸمٸز مەملەكەتتٸك تٸل رەتٸندە سۇرانىسقا يە, ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸزدٸ, بولمىسىمىزدى شىرايلى دا شۇرايلى تۋعان تٸلٸمٸز ارقىلى كٶرسەتەمٸز. قازاق تٸلٸندە بٸر اۋىز سٶز ايتا الماۋ بٸلٸمسٸزدٸكتٸڭ بەلگٸسٸنە اينالدى. مۇنىڭ بەرٸ – تولەرانتتىق پەن سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن ورتاق جۇمىستىڭ نەتيجەسٸ. الايدا بۇل باسقا تٸلدەردەن باس تارتۋ كەرەك دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ, ەرٸ ولاردى شەتتەتۋگە قۇقىق بەرمەيدٸ. ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, كونستيتۋتسييادا تٸلٸنە, تەگٸنە, ۇلتىنا, دiني كٶزقاراسى مەن نانىمىنا نەمەسە كەز كەلگەن ٶزگە دە سەبەپتەرگە بايلانىستى كەمسٸتۋگە تىيىم سالىنعان. سوعان قاراماستان ارا-تۇرا كەيبٸر تٸسقاققان ارانداتۋشىلار ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ۇلتارازدىقتى قوزدىرىپ, ەدەيٸ وتقا ماي قۇيادى. مىنا نەرسەنٸ تٷسٸنگەن جٶن. ولاردىڭ كٶزدەگەنٸ بٸرەۋ – قوعامدى ەلسٸرەتٸپ, قازاقستاننىڭ ەگەمەندٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرۋ, ەلدٸ بٸرلٸكتەن ايىرىپ, بەيبٸت, الاڭسىز ٶمٸرٸمٸزدٸڭ استاڭ-كەستەڭٸن شىعارۋ. راسىندا ولار بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرٸمٸزدٸڭ باقىتتى بولاشاعىنىڭ تامىرىنا بالتا شاپقىسى كەلەدٸ. سوندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن تۇتاس قوعام بۇعان تاباندى تٷردە قارسى تۇرۋى كەرەك. كونستيتۋتسييادا بەكٸتٸلگەن «زاڭ مەن تەرتٸپ» قاعيداتىنا ساي ەرەكەت ەتۋٸمٸز قاجەت», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت تٸلگە قاتىستى ۇستانىمىن جالعاستىرا وتىرىپ, كەز كەلگەن تٸلگە قۇرمەتپەن قاراۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. سونىمەن بٸرگە قازاق تٸلٸ مەن مەدەنيەتٸن ناسيحاتتاپ جٷرگەن تٷرلٸ ەتنوس ٶكٸلدەرٸنٸڭ ەڭبەگٸن اتاپ ٶتتٸ.
«تٸل – جاراتقاننىڭ ادام بالاسىنا بەرگەن ەڭ ٷلكەن يگٸلٸگٸ, تەڭدەسسٸز سىيى. قانداي دا بٸر تٸلگە قارسى كٷرەس جٷرگٸزۋ – جاراتقانعا, ونىڭ نىعمەتٸنە قارسى شىعۋ. سٸرە, بۇدان اسقان اقىماقتىق بولماس. سوندىقتان تٸل (قانداي تٸل بولسا دا) بٸرلٸك پەن ٶركەنيەتتٸڭ ٶلشەمٸ بولۋعا تيٸس. بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷرلٸ ۇلتتىڭ جاستارى قازاق تٸلٸ مەن مەدەنيەتٸن كەڭٸنەن ناسيحاتتاپ جٷر. بۇعان قالاي قۋانبايسىڭ? ولار, شىن مەنٸندە, رۋحاني دٷنيەسٸ باي, بويىندا تالانت تۇنعان جاندار. دوستىققا دەنەكەر بولعان وسىنداي ادامدار قاشاندا جوعارى قۇرمەت پەن قولداۋعا لايىق. مەملەكەت تە ولاردى ەلەۋسٸز قالدىرمايدى. ٶيتكەنٸ قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, ەلەمدٸك ٷدەرٸستەردٸڭ ٶركەنيەتتٸ, تابىستى قاتىسۋشىسى رەتٸندە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ابىروي-بەدەلٸن اسقاقتاتۋعا وسىنداي ازاماتتاردىڭ قوسار ٷلەسٸ زور. بٸرنەشە جىل بۇرىن مەنٸڭ تاپسىرماممەن ارنايى «ەل بٸرلٸگٸ» وردەنٸ تاعايىندالدى. بۇل – ۇلت تۇتاستىعىن نىعايتىپ, قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋ جولىندا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتكەن جاندارعا بەرٸلەتٸن بەسٸ بيٸك, ايرىقشا ماراپات. كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەگە يە جەنە حالىق اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەتٸن ۇيىم رەتٸندە وسى جوعارى ناگراداعا لايىقتى ٷمٸتكەرلەردٸ قازاقستان حالىق كەڭەسٸ ۇسىنعانى دۇرىس ەرٸ ەدٸلەتتٸ دەپ ەسەپتەيمٸن», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆ قازاقستاننىڭ تاريحي تۇرعىدان تٷرلٸ ٶركەنيەتتەر مەن مەدەنيەتتەر توعىسقان مەكەن بولعانىن ايتتى. پرەزيدەنت ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸ وسى تاريحي ساباقتاستىقتىڭ قازٸرگٸ كەزەڭدەگٸ جالعاسى رەتٸندە اتادى.
«باعزى زامانداردان بەرٸ ۇلى دالامىز ٶركەنيەتتەر توعىسىنان قۋات الىپ, بارشا ۇلتتىڭ سالت-دەستٷرٸنە, دٸنٸ مەن مەدەنيەتٸنە قۇرمەتپەن قارايتىن اشىق ەرٸ ىنتىماعى جاراسىمدى مەكەن رەتٸندە تاريحتىڭ تالاي اسۋىنان ٶتتٸ. دٷنيەدەگٸ جاقسى اتاۋلىنى جاتسىنباي, سٸڭٸرە بٸلگەن اتا-بابامىز ۇلى جٸبەك جولىن مەدەنيەتتەر بٸر-بٸرٸمەن بٸتە قايناسىپ, جاڭا بٸلٸم, وزىق قۇندىلىقتار مەن سول زاماننىڭ ٷزدٸك تەحنولوگييالارىن الماساتىن كەڭٸستٸككە اينالدىردى. شىعىسپەن دە, باتىسپەن دە تىعىز بايلانىس ورناتۋدىڭ ارقاسىندا حالقىمىزدىڭ ەرەكشە مەنتاليتەتٸ قالىپتاستى. بٸزدٸڭ قازٸرگٸ تاريحىمىز – وسىعان ايقىن دەلەل. ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر كەدٸمگٸ «دوستىق كەرۋەنٸ» ٸسپەتتەس. ولار يگٸ ماقساتقا جەتۋ جولىندا ساپارىن ٷزبەيدٸ. مٸندەتٸمٸز – ىنتىماق-بٸرلٸكتٸ نىعايتىپ, شىنايى دوستىق پەن تولەرانتتىلىقتى كەلەسٸ ۇرپاققا اماناتتاپ قالدىرۋ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى حالىق كەڭەسٸنٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەتٸ ٶڭٸرلەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ولاردىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ مەلٸمەتٸنشە, كەڭەس قۇرامىنىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ ايماقتاردان كەلگەن ٶكٸلدەردەن تۇرادى. ولاردىڭ اراسىندا مەسليحات دەپۋتاتتارى مەن قوعامدىق كەڭەس مٷشەلەرٸ بار.
«حالىق كەڭەسٸنٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەتٸ – ايماقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ولاردىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ. ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, كەڭەستٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ – ايماقتان كەلگەن ٶكٸلدەر. ولاردىڭ قاتارىندا مەسليحات دەپۋتاتتارى مەن قوعامدىق كەڭەس مٷشەلەرٸ بار. بۇل – جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ مەسەلەلەر رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە كٶتەرٸلەدٸ دەگەن سٶز. قوعامدا «سەنات جۇمىسىن توقتاتقان سوڭ ٶڭٸرلەردٸڭ مٷددەسٸ ەسكەرۋسٸز قالا ما?» دەگەن سۇراق بولۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ بولعان دەپ ايتساق تا, قاتە ەمەس. بٸراق, الاڭداۋعا ەشقانداي نەگٸز جوق. ايماقتاردىڭ ٷنٸ بۇدان بىلاي قۇرىلتاي مەن حالىق كەڭەسٸ ارقىلى مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جەتەتٸن بولادى. اۋىلدا, اۋداندا, وبلىستا ناقتى ٸسٸمەن حالىقتىڭ ىقىلاسىنا, قۇرمەتٸنە يە بولعان ازاماتتار از ەمەس. حالىق كەڭەسٸ وسىنداي مىقتى تۇلعالاردى ەلگە تانىتىپ, ولاردىڭ قابٸلەتٸن ودان ەرٸ شىڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن مەكەمە بولماق. مەن بۇعان كەمٸل سەنەمٸن. مەسليحاتتار پارلامەنتپەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار ايماقتاعى مەسەلەلەردٸ ورتالىققا جەتكٸزٸپ, زاڭداردى جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى ٶز ۇسىنىستارىن تۇراقتى تٷردە بەرٸپ وتىرادى», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ دە مٷمكٸندٸگٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. وسى باعىتتا زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ, قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ كەسٸبي ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ جەنە ولارمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋ مٸندەتٸ قويىلدى.
«بٸراق قوعامدىق كەڭەستەردە مۇنداي بايلانىس تا, تەجٸريبە دە بولماعان. سوندىقتان بٸز العاش رەت حالىق كەڭەسٸ ارقىلى وسى جۇمىستى قولعا الامىز. ەلدٸك مەسەلەلەر تالقىلانعان كەزدە قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تولىق پايدالانۋ قاجەت. وسى ورايدا قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ كەرەك. حالىق كەڭەسٸ قوعامدىق كەڭەستەرمەن تۇراقتى بايلانىستى جولعا قويىپ, ولارعا ارنالعان جان-جاقتى قولداۋ شارالارىن قاراستىرۋى قاجەت. ٷكٸمەتكە قازاقستان حالىق كەڭەسٸمەن بٸرلەسٸپ, مۇنداي قۇرىلىمداردىڭ كەسٸبي ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ جولدارىن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن. تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – قوعامدىق باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرۋ. بۇل – كەڭەس قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتىنىڭ بٸرٸ. دەگەنمەن قازٸر ەلٸمٸزدە قوعامدىق باقىلاۋدى جٷرگٸزۋدٸڭ بٸرىڭعاي جەنە ناقتى تەرتٸبٸ نەمەسە بٸرتۇتاس جٷيەسٸ جوق. بۇل جۇمىستى باعالاۋدىڭ ورتاق ٶلشەمدەرٸ دە ەزٸرلەنبەگەن. حالىق كەڭەسٸ قوعامدىق باقىلاۋ سالاسىن جٷيەلەپ, ونى رەتكە كەلتٸرۋگە اتسالىسۋى كەرەك. بۇل جۇمىسقا تەۋەلسٸز ساراپشىلار مەن كەسٸبي مامانداردى كٶبٸرەك تارتقان جٶن», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
توقاەۆ ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋ مەسەلەسٸنە دە نازار اۋداردى. پرەزيدەنت سوڭعى جىلدارى ايماقتاردا تۇرعىن ٷيلەر, ەلەۋمەتتٸك نىساندار مەن جولدار سالىنىپ جاتقانىن ايتىپ, قۇرىلىس ساپاسىنا قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«مەملەكەت ايماقتاردى دامىتۋعا تۇراقتى تٷردە باسا مەن بەرەدٸ. بۇل – مەملەكەتتٸڭ باستى مٸندەتٸنٸڭ بٸرٸ. سوڭعى جىلدارى وسى باعىتتا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ەلٸمٸزدٸڭ ەر ايماعىندا تۇرعىن ٷيلەر, ەلەۋمەتتٸك نىساندار, جولدار قارقىندى سالىنىپ جاتىر. قازاقستان تۇتاستاي ٷلكەن قۇرىلىس الاڭىنا اينالىپ كەلەدٸ. مۇنى بەرٸڭٸز دە كٶرٸپ-بٸلٸپ جٷرسٸزدەر. ەڭ باستىسى, بارلىق قۇرىلىستى ساپالى ەرٸ ۋاقىتىلى جٷزەگە اسىرۋ ٶتە ماڭىزدى. كەيدە جاڭادان سالىنعان كەيبٸر نىسانداردىڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيدٸ, تٸپتٸ, قوعام تالقىسىنا تٷسٸپ جاتادى.وسىنداي سالعىرت جاسالعان جۇمىستىڭ كەسٸرٸ قايعىلى جاعدايعا ەكەپ سوقتىرۋى دا مٷمكٸن. بۇل تۇرعىدان العاندا, جول سالاسىنداعى احۋال دا مەز ەمەس. مىسالى, «تالدىقورعان – ٶسكەمەن» كٷرە جولىنىڭ اشىلعانىنا كٶپ ۋاقىت ٶتپەسە دە, توزا باستاعان. سوندىقتان, جول ساپاسىن باعالاۋ جٷيەسٸن قايتا قاراۋ كەرەك. قۇرىلىس جۇمىسىن باسىنان اياعىنا دەيٸن قاتاڭ قاداعالاۋ قاجەت. «جول اكتيۆتەرٸ ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» مەكەمەسٸنٸڭ قىزمەتٸن كٷشەيتۋ كەرەك. جالپى, وسى سالاعا تٷبەگەيلٸ رەفورما جاساعان جٶن. قوعامدىق باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەت», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بارىسىندا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىنىن ايتىپ, الداعى جىلدارداعى كادر قاجەتتٸلٸگٸنە توقتالدى. ونىڭ بولجامىنشا, 2035 جىلعا دەيٸن قازاقستانعا 2,9 ملن مامان قاجەت بولادى. ونىڭ ٸشٸندە 1,8 ملن جۇمىسشى مامانعا سۇرانىس بار.
«ينفراقۇرىلىمدى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ اياسىندا ونداعان مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. بولجام بويىنشا 2035 جىلعا دەيٸن ەلٸمٸزگە 2,9 ميلليون مامان, سونىڭ ٸشٸندە 1,8 ميلليون جۇمىسشى مامان قاجەت. كادر تاپشىلىعى, ەسٸرەسە, ٶنەركەسٸپ, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە ٸت سالاسىندا بايقالماق. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدەگٸ 763 كوللەدجدە 500 مىڭنان اسا ستۋدەنت وقيدى. ەرتە باستان كەسٸپتٸك باعدارلاۋعا جەنە دۋالدٸ وقىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. قاجەتتٸ ماشىقتاردى مەڭگەرگەن, الايدا سالالىق ديپلومى جوق ادامدار كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ تانۋعا ارنالعان 22 ورتالىقتا ٶز قۇزىرەتٸن راستاي الادى. استانادا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان «Joltap» جوباسىن ايرىقشا اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇل – بيزنەستٸڭ تٸكەلەي قاتىسۋىمەن جۇمىسشى جەنە تسيفرلىق سالا ماماندارىن, اتاپ ايتقاندا, تٸگٸنشٸ مەن دەنەكەرلەۋشٸدەن باستاپ ۆەب-ەزٸرلەۋشٸ مەن ديزاينەرگە دەيٸن دايارلايتىن قىسقا مەرزٸمدٸ وقىتۋ مودەلٸ. ٷش جىل ٸشٸندە 22 مىڭنان اسا ادام بٸلٸم الىپ, 60 پايىزى جۇمىسقا ورنالاستى, ەكٸ مىڭعا جۋىق جان جەكە كەسٸبٸن اشتى. وسى تابىستى تەجٸريبەنٸ بارلىق ٶڭٸرگە تاراتۋ قاجەت. ەر ازاماتتىڭ ٶمٸردە ٶز ورنىن تاۋىپ, وتباسىن ادال ەڭبەكپەن اسىراۋىنا جەنە وتانىنا پايداسىن تيگٸزۋگە جاعداي جاساۋ – ورتاق مٸندەتٸمٸز», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
