قازاقستان قارتايۋ قارقىنى بويىنشا ەۋروپادان وزىپ بارادى. بۇل تۋرالى Qazaq Expert Club-تىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى ساراپشىسى ايگەرىم جاقىپبەك ايتتى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ءقازىر قازاقستاندا 60 جاستان اسقان شامامەن 2،8 ميلليون ادام تۇرادى. بۇل ەل حالقىنىڭ 14 پايىزىنا جۋىق. ون جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 5 پايىزدىق تارماققا تومەن بولعان. دەموگرافتاردىڭ بولجامىنشا، 2030 جىلعا قاراي 60 جاستان اسقان ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 15–17 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
قازاقستان مۇنداي قارتايۋ قارقىنىنا دايىن با جانە بۇل ءۇردىس وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قانداي دەڭگەيدە؟ وسى سۇراقتارعا Qazaq Expert Club-تىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى ساراپشىسى ايگەرىم جاقىپبەك جاۋاپ بەردى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ءقازىر دەموگرافيالىق قارتايۋ دەڭگەيى بويىنشا ارالىق ورىندا تۇر. ەل حالقى رەسەيمەن سالىستىرعاندا ءالى دە جاس، وندا 65 جاستان اسقانداردىڭ ۇلەسى شامامەن 17 پايىزدى قۇرايدى. الايدا قازاقستان ورتالىق ازياداعى كورشى ەلدەردەن ايتارلىقتاي «كارى». مىسالى، قىرعىزستاندا بۇل كورسەتكىش 5،7 پايىز بولسا، وزبەكستاندا 60 جاستان اسقاندار حالىقتىڭ 9،4 پايىزىن عانا قۇرايدى.
ايگەرىم جاقىپبەك قازاقستانداعى باستى ماسەلە – قارتايۋدىڭ وتە قىسقا مەرزىمدە ءجۇرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ەۋروپا ەلدەرىندە دەموگرافيالىق قارتايۋ 30–40 جىلعا سوزىلىپ، مەملەكەتتەرگە دەنساۋلىق ساقتاۋ، كۇتىم جانە ەگدە جاستاعىلاردى جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىن بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن. ال قازاقستان بۇل جولدى بار بولعانى 1–2 ونجىلدىقتا وتۋدە. قوعام مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار مۇنداي جىلدامدىققا بەيىمدەلىپ ۇلگەرمەي وتىر.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ءقازىردىڭ وزىندە ەگدە جاستاعىلار سانىنىڭ ءوسۋى بيۋدجەتكە، ەڭبەك نارىعىنا، سالىق جۇيەسىنە، زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە ايتارلىقتاي سالماق ءتۇسىرىپ وتىر. بۇگىندە ەڭبەككە قابىلەتتى 100 ادامعا شامامەن 14–15 زەينەتكەردەن كەلەدى. ەگەر ون جىل بۇرىن ءبىر زەينەتكەرگە 7–8 جۇمىس ىستەيتىن ادامنان كەلسە، ءقازىر بۇل كورسەتكىش 5 ادامعا دەيىن قىسقارعان.
زەينەتكەرلەردىڭ وزدەرى ءۇشىن دە جاعداي وڭاي ەمەس. ەلدە 120-دان ءسال اساتىن بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى بار. بۇل ورتالىقتاردا ەگدە جاستاعىلار سپورتپەن شۇعىلدانىپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ، بىر-بىرىمەن ارالاسا الادى. الايدا ولاردىڭ قامتۋ اۋقىمى شەكتەۋلى: باعدارلامالارعا ونداعان مىڭ ادام عانا قاتىسادى، ال 60 جاستان اسقان ازاماتتاردىڭ جالپى سانى 2،7 ميلليوننان اسادى.
مەملەكەتتىك قارتتار ۇيلەرىنىڭ سانى دا از – بار بولعانى 45–50 مەكەمە. وندا شامامەن 3،5–6 مىڭ ادام تۇرادى، بۇل 60 جاستان اسقانداردىڭ نەبارى 0،3 پايىزى. بۇل مەكەمەلەردە زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسىنىڭ 70 پايىزى تۇرۋ مەن كۇتىم شىعىندارىنا ۇستالىپ قالادى، قالعان بولىگى بيۋدجەتتەن سۋبسيديالانادى.
ال جەكەمەنشىك پانسيوناتتاردا تۇرۋ قۇنى ايىنا 160–180 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ، 400–500 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. بۇل باعا كوپتەگەن وتباسى ءۇشىن قولجەتىمسىز.
ساراپشى ەرەكشە ءبىر ماسەلەگە دە نازار اۋداردى: زەينەت جاسىنداعى ايەلدەر كوبىنە جالعىز قالادى، تابىسى تومەن ءارى قولداۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. مۇنىڭ سەبەبى – ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنداعى ايىرماشىلىق. ايەلدەر ورتا ەسەپپەن 78–79 جىل، ەرلەر 69–70 جىل ءومىر سۇرەدى. سونىمەن قاتار ايەلدەردىڭ زەينەتاقىسى ەرلەرگە قاراعاندا 15–20 پايىزعا تومەن. بۇعان بالا كۇتىمىنە بايلانىستى ەڭبەك ءوتىلىنىڭ ءۇزىلۋى، جالاقىنىڭ تومەندىگى جانە زەينەتكە ەرتەرەك شىعۋ اسەر ەتەدى.
ايگەرىم جاقىپبەكتىڭ پىكىرىنشە، ەگەر بۇل باعىتتا ەشقانداي وزگەرىس جاسالماسا، 2030 جىلداردىڭ ورتاسىنا قاراي دەموگرافيالىق قارتايۋ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن كۇردەلى ماسەلەگە اينالۋى مۇمكىن.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، باستى سۇراق – زەينەتكەرلەردى قالاي اسىراۋ ەمەس، قارتايۋدى بەلسەندى ءارى ەكونوميكاعا سالماق سالمايتىن ۇدەرىسكە اينالدىرۋ. ول ءۇشىن مەملەكەت ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا، جۇمىسپەن قامتىلۋىنا جانە ءبىلىم الۋىنا ينۆەستيسيا سالۋى قاجەت. سوندا عانا زەينەت جاسىنداعى ازاماتتار قوعامنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولىپ قالا الادى.
