قازاقستاننىڭ بالا قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلٸ دينارا زاكيەۆا كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ اۋقىمى جەنە زاڭنامانى كٷشەيتۋ مەن قولداۋ جٷيەلەرٸن جەتٸلدٸرۋ ارقىلى مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جايلى ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
زاڭناماداعى ٶزگەرٸستەر
2024 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە قازاقستان ەيەلدەر مەن بالالارعا قارسى قىلمىستار ٷشٸن جازانى ايتارلىقتاي قاتايتىپ, قىلمىستىق زاڭناماعا اۋقىمدى تٷزەتۋلەر ەنگٸزدٸ. 2024 جىلدىڭ 15 سەۋٸرٸندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى.
قىلمىستىق كودەكستەگٸ نەگٸزگٸ ٶزگەرٸستەر مىنالاردى قامتيدى:
كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق قىلمىستارى ٷشٸن جەڭٸل جازا تاعايىنداۋعا تىيىم سالىندى;
كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ٸستەرٸندە تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋى مٷمكٸندٸگٸ جويىلدى;
كەمەلەتكە تولماعان ادامدى ٶلتٸرگەنٸ ٷشٸن (99-باپ), كەمەلەتكە تولماعاندى زورلاعانى ٷشٸن (120-باپ) جەنە كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸ ٷشٸن (121-باپ) ٶمٸر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تٷرٸندەگٸ جازا جالعىز جازا رەتٸندە بەكٸتٸلدٸ, بالاما جازالار الىنىپ تاستالدى;
16 جاسقا تولماعاندارعا قاتىستى سەكسۋالدىق الىمساقتىق قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلاتىن بولدى;
ٶزٸن-ٶزٸ ٶلتٸرۋگە يتەرمەلەۋ نەمەسە وعان جەردەمدەسۋ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك ەنگٸزٸلدٸ.
مەسەلەنٸڭ اۋقىمى
زاكيەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا جىل سايىن كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق بويىنشا شامامەن 900 قىلمىس تٸركەلەدٸ. جاڭا زاڭ كٷشٸنە ەنگەن سەتتەن باستاپ مۇنداي قىلمىستار ٷشٸن 25–27 ادام ٶمٸر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان.
مۇنداي قىلمىستاردىڭ ەڭ كٶپ سانى وڭتٷستٸك قازاقستاندا, اتاپ ايتقاندا الماتى, تٷركٸستان جەنە جامبىل وبلىستارىندا, سونداي-اق باتىس قازاقستان مەن قوستاناي وبلىستارىندا تٸركەلگەن. زاكيەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ٶڭٸرلەردە حالىقتىڭ تىعىزدىعى جوعارى جەنە كونسەرۆاتيۆتٸ وتباسىلىق قۇرىلىم قالىپتاسقان, سوندىقتان زورلىق-زومبىلىق فاكتٸلەرٸ جيٸ جاسىرىلىپ قالادى.
زاكيەۆا ۇزاق ۋاقىت بويى زورلىق-زومبىلىق سالدارىنان بالا بوسانعان كەمەلەتكە تولماعان قىزداردىڭ جاعدايىمەن بٶلٸستٸ: «جامبىل وبلىسىندا ەكٸ اعاسى التى جىل بويى زورلاعان 13 جاسار قىزدى كەزدەستٸردٸم. تٷركٸستان وبلىسىندا 13–15 جاس ارالىعىنداعى 16 كەمەلەتكە تولماعان انا تۇراتىن ورتالىققا باردىم, ولاردىڭ بارلىعى تۋىستارى تاراپىنان زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولعان. كٶپشٸلٸگٸ تٸپتٸ قىلمىس قۇربانى بولعاندارىن تٷسٸنبەگەن, مۇنى قالىپتى وتباسىلىق ٶمٸر دەپ قابىلداعان», — دەدٸ ول.
پروفيلاكتيكا جەنە قولداۋ
بالالار ومبۋدسمەنٸ ەلەمدٸك تەجٸريبەدە زورلىق-زومبىلىققا قارسى تيٸمدٸ ستراتەگييالار تٶرت نەگٸزگٸ باعىتقا نەگٸزدەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ: قۇقىقتىق بازانى نىعايتۋ; ٶزٸن-ٶزٸ قورعاۋ مەن حاباردارلىقتى ارتتىرۋ; وتباسىلارمەن جۇمىس ٸستەپ, تەۋەكەل فاكتورلارىن ەرتە انىقتاۋ; جەنە زارداپ شەككەندەردٸ قولداۋ ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋ.
قازاقستاننىڭ جاڭا زاڭناماسى پروفيلاكتيكالىق شارالاردى قولدايدى, مىسالى, تەۋەكەل توبىنداعى وتباسىلاردى انىقتاۋ ٷشٸن موبيلدٸ توپتاردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ جەنە ەر اۋداندا وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىن اشۋ. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 112 وسىنداي ورتالىق جۇمىس ٸستەيدٸ, تاعى 109 ورتالىق اشىلۋ ٷستٸندە. تەك تٷركٸستان وبلىسىندا مۇنداي ورتالىقتاردىڭ سانى بٸردەن 13-كە دەيٸن ٶستٸ, جاقىن ۋاقىتتا تاعى تٶرتەۋٸ اشىلادى.
جەدەل جەلٸ جەنە حاباردارلىق
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بالالار سەنٸم تەلەفونىنا بٸر اي ٸشٸندە 120 قوڭىراۋ جەنە 11 145 مەتٸندٸك حابارلاما تٷسكەن. زاكيەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل حابارلامالار بالالاردىڭ تەرەڭ ەموتسيونالدىق وقشاۋلانۋ سەزٸمٸن جيٸ كٶرسەتەدٸ.
«بالالار ٶزدەرٸن جالعىز سەزٸنەدٸ. ولار سٶيلەۋگە قورقادى. بٸرەۋدٸڭ قورقىتىپ-ٷركٸتكەنٸ, بوپسالاعانى نەمەسە بەلگٸسٸز ادامداردىڭ ٶزدەرٸنە تيٸسكەنٸ جايلى باسقالارعا ايتۋدان قورقادى. كٶپشٸلٸگٸ اتا-اناسىمەن, مۇعالٸمدەرٸمەن نەمەسە پسيحولوگتارمەن سٶيلەسە المايدى», — دەدٸ ول.
