Qazaqstannyń Bala quqyqtary jónindegi ýákili Dinara Zakieva kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyqtyń aýqymy jáne zańnamany kúsheitý men qoldaý júielerin jetildirý arqyly memleket tarapynan atqarylyp jatqan jumystar jaily aityp berdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Zańnamadaǵy ózgerister
2024 jyldyń sáýirinde Qazaqstan áielder men balalarǵa qarsy qylmystar úshin jazany aitarlyqtai qataityp, qylmystyq zańnamaǵa aýqymdy túzetýler engizdi. 2024 jyldyń 15 sáýirinde Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine áielder men balalardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoidy.
Qylmystyq kodekstegi negizgi ózgerister mynalardy qamtidy:
Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq-zombylyq qylmystary úshin jeńil jaza taǵaiyndaýǵa tyiym salyndy;
Kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq-zombylyq isterinde taraptardyń tatýlasýy múmkindigi joiyldy;
Kámeletke tolmaǵan adamdy óltirgeni úshin (99-bap), kámeletke tolmaǵandy zorlaǵany úshin (120-bap) jáne kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq sipattaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri úshin (121-bap) ómir boiy bas bostandyǵynan aiyrý túrindegi jaza jalǵyz jaza retinde bekitildi, balama jazalar alynyp tastaldy;
16 jasqa tolmaǵandarǵa qatysty seksýaldyq alymsaqtyq qylmystyq jaýapkershilikke tartylatyn boldy;
Ózin-ózi óltirýge itermeleý nemese oǵan járdemdesý úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi.
Máseleniń aýqymy
Zakievanyń aitýynsha, Qazaqstanda jyl saiyn kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq boiynsha shamamen 900 qylmys tirkeledi. Jańa zań kúshine engen sátten bastap mundai qylmystar úshin 25–27 adam ómir boiy bas bostandyǵynan aiyrylǵan.
Mundai qylmystardyń eń kóp sany Ońtústik Qazaqstanda, atap aitqanda Almaty, Túrkistan jáne Jambyl oblystarynda, sondai-aq Batys Qazaqstan men Qostanai oblystarynda tirkelgen. Zakievanyń aitýynsha, bul óńirlerde halyqtyń tyǵyzdyǵy joǵary jáne konservativti otbasylyq qurylym qalyptasqan, sondyqtan zorlyq-zombylyq faktileri jii jasyrylyp qalady.
Zakieva uzaq ýaqyt boiy zorlyq-zombylyq saldarynan bala bosanǵan kámeletke tolmaǵan qyzdardyń jaǵdaiymen bólisti: «Jambyl oblysynda eki aǵasy alty jyl boiy zorlaǵan 13 jasar qyzdy kezdestirdim. Túrkistan oblysynda 13–15 jas aralyǵyndaǵy 16 kámeletke tolmaǵan ana turatyn ortalyqqa bardym, olardyń barlyǵy týystary tarapynan zorlyq-zombylyqtyń qurbany bolǵan. Kópshiligi tipti qylmys qurbany bolǵandaryn túsinbegen, muny qalypty otbasylyq ómir dep qabyldaǵan», — dedi ol.
Profilaktika jáne qoldaý
Balalar ombýdsmeni álemdik tájiribede zorlyq-zombylyqqa qarsy tiimdi strategiialar tórt negizgi baǵytqa negizdeletinin atap ótti: quqyqtyq bazany nyǵaitý; ózin-ózi qorǵaý men habardarlyqty arttyrý; otbasylarmen jumys istep, táýekel faktorlaryn erte anyqtaý; jáne zardap shekkenderdi qoldaý infraqurylymyn keńeitý.
Qazaqstannyń jańa zańnamasy profilaktikalyq sharalardy qoldaidy, mysaly, táýekel tobyndaǵy otbasylardy anyqtaý úshin mobildi toptardyń jumysyn uiymdastyrý jáne ár aýdanda otbasyn qoldaý ortalyqtaryn ashý. Qazirdiń ózinde 112 osyndai ortalyq jumys isteidi, taǵy 109 ortalyq ashylý ústinde. Tek Túrkistan oblysynda mundai ortalyqtardyń sany birden 13-ke deiin ósti, jaqyn ýaqytta taǵy tórteýi ashylady.
Jedel jeli jáne habardarlyq
Qazaqstannyń ulttyq balalar senim telefonyna bir ai ishinde 120 qońyraý jáne 11 145 mátindik habarlama túsken. Zakievanyń aitýynsha, bul habarlamalar balalardyń tereń emotsionaldyq oqshaýlaný sezimin jii kórsetedi.
«Balalar ózderin jalǵyz sezinedi. Olar sóileýge qorqady. Bireýdiń qorqytyp-úrkitkeni, bopsalaǵany nemese belgisiz adamdardyń ózderine tiiskeni jaily basqalarǵa aitýdan qorqady. Kópshiligi ata-anasymen, muǵalimderimen nemese psihologtarmen sóilese almaidy», — dedi ol.
