قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ
ن.ە. نازارباەۆقا
كٶشٸرمەسٸ: قر پرەمەر-مينيسترٸ
ك.ق. مەسٸموۆكە
قر سەناتىنىڭ سپيكەرٸ
ق.ك. توقاەۆقا
قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ سپيكەرٸ
ب.س. ٸزمۇحامەدوۆكە
بارلىق دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەرگە, مينيسترلەرگە,
اگەنتتٸكتەرگە, ۇلتتىق كومپانييالارعا,
قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارىنا,
سەنات جەنە ماسليحات دەپۋتاتتارىنا,
باق , قازاقستان ازاماتتارىنا!
قۇرمەتتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى!
ٶزٸڭٸزگە مەلٸم, «نۇروتان», «اقجول», «ازات», بسدپ پارتييالارى, «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق, «قازەنەرجي» قاۋىمداستىعى, «اتامەكەن» ۇقپ, قازاقستان حالىقتارى اسسامبلەياسى, قر ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسى, جازۋشىلار وداعى, حالىقارالىق ادام ينستيتۋتى (ينستيتۋت), قارجىگەرلەر, تەۋەلسٸز كٸسٸپكەرلەر, رەكتورلار قاۋىمداستىعى ت.ب. قوعامدىق ۇيىمدار قۇرعان ۇيىمداستىرۋ القاسى مەملەكەتتٸك ەمەس ۇيىم رەتٸندە ەلٸمٸزدە ادام كاپيتالى مەن مەدەنيەتتٸ دامىتۋ, جاڭايندۋستريالدى قوعامعا ٶتۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋدا.
1992 جىلى بۇۇ قازاقستاندى ٶزٸنە مٷشەلٸككە قابىلداعاندا, وعان «اۆتوريتارلىق رەجيمدەگٸ ۇلتتىق مەملەكەت» دەپ انىقتاما بەرگەن. ۇلتتىق مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ بايلىعى ونىڭ ۇلتى ياعني ادامدارى جەنە جەرٸ مەن جەراستى بايلىعى. جەراستى بايلىعىنىڭ 70%-دان استامى شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ باسقارۋىنا 25-65 جىلعا بەرٸلگەندٸكتەن شەت تٸلدەرٸن مەڭگەرگەن بٸلٸمدٸ مامانداردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ەلگە ەمەس, سول تۇك قىزمەت ەتۋدە.
قازاقستاندى يەسٸز جەر دەپ تٷسٸنگەن قىتايدىڭ سنپس ۇلتتىق كومپانيياسى جۇمىسقا الاتىنداردىڭ مٸندەتتٸ تٷردە قىتاي تٸلٸن بٸلۋٸ كەرەكتٸگٸ تۋرالى ەل كونستيتۋتسيياسىنا كەرەعار بۇيرىق شىعاردى. ال, بۇل ەلدٸڭ ەكٸنشٸ ۇلتتىق كومپانيياسى سينوپەك بٸلٸمدٸ ينجەنەر قازاقستان ازاماتىنا جالاقىنى باسقا ينجەنەرلەردەن بٸرنەشە ەسە كەم تٶلەپ, ول ٶز قۇقىعىن قورعايمىن دەپ سوتقا جٷگٸنگەندە, سوت قازاقستان ازاماتىنىڭ قۇقىعىن جەرگە تاپتاپ كونستيتۋتسيياعا قارسى شەشٸم شىعاردى. جوعارىداعى كومپانييالاردىڭ وسىنداي كەلەڭسٸز تٸرلٸكتەرٸن قوعامدا قازاقستانعا جۇمىسقا ۋاقىتشا كەلگەن ەمەس, ەلدٸ وتارلاۋعا كەلگەندەردٸڭ تٸرلٸكتەرٸ دەپ قابىلداۋدا.
بۇل كومپانييالار قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى دوستىق, ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك پەن ەكٸ ەل اراسىنداعى شيرەك عاسىر بويى قالىپتاسقان تاتۋلاستىققا سىزات سالىپ, ەكٸ ەلدٸ الاستاتۋدا.
ەل مەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ مٷددەلەرٸنە كەرەعار جوعارىداعى ٸستە ەلدەگٸ اتقارۋشى, قۇقىق جەنە سوت ورگاندارى ٶز ٷلەستەرٸن قوسۋدا. ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن جەنە ازاماتتاردىڭ زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ ماقساتىندا بٸز سنپس جەنە سينوپەك كومپانييالارىن قازاقستان زاڭدارىنا قايشى جۇمىس ٸستەگەنٸ ٷشٸن ولار جۇمىس ٸستەيتٸن ەلدەردٸڭ بارلىعىنىڭ ەلباسشىلارىنا بۇل كومپانييالارمەن جۇمىس ٸستەۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتٸپ, ولارعا حالىقارالىق سانكتسييا جارييالايتىنىمىزدى ەسكەرتەمٸز. سونىمەن قاتار, ولار قازاقستانمەن اراداعى كونتراكتٸنٸ بۇزاتىن بولسا, سول كەلٸسٸمشارتتاردى مەرزٸمٸنەن بۇرىن قىسقارتۋعا جۇمىستاناتىنىمىزدى ەسكەرتٸپ, بۇل كومپانييالاردان سەۋٸر ايىنىڭ اياعىنا دەيٸن جوعارىدا كٶرسەتٸلگەندەر بويىنشا جازباشا انىقتاما بەرۋلەرٸن تالاپ ەتەمٸز. (حاتتىڭ جوعارىداعى مەتٸنٸ قىتاي ٷكٸمەتٸ مەن كومپانييالارىنا جٸبەرٸلدٸ).
كەلەسٸ مەسەلە, — ول قازاق جەرٸن شەتەلگە ساتۋ نەمەسە جالعا بەرۋ تۋرالى. جەر مەملەكەتتٸڭ نەگٸزٸ بولعاندىقتان ول جالپى ساتىلمايدى نەمەسە ٶز ازاماتتارىنان باسقالارعا جالعا بەرٸلمەيتٸندٸگٸ اكسيوما. ول تۋرالى بۇرىنعى جەر تۋرالى زاڭدا كٶرسەتٸلگەن. حالىق جەردٸ ساتۋدى — ەلدٸ ساتۋ دەپ تٷسٸنٸپ سوڭعى كەزدە قاتتى تولقىپ, ەرتٷرلٸ ۇيىمدار قۇرىپ, بٸزدٸڭ دەرەك بويىنشا وبلىستاردا 50 مىڭنان استام قول جينالدى. ەگەر جەر ساتىلىپ, نە شەتەلگە جالعا بەرٸلەتٸن بولسا حالىق وعان قارسى كٶتەرٸلٸسكە شىعۋعا دايىن ەكەنٸن ەسكەرتۋدٸ ٶزٸمٸزدٸڭ ازاماتتىق پارىزىمىز دەپ سانايمىز.بٸز وسى ٸسكە قاتتى الاڭداپ, ەل بولاشاعىن ويلاعاندىقتان بيلٸك پەن قوعامدى ەسكەرتٸپ وتىرمىز.
سەبەبٸ, مەملەكەتتٸك تٸل, جەر, ەل مەسەلەسٸن بٷگٸنگٸ بيلٸككە سەنۋگە بولمايتىنىن ەل دە تٷسٸندٸ. ەل بٸرلٸگٸ قوعامداعى كەلٸسٸم مەن سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن. ەندٸ, ونى جەر ساتىپ ەرمەن قاراي ۋشىقتىرۋ, — ول, ليۆيياداعى سيياقتى بيلٸكتٸڭ باسىمەن دوپ ويناپ, مەملەكەتتەن ايرىلۋعا ەكەلەدٸ. ەل مٷددەسٸن ساتىپ, ٶتكەن قاراشادا وسىنداي زاڭ شىعارعان دەپۋتاتتار مەن سىبايلاس جەمقورلىققا بىلىققان شەنەۋنٸكتەر مەسەلەنٸڭ تاپ وسىنداي ۋشىعاتىنىن تٷسٸنبەيدٸ, نە ولار ونى تٷسٸنە المايتىن كەرەڭدەر نە سوقىرلار. ال, اراب ەلدەرٸ, قىرعىزستان, ۋكرايناداعى تٶڭكەرٸستەردٸڭ بولاتىنىن ەشبٸر ارناۋلى ورگاندار ەسكەرتە الماعانى, ونداي جاعدايلار بولعانشا بٸزدە دە رەسمي بيلٸك سەنبەيتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. ول حالىق پەن بيلٸكتٸڭ اراسى سونشاما الىستاعانىنىڭ, ەل بيلٸككە سەنبەيتٸنٸنٸڭ, ال بيلٸك ەلدٸڭ جاعدايىن تٷسٸنبەيتٸنٸڭ بەلگٸسٸ.
ۋكرايناداعى سيياقتى ەكونوميكانى وليگارحتار جەنە شەتەلدٸكتەر بيلەگەن قازاقستانداعى بيلٸك قازٸرگٸ ساياساتى, ەلدٸ, سول ەلدەگٸدەي سىن ساعاتتا ىدىراۋعا دايىنداۋدا. قازاقستان ٸشكٸ ساياساتىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋٸ قاجەت.
ادام قۇل بولۋ ٷشٸن, ۇلت بودان بولۋ ٷشٸن جارالمايدى. جەردٸ ساتىپ, ەلدٸ بوداندىققا يتەرمەلەيتٸندەر بۇل ەلدەن كەتۋلەرٸ, نە كەتٸرۋ كەرەك. ال, ەلدٸ توناعان ۇرى-قارىلار جەردٸڭ استىنا كٸرٸپ كەتسە دە تابىلادى.
جوعارىداعىلاردى ەسكەرە كەلٸپ, ٷكٸمەت, قوعامدىق ۇيىمدارمەن بٸرگە جەردٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ مەن شارۋا قوجالىقتارىنا ساتۋ نە جالعا بەرۋ, شەتەلگە جالعا بەرۋگە تيىم سالۋ تۋرالى سوڭعى زاڭعا تيٸستٸ ٶزگەرٸس ەنگٸزٸپ, پارلامەنتتەن سول ٶزگەرٸستەردٸ ماۋسىم ايىندا قابىلداۋىن تالاپ ەتەمٸز. بٸز وسى حاتتى بارلىق باق ارقىلى تاراتىپ, ەلدەگٸ تولقۋدى باسۋعا ۋاقىتشا ىقپال جاساپ, نەگٸزگٸ مەسەلەنٸ شەشۋدٸ ٷكٸمەت پەن پارلامەنتەن تالاپ ەتەمٸز. ەل تىنىشتىعى, ونىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپٸلٸ!
قۇرمەتپەن,
ۇيىمداستىرۋ القاسى اتىنان:
ەكٸم جانۇزاق – حالىقارالىق ادام ينستيتۋتىنىڭ پرەزيدەنتٸ, قر ۇلتتىق
جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ كورر.-مٷشەسٸ,
ەۋروپا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ مٷشەسٸ;
سەبدەن ورازالى – قازاقستان عالىمدار وداعىنىڭ تٶراعاسى, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
قر ۇلتتىق ينجەنەرلٸك اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ;
ەۋەزوۆ مۇرات – م.و.ەۋەزوۆ اتىنداعى قوردىڭ تٶراعاسى,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ, عالىم;
ەلەۋسٸزوۆ مەلس – قازاقستاننىڭ ەكولوگييالىق وداعى مەن كەسٸپورىندارى «تابيعات» قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ;
تۇياقباي جارماحان – وسدپ «اقجولدىڭ» تٶراعاسى, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ;
احاناەۆ ا. — قر ٶنەر اكادەميياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, قر مەملەكەتتٸك
سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ, قر ەڭبەگٸ سٸڭگەن قايراتكەرٸ, ەلەم شەبەرٸ;
توقاشباەۆ مارات — «پرەزيدەنت جەنە حالىق» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى,
قر پعا اكادەميگٸ, پروفەسسور;
عابجەلەلوۆ حايرۋللا — «الاش» تاريحي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ, سوتسيولوگييا عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ, قر ٶنەر قايراتكەرٸ;
نۇرىپباەۆ ماقسات - «انتيگەپتيل» قوزعالىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى;
جەكەەۆ عابيدەن – ع.م.مٷسٸرەپوۆ اتىنداعى قوردىڭ تٶراعاسى;
اباعان مۇقتارحان – كەنەسارى حان قوعامدىق قورىنىڭ تٶراعاسى;
وشانبەكوۆ نۇرجان – قازاق ۇلتتىق كەڭەسٸنٸڭ اتقارۋشى ديرەكتورى.
قازاقستان زييالىلارى مەن قوعامدىق ۇيىمدارى اتىنان:
اۋعان سوعىسى ارداگەرلەر قاۋىمداستىعى;
قازاقستاننىڭ گەنەرالدار قاۋىمداستىعى;
قازاقستان سۋرەتشٸلەر وداعى;
قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى ت.ب., 12 رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىقتار مەن وداقتار قولدادى;
نۇرپەيسوۆ ەبدٸجەمٸل – جازۋشى, قسرو مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
قيراباەۆ سەرٸك – فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگٸ;
قايداروۆ ەبۋعالي — فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگٸ;
ايتباەۆ ٶمٸرزاق — فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگٸ,
حالىقارالىق «قازاق تٸلٸ» قوعامىنىڭ تٶراعاسى;
قالماتاەۆ مۇرات – گەنەرال-مايور, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ;
مىرزاحمەتوۆ مەكەمتاس – قر ۇعا اكادەميگٸ, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
ٶتەلباەۆ مۇحتارباي — فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
قۇا اكادەميگٸ, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
ەلەمەسوۆ كٶپماعامبەت – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك;
ەلەشەۆ راحىمجان – اۋىل شارۋاشىلىق عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك;
عابباسوۆ سوۆەت-حان — مەديتسينا جەنە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, ماحامبەت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق
م.نوسترادامۋس اتىنداعى اكادەمييانىڭ اكادەميگٸ;
قابىشۇلى عابباس — جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ەدەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتٸ جۋرناليسٸ;
راقىشەۆ بايان – قر عالىمدار وداعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, قر ۇعااكادەميگٸ,
قازۇتۋ كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ;
جۇمادٸلوۆ قابدەش – قازاقستان حالىق جازۋشىسى, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
يسابەكوۆ دۋلات — «مەدەنيەت» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, جازۋشى-دراماتۋرگ,
قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
سماتاەۆ سوفى — جازۋشى, حالىقارالىق «الاش» ەدەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى;
ەلۋباي سماعۇل — جازۋشى, پەن-كلۋبىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ;
ارالباي نۇعمان – بيول. عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, «جاراتىلىستانۋ
عىلىمدارى جەنە ينوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار» عزي ديرەكتورى;
كاپەكوۆا گۋلنار – قازاقستان عالىمدار وداعىنىڭ الماتى وبلىسى بويىنشا فيليالى ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور;
نەسيپباەۆا كالييا – تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور;
بۋرباەۆا گالييا – عالىم, قوعام قايراتكەرٸ;
باتتالوۆا زەۋرەش – «قازاقستاندا پارلامەنتاريزمدٸ دامىتۋ قورى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ;
قۇلكەنوۆ مەرەكە – جازۋشى, قوعام قايراتكەرٸ;
قويشىباەۆ بەيبٸت- تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتى,
«ەدٸلەت» تاريحي- اعارتۋ قوعامىنىڭ پرەزيدەنتٸ;
سەرسەنباي رىسبەك — «جاس الاش» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى, قوعام قايراتكەرٸ;
باپي ەرمۇرات — «دات» جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ, قوعام قايراتكەرٸ;
ايعاليۇلى ە. — «قازاقستان-زامان» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى;
قالىباي جارىلقاپ — «جۇلدىزدار وتباسى-اڭىز ادام» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى;
شىمشىقوۆ جانكەلدٸ - استانا قالالىق «تەۋەلسٸزدٸكتٸ قورعاۋ» حدق
ۇيىمداستىرۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى;
زەينۋللين امانجول — اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
«دالا» ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى;
قاناتباەۆ سەرٸك — ۆەتەرينارييا عىلىمىنىڭ دوكتورى;
تەجيەۆ قادىرباي – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, عىلىمي جەتەكشٸ;
امانجولوۆ قىدىرباي -اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ دوكتورى, عىلىمي جەتەكشٸ;
ايىپۇلى راحىم – بسدپ پرەزيديۋم مٷشەسٸ, قوعام قايراتكەرٸ;
قالىباي ماقسوت — قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ەرەكشە ەڭبەگٸ سٸڭٸرگەن زەينەتكەر;
سەيدۋلاەۆا ايمان – ۇستاز, قوعام قايراتكەرٸ;
قوجابەرگەنوۆ ٶسەرباي – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى;
بابامۇرات دەۋرەن — «بولاشاق» جاستار قوزعالىسىنىڭ ليدەرٸ;
ەرعاليەۆا بارەتتا — قازاقستاننىڭ «دەموكراتييا جەنە قۇقىق»
حالىقارالىق تاريحي-قۇقىق ورتالىعىنىڭ تٶرايىمى;
قوسانوۆ ەمٸرجان –قوعام قايراتكەرٸ, تەۋەلسٸز ساياساتكەر;
اليباەۆ اليك — ەكونوميست, بسدپ پرەزيديۋم مٷشەسٸ;
كەنجەباي مىرزان – اقىن, قر مەدەنيەت قايراتكەرٸ
تٶرەحانوۆ ەرنست - جازۋشى, قوعام قايراتكەرٸ;
مۇقانعاليەۆ ەرمەك – عالىم, قوعام قايراتكەرٸ;
ماماي جانبولات — جۋرناليست, قوعام قايراتكەرٸ;
قاپتاعاي ق. - «حالىق دابىلى» قوزعالىسىنىڭ تٶراعاسى;
سەدۋۇلى ب. «جەلتوقسان اقيقاتى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى;
ەزٸمباي عالي - ساياساتتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى;
مۇقانوۆ دەۋرەن — اۋدارماشى, ەدەبيەتتانۋشى;
كٶشٸم دوس -«ۇلت تاعدىرى» قوزعالىسىنىڭ تٶراعاسى;
نۇر-احمەت دوس -«ۇلت پاتريوتتارى»قوزعالىسىنىڭ تٶراعاسى;
تايجان مۇقتار — بولاتحان تايجان اتىنداعى قوردىڭ پرەزيدەنتٸ;
بٶتەەۆ مارات — «اللاجار-قولداۋ» قوعامدىق قورىنىڭ تٶراعاسى;
تەلٸمۇلى ك. - تالعار اۋداندىق مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى;
اشۋۇلى ج. — قازاقستان ساياسي قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراعاندار قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى;
مۇحتاربەك س. — جۋرناليست, قوعام قايراتكەرٸ;
قانافييا نازاربەك — فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى;
ۋاتقان مارات — جۋرناليست;
قىستاۋباەۆ گەرويحان — قوعام قايراتكەرٸ;
اقجٸگٸت ٶمٸرزاق- تەۋەلسٸز جۋرناليست;
بەركٸمباي ارداق – جورناليست, زەرتتەۋشٸ;
كەرٸپجان امانعازى — اقىن;
قۇتتى كەۋٸمٸلجاي — قوعام بەلسەندٸسٸ;
مەرگەنباي ساعيدوللا — قوعام بەلسەندٸسٸ;
توقاي بٸرلٸك – جۋرناليست;
ايتمىرزا قۇرمانعازى — جەلتوقسانشى
