كٶپشٸلٸك تابىسىن ارتتىرۋدى قارجىلىق ەل-اۋقاتتىڭ باستى كٶرسەتكٸشٸ دەپ سانايدى. الايدا جوعارى جالاقى ەردايىم ادامنىڭ اۋقاتتى ەكەنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. كەي جاعدايدا ايىنا 400 مىڭ تەڭگە تاباتىن ادام ميلليون تەڭگە جالاقى الاتىن ازاماتقا قاراعاندا قارجىلىق جاعىنان ەلدەقايدا تۇراقتى بولۋى مٷمكٸن.
Qazaq Expert Club ساراپشىسى, قارجىگەر, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن ادام ٶزٸنٸڭ ناقتى قارجىلىق جاعدايىنا وبەكتيۆتٸ باعا بەرۋٸ قاجەت, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
قارجىلىق جاعدايدى باعالاۋ نەدەن باستالادى?
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, كومپانييالار ٶز قارجىلىق جاعدايىن بالانس نەمەسە قارجىلىق ەسەپ ارقىلى باعالايدى. وسىنداي تەسٸلدٸ ەر ادام دا قولدانا الادى.
"بۇل ٶزٸڭٸزدٸڭ ناقتى قاي دەڭگەيدە تۇرعانىڭىزدى تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ول ٷشٸن “مەنٸڭ قانداي اكتيۆتەرٸم بار? قانشا قارىزىم بار? جەكە كاپيتالىم قانشا?” دەگەن سۇراقتارعا شىنايى جاۋاپ بەرۋ قاجەت", – دەيدٸ ايگەرٸم ٸليياسوۆا.
ەڭ الدىمەن نارىقتىق قۇنى بار بارلىق مٷلٸكتٸڭ تٸزٸمٸن جاساۋ كەرەك. وعان جىلجىمايتىن مٷلٸك, اۆتوكٶلٸك, دەپوزيتتەر, "وتباسى بانكٸندەگٸ" جيناق, ينۆەستيتسييالار جەنە قاجەت بولعان جاعدايدا ساتۋعا بولاتىن ٶزگە دە اكتيۆتەر كٸرەدٸ.
قارجىگەر مٷلٸكتٸڭ ساتىپ الىنعان كەزدەگٸ ەمەس, قازٸرگٸ نارىقتىق باعاسى ەسكەرٸلۋٸ تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ال شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى جيناقتار ەسەپتەۋ كەزٸندە قولدانىستاعى باعام بويىنشا تەڭگەگە اينالدىرىلادى.
سونىمەن قاتار جيھاز, كيٸم-كەشەك نەمەسە ەشەكەي بۇيىمدارى تەك نارىقتا ساتۋعا بولاتىن جاعدايدا اكتيۆ رەتٸندە ەسەپتەلەدٸ.
جەكە كاپيتال قالاي ەسەپتەلەدٸ?
مىسال رەتٸندە ساراپشى قۇنى 30 ملن تەڭگەلٸك تۇرعىن ٷيٸ, 5 ملن تەڭگەلٸك اۆتوكٶلٸگٸ, 1,2 ملن تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قارجىلىق قورى, 4 ملن تەڭگە جيناعى بار "وتباسى بانكٸندەگٸ" دەپوزيتٸ جەنە 20 ملن تەڭگە تۇراتىن جالعا بەرٸلەتٸن پەتەرٸ بار وتباسىن قاراستىردى.
بۇل جاعدايدا وتباسىنىڭ بارلىق اكتيۆٸنٸڭ جالپى قۇنى 60,2 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى.
الايدا قارجىلاي جاعدايدى باعالاۋ ٷشٸن تەك مٷلٸكتٸ ەمەس, بارلىق مٸندەتتەمەنٸ دە ەسكەرۋ قاجەت. وعان يپوتەكا, تۇتىنۋشىلىق نەسيە, بٶلٸپ تٶلەۋ جەنە ٶزگە دە قارىزدار جاتادى.
مەسەلەن, ەگەر وتباسىنىڭ 15 ملن تەڭگە يپوتەكاسى, 2 ملن تەڭگە تۇتىنۋشىلىق نەسيەسٸ جەنە 500 مىڭ تەڭگە بٶلٸپ تٶلەۋ مٸندەتتەمەسٸ بولسا, جالپى بەرەشەك كٶلەمٸ 17,5 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى.
"ناقتى قارجىلىق جاعدايدى انىقتاۋ ٷشٸن بارلىق اكتيۆتٸڭ قۇنىنان مٸندەتتەمەلەردٸڭ جالپى سوماسىن شەگەرۋ قاجەت. وسى مىسالدا وتباسىنىڭ جەكە كاپيتالى 42,7 ملن تەڭگەگە تەڭ. ادامنىڭ قارجىلاي تۇرعىدان بايىپ كەلە جاتقانىن نەمەسە كەرٸسٸنشە ەكەنٸن دەل وسى كٶرسەتكٸش كٶرسەتەدٸ", – دەيدٸ ساراپشى.
بارلىق اكتيۆ بٸردەي پايدا ەكەلمەيدٸ
ايگەرٸم ٸليياسوۆانىڭ ايتۋىنشا, اكتيۆتەردٸڭ بەرٸ بٸردەي تابىس كٶزٸ بولا بەرمەيدٸ. جالعا بەرٸلەتٸن جىلجىمايتىن مٷلٸك, دەپوزيتتەر مەن ينۆەستيتسييالار تۇراقتى تابىس ەكەلەتٸن ينۆەستيتسييالىق اكتيۆتەرگە جاتادى.
ال ادامنىڭ ٶزٸ تۇراتىن باسپانا مەن كٷندەلٸكتٸ پايدالاناتىن اۆتوكٶلٸك قۇندى بولعانىمەن, ٶزدٸگٸنەن تابىس ەكەلمەيدٸ.
مىسالداعى وتباسىنىڭ ينۆەستيتسييالىق اكتيۆتەرٸ – جالعا بەرٸلەتٸن پەتەر, دەپوزيت جەنە "وتباسى بانكٸندەگٸ" جيناق. ال جەكە تۇرعىن ٷي مەن اۆتوكٶلٸك ينۆەستيتسييالىق پاسسيۆ رەتٸندە قاراستىرىلادى.
"ەگەر جەكە كاپيتالدان ينۆەستيتسييالىق پاسسيۆتەردٸڭ قۇنىن الىپ تاستاساق, تازا ينۆەستيتسييالىق اكتيۆتەردٸڭ كٶلەمٸ شىعادى. بٸزدٸڭ مىسالدا بۇل كٶرسەتكٸش – 7,7 ملن تەڭگە. ۋاقىت ٶتە كەلە دەل وسى سومانى ۇلعايتۋعا ۇمتىلۋ قاجەت", – دەپ تٷسٸندٸردٸ قارجىگەر.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جەكە كاپيتالدى كٶبەيتۋدٸڭ ەكٸ جولى بار. اتاپ ايتقاندا, اكتيۆتەردٸ ارتتىرۋ جەنە قارىز كٶلەمٸن ازايتۋ.
"ەڭ باستىسى – تازا ينۆەستيتسييالىق اكتيۆتەردٸ كٶبەيتۋ. ەگەر ەر ٷش اي سايىن قارجىلىق جاعدايىڭىزدى باعالاپ, جەكە كاپيتالىڭىز بەن ينۆەستيتسييالىق اكتيۆتەرٸڭٸزدٸڭ ٶسٸپ جاتقانىن بايقاساڭىز, وندا قارجىڭىزدى دۇرىس باسقارىپ كەلە جاتىرسىز دەگەن سٶز", – دەپ تٷيٸندەدٸ ايگەرٸم ٸليياسوۆا.
