Kópshilik tabysyn arttyrýdy qarjylyq ál-aýqattyń basty kórsetkishi dep sanaidy. Alaida joǵary jalaqy árdaiym adamnyń aýqatty ekenin bildirmeidi. Kei jaǵdaida aiyna 400 myń teńge tabatyn adam million teńge jalaqy alatyn azamatqa qaraǵanda qarjylyq jaǵynan áldeqaida turaqty bolýy múmkin.
Qazaq Expert Club sarapshysy, qarjyger, ekonomika ǵylymdarynyń kandidaty Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, eń aldymen adam óziniń naqty qarjylyq jaǵdaiyna obektivti baǵa berýi qajet, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qarjylyq jaǵdaidy baǵalaý neden bastalady?
Sarapshynyń sózinshe, kompaniialar óz qarjylyq jaǵdaiyn balans nemese qarjylyq esep arqyly baǵalaidy. Osyndai tásildi ár adam da qoldana alady.
"Bul ózińizdiń naqty qai deńgeide turǵanyńyzdy túsinýge múmkindik beredi. Ol úshin “Meniń qandai aktivterim bar? Qansha qaryzym bar? Jeke kapitalym qansha?” degen suraqtarǵa shynaiy jaýap berý qajet", – deidi Aigerim Iliiasova.
Eń aldymen naryqtyq quny bar barlyq múliktiń tizimin jasaý kerek. Oǵan jyljymaityn múlik, avtokólik, depozitter, "Otbasy bankindegi" jinaq, investitsiialar jáne qajet bolǵan jaǵdaida satýǵa bolatyn ózge de aktivter kiredi.
Qarjyger múliktiń satyp alynǵan kezdegi emes, qazirgi naryqtyq baǵasy eskerilýi tiis ekenin atap ótti. Al shetel valiýtasyndaǵy jinaqtar esepteý kezinde qoldanystaǵy baǵam boiynsha teńgege ainaldyrylady.
Sonymen qatar jihaz, kiim-keshek nemese áshekei buiymdary tek naryqta satýǵa bolatyn jaǵdaida aktiv retinde esepteledi.
Jeke kapital qalai esepteledi?
Mysal retinde sarapshy quny 30 mln teńgelik turǵyn úii, 5 mln teńgelik avtokóligi, 1,2 mln teńge kólemindegi qarjylyq qory, 4 mln teńge jinaǵy bar "Otbasy bankindegi" depoziti jáne 20 mln teńge turatyn jalǵa beriletin páteri bar otbasyn qarastyrdy.
Bul jaǵdaida otbasynyń barlyq aktiviniń jalpy quny 60,2 mln teńgeni quraidy.
Alaida qarjylai jaǵdaidy baǵalaý úshin tek múlikti emes, barlyq mindettemeni de eskerý qajet. Oǵan ipoteka, tutynýshylyq nesie, bólip tóleý jáne ózge de qaryzdar jatady.
Máselen, eger otbasynyń 15 mln teńge ipotekasy, 2 mln teńge tutynýshylyq nesiesi jáne 500 myń teńge bólip tóleý mindettemesi bolsa, jalpy bereshek kólemi 17,5 mln teńgeni quraidy.
"Naqty qarjylyq jaǵdaidy anyqtaý úshin barlyq aktivtiń qunynan mindettemelerdiń jalpy somasyn shegerý qajet. Osy mysalda otbasynyń jeke kapitaly 42,7 mln teńgege teń. Adamnyń qarjylai turǵydan baiyp kele jatqanyn nemese kerisinshe ekenin dál osy kórsetkish kórsetedi", – deidi sarapshy.
Barlyq aktiv birdei paida ákelmeidi
Aigerim Iliiasovanyń aitýynsha, aktivterdiń bári birdei tabys kózi bola bermeidi. Jalǵa beriletin jyljymaityn múlik, depozitter men investitsiialar turaqty tabys ákeletin investitsiialyq aktivterge jatady.
Al adamnyń ózi turatyn baspana men kúndelikti paidalanatyn avtokólik qundy bolǵanymen, ózdiginen tabys ákelmeidi.
Mysaldaǵy otbasynyń investitsiialyq aktivteri – jalǵa beriletin páter, depozit jáne "Otbasy bankindegi" jinaq. Al jeke turǵyn úi men avtokólik investitsiialyq passiv retinde qarastyrylady.
"Eger jeke kapitaldan investitsiialyq passivterdiń qunyn alyp tastasaq, taza investitsiialyq aktivterdiń kólemi shyǵady. Bizdiń mysalda bul kórsetkish – 7,7 mln teńge. Ýaqyt óte kele dál osy somany ulǵaitýǵa umtylý qajet", – dep túsindirdi qarjyger.
Sarapshynyń pikirinshe, jeke kapitaldy kóbeitýdiń eki joly bar. Atap aitqanda, aktivterdi arttyrý jáne qaryz kólemin azaitý.
"Eń bastysy – taza investitsiialyq aktivterdi kóbeitý. Eger ár úsh ai saiyn qarjylyq jaǵdaiyńyzdy baǵalap, jeke kapitalyńyz ben investitsiialyq aktivterińizdiń ósip jatqanyn baiqasańyz, onda qarjyńyzdy durys basqaryp kele jatyrsyz degen sóz", – dep túiindedi Aigerim Iliiasova.
