بۇگىندە ەلىمىزدە زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن «سيفرلىق الاياقتىق» بەلەڭ الىپ تۇر. ءتىپتى، كريپتوۆليۋتا مەن وزىق پاتفورمالاردىڭ اتىن جامىلعان زاڭسىز جوبالار قاراپايىم حالىقتىڭ قارجىلاي ساۋاتسىزدىعىن ءوز پايداسىنا اسىرۋدا. وڭاي ولجاعا كەنەلگىسى كەلگەن ازاماتتاردىڭ سان سوعىپ قالماۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ وسى ورايدا، زاڭگەر ايگەرىم ەركىمباي Dalanews.kz رەداكسياسىنا الاياقتاردى اشكەرەلەۋ مەن زاڭسىز ارەكەتتەردەن ساقتانۋدىڭ نەگىزگى جولدارىن ءتۇسىندىردى.

قارجى پيراميداسىنىڭ باستى بەلگىلەرى

زاڭگەردىڭ ايتۋىنشا، قارجى پيراميداسىنىڭ نەگىزگى بەلگىسى – ناقتى بيزنەس پەن تۇراقتى تابىس كوزىنىڭ بولماۋى.

«ەگەر تابىس جاڭا سالىمشىلار ەسەبىنەن تولەنسە، بۇل – قارجى پيراميداسى»،  – دەپ قوستى ول.

ايگەرىم ەركىمباي مۇنداي قۇرىلىمداردا كوبىنە جوعارى ءارى كەپىلدەندىرىلگەن تابىس ۋادە ەتىلەتىنىن، ءبىراق كومپانيانىڭ ليسەنزياسى بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ادامداردى تەز اقشا سالۋعا ۇگىتتەۋ، جۇيەنىڭ جابىق بولۋى دا كۇماندى بەلگىلەردىڭ قاتارىندا. ونىڭ سوزىنشە، كەز كەلگەن ۇسىنىستى قابىلداماس بۇرىن ۇيىمنىڭ ليسەنزياسىن، بيزنەس مودەلىن جانە تابىس كوزىن مۇقيات تەكسەرۋ قاجەت.

قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك

ايگەرىم ەركىمباي قارجى پيراميداسىن ۇيىمداستىرۋ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە جاتاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

«مۇنداي فاكتى انىقتالسا، ۋاقىت جوعالتپاي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ارىز بەرۋ قاجەت»، – دەيدى ول.

زاڭگەردىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا الاياقتىققا قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى، قارجى پيراميدالارىنا قاتىستى 217-1-بابى جانە جالعان اقپارات تاراتۋعا بايلانىستى 274-بابى قولدانىلادى.

«بۇل قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ بارلىعى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە جاتادى»، – دەپ ناقتىلادى ول.

ونلاين جانە كريپتو جوبالار دا ءقاۋىپ توندىرەدى

ساراپشى قارجى پيراميدالارى بۇگىندە جاڭا فورماتتارعا بەيىمدەلگەنىن ايتادى.

«ءقازىر ولار ينۆەستيسيالىق پلاتفورما، كريپتوۆاليۋتا جوباسى نەمەسە ونلاين سەرۆيس تۇرىندە ۇسىنىلۋى مۇمكىن. ءبىراق فورماسى ەمەس، تابىس مودەلى ماڭىزدى»، – دەيدى ايگەرىم ەركىمباي.

ونىڭ ايتۋىنشا، كەز كەلگەن جوبادا تابىس كوزى ناقتى ءارى تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس.

اقشانى قايتارۋ مۇمكىندىگى بار

زاڭگەر جابىرلەنۋشىلەر ءۇشىن قۇقىقتىق جولدار بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

«اقشانى قايتارۋعا بولادى. بۇل جاعدايدا نەگىزسىز بايۋ فاكتىسى بويىنشا تالاپ قويۋعا مۇمكىندىك بار»، – دەيدى ول.

ايگەرىم ەركىمباي ەڭ الدىمەن پوليسياعا ارىز جازۋ، ازاماتتىق تالاپ قويۋ جانە بارلىق تولەم دالەلدەرىن جيناۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

«چەكتەر مەن اۋدارىمداردىڭ دالەلى – نەگىزگى ايعاق»، – دەپ ءتۇسىندىردى ول.

ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ كەڭ تاراعان تۇرلەرى

ساراپشىنىڭ سوزىنشە، ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ بىرنەشە كەڭ تاراعان ءتۇرى بار.

«جالعان ينۆەستيسيالار، فيشينگ، ماركەتپلەيستەردەگى الداۋ، جالعان لوتەرەيالار – ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن سحەمالار»، – دەيدى ول.

وcى تۇستا ول ازاماتتاردى ساق بولۋعا شاقىردى.

 «بەيتانىس سىلتەمەلەرگە وتپەۋ كەرەك، كۇماندى ۇسىنىستارعا سەنبەۋ قاجەت. بارىنشا ساقتىق شارالارىن ۇستانعان ءجون»، – دەپ تولىقتىردى ول.

تەرگەۋدەگى قيىندىقتار جانە دالەلدىڭ ماڭىزى

ايگەرىم ەركىمباي مۇنداي ىستەردى تەرگەۋ كۇردەلى ەكەنىن جاسىرمايدى.

«بۇل ىستەردە تەحنيكالىق قيىندىقتار ءجيى كەزدەسەدى. سوندىقتان كيبەرپوليسياعا جۇگىنىپ، بارلىق سيفرلىق دالەلدەردى ساقتاۋ وتە ماڭىزدى»، – دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءاربىر حات الماسۋ مەن تولەم دەرەگى ءىستى دالەلدەۋدە شەشۋشى ءرول اتقارادى.

ازاماتتار جىبەرەتىن باستى قاتەلىكتەر

زاڭگەر قارجى پيراميدالارىنا الدانۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن دە اتاپ ءوتتى.

«كوپ جاعدايدا ادامدار ەشتەڭەنى تەكسەرمەيدى، كەلىسىمشارتسىز اقشا بەرەدى، كەيىن دالەلسىز قالادى»، – دەيدى ايگەرىم ەركىمباي.

ول ءاربىر قارجىلىق ارەكەتتى قۇجاتپەن راسىمدەۋدىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

«ءار ازامات ءوز شەشىمى ءۇشىن جاۋاپتى»، – دەپ تۇيىندەدى ول.

بانكتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قانداي؟

ساراپشى بانكتەردىڭ رولىنە دە توقتالدى.

«بانك وپەراسيالاردى زاڭ تالاپتارىنا ساي جۇرگىزۋگە مىندەتتى، ءبىراق ءاربىر ترانزاكسياعا تولىق جاۋاپ بەرمەيدى»، – دەيدى ول.

سوندىقتان كۇماندى جاعداي تۋىنداسا، دەرەۋ بانككە حابارلاۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.

زاڭ كۇشەيتىلدى، ءبىراق ءقاۋىپ ءالى دە بار

ايگەرىم ەركىمباي كەيىنگى جىلدارى زاڭنامانىڭ كۇشەيتىلگەنىن ايتتى.

«قارجى پيراميدالارىنا قاتىستى 217-1-باپ ەنگىزىلىپ، جاۋاپكەرشىلىك ارتتى»، – دەيدى ول.

سونىمەن قاتار قولدانىستاعى زاڭ نورمالارى سيفرلىق ورتاعا دا قاتىستى ەكەنىن جەتكىزدى.

«زاڭ جالپى بەيىمدەلگەن، ءبىراق پراكتيكادا مۇنداي ىستەر كۇردەلى بولىپ قالا بەرەدى»، – دەپ اتاپ ءوتتى زاڭگەر.

قورىتىندى

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، قارجى پيراميدالارىنا قارسى كۇرەستە ەڭ باستى قۇرال – ساقتىق پەن قۇقىقتىق ساۋات.

«كەز كەلگەن ۇسىنىستى تەكسەرۋ كەرەك. جەڭىل تابىسقا سەنۋ – ەڭ ۇلكەن قاتەلىك»، – دەيدى ايگەرىم ەركىمباي.

ونىڭ سوزىنشە، قارجىلىق قاۋىپسىزدىك ءار ازاماتتىڭ ءوز قولىندا.

ساراپشى قارجى پيراميدالارى مەن ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – قۇقىقتىق ساۋات پەن ساقتىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ايتا كەتەيىك، كەيىنگە كەزدە ەلىمىزدە قارجى پيراميداسىنا قاتىستى قىلمىستىق ىستەر جيىلەپ كەتتى. ماسەلەن، جاقىندا سەمەيدە زارداپ شەككەن جۇزدەگەن ادام سوتتىڭ ءادىل شەشىمىن كۇتىپ وتىرعانىن مالىمدەگەن ەدى. كەلتىرىلگەن جالپى شىعىن كولەمى ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. ءىس بويىنشا 100-دەن استام جابىرلەنۋشى دەپ تانىلىپ، التى كۇدىكتىگە ايىپ تاعىلعان. سونداي-اق شىمكەنتتە قارجى پيراميداسىن ۇيىمداستىرعان ون ادام سوتتالعانى تۋرالى بەلگىلى بولدى. سوتتالۋشىلار قارجىلىق پيراميدانى قۇرۋ، وعان باسشىلىق ەتۋ، قىلمىستىق جولمەن تاپقان اقشانى زاڭداستىرۋ، كۋانى جالعان ايعاقتار بەرۋ ارقىلى پاراعا ساتىپ الۋ جانە پيراميدا جۇمىسىنا كومەكتەسۋ بويىنشا ايىپ تاعىلعان. ال جىل باسىندا شىمكەنت قالاسىنىڭ اۋدانارالىق قىلمىستىق سوتى «قازمۇنايگاز ينۆەست» جوباسىن ىسكە قوسقان ءۇش ايەلگە قاتىستى ۇكىم شىعارعان ەدى. سوت ماتەريالدارىنا سايكەس، ولار 2024 جىلدىڭ قاراشا ايىندا «قازمۇنايگاز ينۆەست» اتتى جوبانى ىسكە قوسىپ، ازاماتتاردىڭ جوعارى ديۆيدەند ۋادە وتىرىپ اقشا جيناعان. جوبانىڭ جالعىز قىزمەتى حالىقتان قاراجات تارتۋ بولعان. ايىپتالۋشىلار وزدەرىن ۇلتتىق كومپانيا اتىنان بيرجالارعا ينۆەستيسيا سالامىز دەپ تانىستىرعان. تەرگەۋ دەرەگىنشە، قارجى پيراميداسى 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن جۇمىس ىستەپ، سەنگەن ازاماتتاردان شامامەن 600 ملن تەڭگە جيناعان. سوت ۇكىمىمەن ايىپتالۋشىلار 5 جىلدان 9 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. بارلىق مۇلكى تاركىلەندى.